KāSū, 3, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
दर्शितेङ्गिताकारां कन्याम् उपायतो ऽभियुञ्जीत ॥ (१।१)
darśiteṅgitākārāṃ kanyām upāyato 'bhiyuñjīta ||
द्यूते क्रीडनकेषु च विवदमानः साकारम् अस्याः पाणिम् अवलम्बेत ॥ (२।१)
dyūte krīḍanakeṣu ca vivadamānaḥ sākāram asyāḥ pāṇim avalambeta ||
यथोक्तं च स्पृष्टकादिकम् आलिङ्गनविधिं विदध्यात् ॥ (३।१)
yathoktaṃ ca spṛṣṭakādikam āliṅganavidhiṃ vidadhyāt ||
पत्रच्छेद्यक्रियायां च स्वाभिप्रायासूचकं मिथुनम् अस्या दर्शयेत् ॥ (४।१)
patracchedyakriyāyāṃ ca svābhiprāyāsūcakaṃ mithunam asyā darśayet ||
जलक्रीडायां तद्दूरतो ऽप्सु निमग्नः समीपम् अस्या गत्वा स्पृष्ट्वा चैनां तत्रैवोन्मज्जेत् ॥ (६।१)
jalakrīḍāyāṃ taddūrato 'psu nimagnaḥ samīpam asyā gatvā spṛṣṭvā caināṃ tatraivonmajjet ||
ततः शनकैर् एकैकाम् अङ्गुलिम् अभिस्पृशेत् ॥ (१२।१)
tataḥ śanakair ekaikām aṅgulim abhispṛśet ||
तत्र सिद्धः पदात् पदम् अधिकम् आकाङ्क्षेत् ॥ (१४।१)
tatra siddhaḥ padāt padam adhikam ākāṅkṣet ||
पादशौचे पादाङ्गुलिसंदंशेन तदङ्गुलिपीडनम् ॥ (१६।१)
pādaśauce pādāṅgulisaṃdaṃśena tadaṅgulipīḍanam ||
द्रव्यस्य समर्पणे प्रतिग्रहे वा तद्गतो विकारः ॥ (१७।१)
dravyasya samarpaṇe pratigrahe vā tadgato vikāraḥ ||
विजने तमसि च द्वन्द्वम् आसीनः क्षान्तिं कुर्वीत । (१९।१)
vijane tamasi ca dvandvam āsīnaḥ kṣāntiṃ kurvīta |
तत्र यथार्थम् अनुद्वेजयतो भावनिवेदनम् ॥ (२०।१)
tatra yathārtham anudvejayato bhāvanivedanam ||
विविक्ते च किंचिद् अस्ति कथयितव्यम् इत्युक्त्वा निर्वचनं भावं च तत्रोपलक्षयेत् । (२१।१)
vivikte ca kiṃcid asti kathayitavyam ityuktvā nirvacanaṃ bhāvaṃ ca tatropalakṣayet |
विदितभावस्तु व्याधिम् अपदिश्यैनां वार्ताग्रहणार्थं स्वम् उदवसितम् आनयेत् ॥ (२२।१)
viditabhāvastu vyādhim apadiśyaināṃ vārtāgrahaṇārthaṃ svam udavasitam ānayet ||
पाणिम् अवलम्ब्य चास्याः साकारं नयनयोर् ललाटे च निदध्यात् ॥ (२३।२)
pāṇim avalambya cāsyāḥ sākāraṃ nayanayor lalāṭe ca nidadhyāt ||
औषधापदेशार्थं चास्याः कर्म विनिर्दिशेत् ॥ (२४।१)
auṣadhāpadeśārthaṃ cāsyāḥ karma vinirdiśet ||
न ह्येतद् ऋते कन्यया अन्येन कार्यम् इति गच्छन्तीं पुनर् आगमनानुबन्धम् एनां विसृजेत् ॥ (२५।२)
na hyetad ṛte kanyayā anyena kāryam iti gacchantīṃ punar āgamanānubandham enāṃ visṛjet ||
अस्य च योगस्य त्रिरात्रं त्रिसंध्यं च प्रयुक्तिः ॥ (२६।१)
asya ca yogasya trirātraṃ trisaṃdhyaṃ ca prayuktiḥ ||
अभीक्ष्णदर्शनार्थम् आगतायाश्च गोष्ठीं वर्धयेत् ॥ (२७।१)
abhīkṣṇadarśanārtham āgatāyāśca goṣṭhīṃ vardhayet ||
अन्याभिर् अपि सह विश्वासनार्थम् अधिकम् अधिकं चाभियुञ्जीत । (२८।१)
anyābhir api saha viśvāsanārtham adhikam adhikaṃ cābhiyuñjīta |
दूरगतभावो ऽपि हि कन्यासु न निर्वेदेन सिध्यतीति घोटकमुखः ॥ (२९।१)
dūragatabhāvo 'pi hi kanyāsu na nirvedena sidhyatīti ghoṭakamukhaḥ ||
यदा तु बहुसिद्धां मन्येत तदैवोपक्रमेत् ॥ (३०।१)
yadā tu bahusiddhāṃ manyeta tadaivopakramet ||
प्रदोषे निशि तमसि च योषितो मन्दसाध्वसाः सुरतव्यवसायिन्यो रागवत्यश्च भवन्ति । (३१।१)
pradoṣe niśi tamasi ca yoṣito mandasādhvasāḥ suratavyavasāyinyo rāgavatyaśca bhavanti |
तस्मात् तत्कालं प्रयोजयितव्या इति प्रायोवादः ॥ (३१।३)
tasmāt tatkālaṃ prayojayitavyā iti prāyovādaḥ ||
एकपुरुषाभियोगानां त्वसंभवे गृहीतार्थया धात्रेयिकया सख्या वा तस्याम् अन्तर्भूतया तम् अर्थम् अनिर्वदन्त्या सहैनाम् अङ्कम् आनाययेत् । (३२।१)
ekapuruṣābhiyogānāṃ tvasaṃbhave gṛhītārthayā dhātreyikayā sakhyā vā tasyām antarbhūtayā tam artham anirvadantyā sahainām aṅkam ānāyayet |
स्वां वा परिचारिकाम् आदाव् एव सखीत्वेनास्याः प्रणिदध्यात् ॥ (३३।१)
svāṃ vā paricārikām ādāv eva sakhītvenāsyāḥ praṇidadhyāt ||
यज्ञे विवाहे यात्रायाम् उत्सवे व्यसने प्रेक्षणकव्यापृते जने तत्र तत्र च दृष्टेङ्गिताकारां परीक्षितभावाम् एकाकिनीम् उपक्रमेत । (३४।१)
yajñe vivāhe yātrāyām utsave vyasane prekṣaṇakavyāpṛte jane tatra tatra ca dṛṣṭeṅgitākārāṃ parīkṣitabhāvām ekākinīm upakrameta |
न हि दृष्टभावा योषितो देशे काले च प्रयुज्यमाना व्यावर्तन्त इति वात्स्यायनः । (३४।२)
na hi dṛṣṭabhāvā yoṣito deśe kāle ca prayujyamānā vyāvartanta iti vātsyāyanaḥ |
Wइन्निन्ग् थे ड़वोउर् ओड़् अ मन्मन्दापदेशा गुणवत्यपि कन्या धनहीना कुलीनापि समानैर् अयाच्यामाना मातापितृवियुक्ता वा ज्ञातिकुलवर्तिनी वा प्राप्तयौवना पाणिग्रहणं स्वयम् अभीप्सेत ॥ (३४।४)
Winning the favour of a manmandāpadeśā guṇavatyapi kanyā dhanahīnā kulīnāpi samānair ayācyāmānā mātāpitṛviyuktā vā jñātikulavartinī vā prāptayauvanā pāṇigrahaṇaṃ svayam abhīpseta ||
सा तु गुणवन्तं शक्तं सुदर्शनं बालप्रीत्याभियोजयेत् ॥ (३५।१)
sā tu guṇavantaṃ śaktaṃ sudarśanaṃ bālaprītyābhiyojayet ||
यं वा मन्येत मातापित्रोर् असमीक्षया स्वयम् अप्ययम् इन्द्रियदौर्बल्यान् मयि प्रवर्तिष्यत इति प्रियहितोपचारैर् अभीक्ष्णसंदर्शनेन च तम् आवर्जयेत् ॥ (३६।१)
yaṃ vā manyeta mātāpitror asamīkṣayā svayam apyayam indriyadaurbalyān mayi pravartiṣyata iti priyahitopacārair abhīkṣṇasaṃdarśanena ca tam āvarjayet ||
माता चैनां सखीभिर् धात्रेयिकाभिश्च सह तदभिमुखीं कुर्यात् ॥ (३७।१)
mātā caināṃ sakhībhir dhātreyikābhiśca saha tadabhimukhīṃ kuryāt ||
पुष्पगन्धताम्बूलहस्ताया विजने विकाले च तदुपस्थानम् । (३८।१)
puṣpagandhatāmbūlahastāyā vijane vikāle ca tadupasthānam |
कलाकौशलप्रकाशने वा संवाहने शिरसः पीडने चौचित्यदर्शनम् । (३८।२)
kalākauśalaprakāśane vā saṃvāhane śirasaḥ pīḍane caucityadarśanam |
प्रयोज्यस्य सात्म्ययुक्ताः कथायोगाः बालायाम् उपक्रमेषु यथोक्तम् आचरेत् ॥ (३८।३)
prayojyasya sātmyayuktāḥ kathāyogāḥ bālāyām upakrameṣu yathoktam ācaret ||
स्वयम् अभियोगिनी हि युवतिः सौभाग्यं जहातीत्याचार्याः ॥ (३९।२)
svayam abhiyoginī hi yuvatiḥ saubhāgyaṃ jahātītyācāryāḥ ||
तत्प्रयुक्तानां त्वभियोगानाम् आनुलोम्येन ग्रहणम् । (४०।१)
tatprayuktānāṃ tvabhiyogānām ānulomyena grahaṇam |
रतिभावनाम् अभ्यर्थ्यमानायाः कृच्छ्राद् गुह्यसंस्पर्शनम् ॥ (४०।५)
ratibhāvanām abhyarthyamānāyāḥ kṛcchrād guhyasaṃsparśanam ||
यदा तु मन्येतानुरक्तो मयि न व्यावर्तिष्यत इति तदैवैनम् अभियुञ्जानं बालभावमोक्षाय त्वरयेत् । (४१।३)
yadā tu manyetānurakto mayi na vyāvartiṣyata iti tadaivainam abhiyuñjānaṃ bālabhāvamokṣāya tvarayet |
विमुक्तकन्याभावा च विश्वास्येषु प्रकाशयेत् । (४१।४)
vimuktakanyābhāvā ca viśvāsyeṣu prakāśayet |
कन्याभियुज्यमाना तु यं मन्येताश्रयं सुखम् । (४२।१)
kanyābhiyujyamānā tu yaṃ manyetāśrayaṃ sukham |
अनुकूलं च वश्यं च तस्य कुर्यात् परिग्रहम् ॥ (४२।२)
anukūlaṃ ca vaśyaṃ ca tasya kuryāt parigraham ||
अनपेक्ष्य गुणान् यत्र रूपमौचित्यम् एव च । (४३।१)
anapekṣya guṇān yatra rūpamaucityam eva ca |
तत्र युक्तगुणं वश्यं शक्तं बलवदर्थिनम् । (४४।१)
tatra yuktaguṇaṃ vaśyaṃ śaktaṃ balavadarthinam |
उपायैर् अभियुञ्जानं कन्या न प्रतिलोभयेत् ॥ (४४।२)
upāyair abhiyuñjānaṃ kanyā na pratilobhayet ||
वरं वश्यो दरिद्रो ऽपि निर्गुणो ऽप्यात्मधारणः । (४५।१)
varaṃ vaśyo daridro 'pi nirguṇo 'pyātmadhāraṇaḥ |
गुणैर् युक्तो ऽपि न त्व् एवं बहुसाधारणः पतिः ॥ (४५।२)
guṇair yukto 'pi na tv evaṃ bahusādhāraṇaḥ patiḥ ||
बाह्ये सत्युपभोगे अपि निर्विस्रम्भा बहिःसुखाः ॥ (४६।२)
bāhye satyupabhoge api nirvisrambhā bahiḥsukhāḥ ||
नीचो यस्त्वभियुञ्जीत पुरुषः पलितो ऽपि वा । (४७।१)
nīco yastvabhiyuñjīta puruṣaḥ palito 'pi vā |
यदृच्छयाभियुक्तो यो दम्भद्यूताधिको ऽपि वा । (४८।१)
yadṛcchayābhiyukto yo dambhadyūtādhiko 'pi vā |
तत्राभियोक्तरि श्रैष्ठ्यम् अनुरागात्मको हि सः ॥ (४९।२)
tatrābhiyoktari śraiṣṭhyam anurāgātmako hi saḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.