कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 2, 7

12 of 36 · 52 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कलहरूपं सुरतम् आचक्षते । (१।१)

kalaharūpaṃ suratam ācakṣate |

1.2१.२

विवादात्मकत्वाद् वामशीलत्वाच्च कामस्य ॥ (१।२)

vivādātmakatvād vāmaśīlatvācca kāmasya ||

2.1२.१

तस्मात् प्रहणनस्थानम् अङ्गम् । (२।१)

tasmāt prahaṇanasthānam aṅgam |

2.2२.२

स्कन्धौ शिरः स्तनान्तरं पृष्ठं जघनं पार्श्व इति स्थानानि ॥ (२।२)

skandhau śiraḥ stanāntaraṃ pṛṣṭhaṃ jaghanaṃ pārśva iti sthānāni ||

3.1३.१

तच्चतुर्विधम् अपहस्तकं प्रसृतकं मुष्टिः समतलकम् इति ॥ (३।१)

taccaturvidham apahastakaṃ prasṛtakaṃ muṣṭiḥ samatalakam iti ||

4.1४.१

तदुद्भवं च शीत्कृतम् । (४।१)

tadudbhavaṃ ca śītkṛtam |

4.2४.२

तस्यातिरूपत्वात् । (४।२)

tasyātirūpatvāt |

4.3४.३

तद् अनेकविधम् ॥ (४।३)

tad anekavidham ||

5.1५.१

विरुतानि चाष्टौ ॥ (५।१)

virutāni cāṣṭau ||

7.1७.१

अम्वार्थाः शब्दा वारणार्था मोक्षणार्थाश्चालम् अर्थास्ते ते चार्थयोगात् ॥ (७।१)

amvārthāḥ śabdā vāraṇārthā mokṣaṇārthāścālam arthāste te cārthayogāt ||

8.1८.१

पारावतपरभृतहारीतशुकमधुकरदात्यूहहंसकारण्डवलावकविरुतानि शीत्कृतभूयिष्ठानि विकल्पशः प्रयुञ्जीत ॥ (८।१)

pārāvataparabhṛtahārītaśukamadhukaradātyūhahaṃsakāraṇḍavalāvakavirutāni śītkṛtabhūyiṣṭhāni vikalpaśaḥ prayuñjīta ||

9.1९.१

उत्सङ्गोपविष्टायाः पृष्ठे मुष्टिना प्रहारः ॥ (९।१)

utsaṅgopaviṣṭāyāḥ pṛṣṭhe muṣṭinā prahāraḥ ||

10.1१०.१

तत्र सासूयाया इव स्तनितरुदितकूजितानि प्रतीघातश्च स्यात् ॥ (१०।१)

tatra sāsūyāyā iva stanitaruditakūjitāni pratīghātaśca syāt ||

11.1११.१

युक्तयन्त्रायाः स्तनान्तरे अपहस्तकेन प्रहरेत् ॥ (११।१)

yuktayantrāyāḥ stanāntare apahastakena praharet ||

12.1१२.१

मन्दोपक्रमं वर्धमानरागम् आ परिसमाप्तेः ॥ (१२।१)

mandopakramaṃ vardhamānarāgam ā parisamāpteḥ ||

13.1१३.१

तत्र हिंकारादीनाम् अनियमेनाभ्यासेन विकल्पेन च तत्कालम् एव प्रयोगः ॥ (१३।१)

tatra hiṃkārādīnām aniyamenābhyāsena vikalpena ca tatkālam eva prayogaḥ ||

14.1१४.१

शिरसि किंचिद् आकुञ्चिताङ्गुलिना करेण विवदन्त्याः फूत्कृत्य प्रहणनं तत् प्रसृतकम् ॥ (१४।१)

śirasi kiṃcid ākuñcitāṅgulinā kareṇa vivadantyāḥ phūtkṛtya prahaṇanaṃ tat prasṛtakam ||

15.1१५.१

तत्रान्तर्मुखेन कूजितं फूत्कृतं च ॥ (१५।१)

tatrāntarmukhena kūjitaṃ phūtkṛtaṃ ca ||

16.1१६.१

रतान्ते च श्वसितरुदिते । (१६।१)

ratānte ca śvasitarudite |

16.2१६.२

वेणोर् इव स्फुटतः शब्दानुकरणं दूत्कृतम् ॥ (१६।२)

veṇor iva sphuṭataḥ śabdānukaraṇaṃ dūtkṛtam ||

17.1१७.१

अप्सु बदरस्येव निपततः फूत्कृतम् ॥ (१७।१)

apsu badarasyeva nipatataḥ phūtkṛtam ||

18.1१८.१

सर्वत्र चुम्बनादिष्वपक्रान्तायाः सशीत्कृतं तेनैव प्रत्युत्तरम् ॥ (१८।१)

sarvatra cumbanādiṣvapakrāntāyāḥ saśītkṛtaṃ tenaiva pratyuttaram ||

19.1१९.१

रागवशात् प्रहणनाभ्यासे वारणमोक्षणालम् अर्थानां शब्दानाम् अम्बार्थानां च सतान्तश्वसितरुदितस्तनितमिश्रीकृतप्रयोगा विरुतानां च । (१९।१)

rāgavaśāt prahaṇanābhyāse vāraṇamokṣaṇālam arthānāṃ śabdānām ambārthānāṃ ca satāntaśvasitaruditastanitamiśrīkṛtaprayogā virutānāṃ ca |

19.2१९.२

रागावसानकाले जघनपार्श्वयोस्ताडनम् इत्यतित्वरया च आ परिसमाप्तेः ॥ (१९।२)

rāgāvasānakāle jaghanapārśvayostāḍanam ityatitvarayā ca ā parisamāpteḥ ||

20.1२०.१

तत्र लावकहंसविकूजितं त्वरयैव । (२०।१)

tatra lāvakahaṃsavikūjitaṃ tvarayaiva |

20.2२०.२

इति स्तननप्रहणनयोगाः ॥ (२०।२)

iti stananaprahaṇanayogāḥ ||

21.1२१.१

पारुष्यं रभसत्वं च पौरुषं तेज उच्यते । (२१।१)

pāruṣyaṃ rabhasatvaṃ ca pauruṣaṃ teja ucyate |

21.2२१.२

अशक्तिर् आर्तिर्व्यावृत्तिर् अबलत्वं च योषितः ॥ (२१।२)

aśaktir ārtirvyāvṛttir abalatvaṃ ca yoṣitaḥ ||

22.1२२.१

रागात् प्रयोगसात्म्याच्च व्यत्ययो ऽपि क्वचिद् भवेत् । (२२।१)

rāgāt prayogasātmyācca vyatyayo 'pi kvacid bhavet |

22.2२२.२

न चिरं तस्य चैवान्ते प्रकृतेर् एव योजनम् ॥ (२२।२)

na ciraṃ tasya caivānte prakṛter eva yojanam ||

23.1२३.१

कीलाम् उरसि कर्तरीं शिरसि विद्धां कपोलयोः संदंशिकां स्तनयोः पार्श्वयोश्चेति पूर्वैः सह प्रहणनम् अष्टविधम् इति दाक्षिणात्यानाम् । (२३।१)

kīlām urasi kartarīṃ śirasi viddhāṃ kapolayoḥ saṃdaṃśikāṃ stanayoḥ pārśvayośceti pūrvaiḥ saha prahaṇanam aṣṭavidham iti dākṣiṇātyānām |

23.2२३.२

तद्युवतीनाम् उरसि कीलानि च तत्कृतानि दृश्यन्ते । (२३।२)

tadyuvatīnām urasi kīlāni ca tatkṛtāni dṛśyante |

23.3२३.३

देशसात्म्यम् एतत् ॥ (२३।३)

deśasātmyam etat ||

24.1२४.१

कष्टम् अनार्यवृत्तम् अनादृतम् इति वात्स्यायनः ॥ (२४।१)

kaṣṭam anāryavṛttam anādṛtam iti vātsyāyanaḥ ||

25.1२५.१

तथान्यद् अपि देशसात्म्यात् प्रयुक्तम् अन्यत्र न प्रयुञ्जीत् ॥ (२५।१)

tathānyad api deśasātmyāt prayuktam anyatra na prayuñjīt ||

26.1२६.१

आत्ययिकं तु तत्रापि परिहरेत् ॥ (२६।१)

ātyayikaṃ tu tatrāpi pariharet ||

27.1२७.१

रतियोगे हि कीलया गणिकां चित्रसेनां चोलराजो जघान । (२७।१)

ratiyoge hi kīlayā gaṇikāṃ citrasenāṃ colarājo jaghāna |

27.2२७.२

कर्तर्या कुन्तलः शातकर्णिः शातवाहनो महादेवीं मलयवतीम् ॥ (२७।२)

kartaryā kuntalaḥ śātakarṇiḥ śātavāhano mahādevīṃ malayavatīm ||

28.1२८.१

नरदेवः कुपाणिर् विद्धया दुष्प्रयुक्तया नटीं काणां चकार ॥ (२८।१)

naradevaḥ kupāṇir viddhayā duṣprayuktayā naṭīṃ kāṇāṃ cakāra ||

29.1२९.१

भवन्ति चात्र श्लोकाः । (२९।१)

bhavanti cātra ślokāḥ |

29.2२९.२

नास्त्यत्र गणना काचिन् न च शास्त्रपरिग्रहः । (२९।२)

nāstyatra gaṇanā kācin na ca śāstraparigrahaḥ |

29.3२९.३

प्रवृत्ते रतिसंयोगे राग एवात्र कारणम् ॥ (२९।३)

pravṛtte ratisaṃyoge rāga evātra kāraṇam ||

30.1३०.१

स्वप्नेष्वपि न दृश्यन्ते ते भावास्ते च विभ्रमाः । (३०।१)

svapneṣvapi na dṛśyante te bhāvāste ca vibhramāḥ |

30.2३०.२

सुरतव्यवहारेषु ये स्युस्तत्क्षणकल्पिताः ॥ (३०।२)

suratavyavahāreṣu ye syustatkṣaṇakalpitāḥ ||

31.1३१.१

यथा हि पञ्चमीं धाराम् आस्थाय तुरगः पथि । (३१।१)

yathā hi pañcamīṃ dhārām āsthāya turagaḥ pathi |

31.2३१.२

स्थाणुम् श्वभ्रं दरीं वापि वेगान्धो न समीक्षते ॥ (३१।२)

sthāṇum śvabhraṃ darīṃ vāpi vegāndho na samīkṣate ||

32.1३२.१

एवं सुरतसंमर्दे रागान्धौ कामिनावपि । (३२।१)

evaṃ suratasaṃmarde rāgāndhau kāmināvapi |

32.2३२.२

चण्डवेगौ प्रवर्तेते समीक्षेते न चात्ययम् ॥ (३२।२)

caṇḍavegau pravartete samīkṣete na cātyayam ||

33.1३३.१

तस्मान् मृदुत्वं चण्डत्वं युवत्या बलम् एव च । (३३।१)

tasmān mṛdutvaṃ caṇḍatvaṃ yuvatyā balam eva ca |

33.2३३.२

आत्मनश्च बलं ज्ञात्वा तथा युञ्जीत शास्त्रवित् ॥ (३३।२)

ātmanaśca balaṃ jñātvā tathā yuñjīta śāstravit ||

34.1३४.१

न सर्वदा न सर्वासु प्रयोगाः सांप्रयोगिकाः । (३४।१)

na sarvadā na sarvāsu prayogāḥ sāṃprayogikāḥ |

34.2३४.२

स्थाने देशे च काले च योग एषां विधीयते ॥ (३४।२)

sthāne deśe ca kāle ca yoga eṣāṃ vidhīyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 2, 7

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit