कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 6, 3

31 of 36 · 79 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सक्तादिवित्तादानं स्वाभाविकम् उपायतश्च । (१।१)

saktādivittādānaṃ svābhāvikam upāyataśca |

1.2१.२

तत्र स्वाभाविकं संकल्पात् समधिकं वा लभमाना नोपायान् प्रयुञ्जीतेत्याचार्याः । (१।२)

tatra svābhāvikaṃ saṃkalpāt samadhikaṃ vā labhamānā nopāyān prayuñjītetyācāryāḥ |

1.3१.३

विदितम् अप्युपायैः परिष्कृतं द्विगुणं दास्यतीति वात्स्यायनः ॥ (१।३)

viditam apyupāyaiḥ pariṣkṛtaṃ dviguṇaṃ dāsyatīti vātsyāyanaḥ ||

2.1२.१

अलंकारभक्ष्यभोज्यपेयमाल्यवस्त्रगन्धद्रव्यादीनां व्यवहारिषु कालिकम् उद्धारार्थम् अर्थप्रतिनयनेन । (२।१)

alaṃkārabhakṣyabhojyapeyamālyavastragandhadravyādīnāṃ vyavahāriṣu kālikam uddhārārtham arthapratinayanena |

2.2२.२

तत्समक्षं तद्वित्तप्रशंसा । (२।२)

tatsamakṣaṃ tadvittapraśaṃsā |

2.3२.३

व्रतवृक्षारामदेवकुलतडागोद्यानोत्सवप्रीतिदायव्यपदेशः । (२।३)

vratavṛkṣārāmadevakulataḍāgodyānotsavaprītidāyavyapadeśaḥ |

2.4२.४

तदभिगमननिमित्तो रक्षिभिश्चौरैर् वालंकारपरिमोषः । (२।४)

tadabhigamananimitto rakṣibhiścaurair vālaṃkāraparimoṣaḥ |

2.5२.५

दाहात् कुड्यच्छेदात् प्रमादाद् भवने चार्थनाशः । (२।५)

dāhāt kuḍyacchedāt pramādād bhavane cārthanāśaḥ |

2.6२.६

तथा याचितालंकाराणां नायकालंकाराणां च तदभिगमनार्थस्य व्ययस्य प्रणिधिभिर् निवेदनम् । (२।६)

tathā yācitālaṃkārāṇāṃ nāyakālaṃkārāṇāṃ ca tadabhigamanārthasya vyayasya praṇidhibhir nivedanam |

2.7२.७

तदर्थम् ऋणग्रहणम् । (२।७)

tadartham ṛṇagrahaṇam |

2.8२.८

सुहृत्कार्येष्वनभिगमनम् अनभिहारहेतोः । (२।८)

suhṛtkāryeṣvanabhigamanam anabhihārahetoḥ |

2.9२.९

तैश्च पूर्वम् आहृता गुरवो ऽभिहाराः पूर्वम् उपनीताः पूर्वं श्राविताः स्युः । (२।९)

taiśca pūrvam āhṛtā guravo 'bhihārāḥ pūrvam upanītāḥ pūrvaṃ śrāvitāḥ syuḥ |

2.10२.१०

उचितानां क्रियाणां विच्छित्तिः । (२।१०)

ucitānāṃ kriyāṇāṃ vicchittiḥ |

2.11२.११

नायकार्थं च शिल्पिषु कार्यम् । (२।११)

nāyakārthaṃ ca śilpiṣu kāryam |

2.12२.१२

वैद्यमहामात्रयोर् उपकारिक्रिया कार्यहेतोः । (२।१२)

vaidyamahāmātrayor upakārikriyā kāryahetoḥ |

2.13२.१३

मित्राणां चोपकारिणां व्यसनेष्वभ्युपपत्तिः । (२।१३)

mitrāṇāṃ copakāriṇāṃ vyasaneṣvabhyupapattiḥ |

2.14२.१४

गृहकर्म । (२।१४)

gṛhakarma |

2.15२.१५

सख्याः पुत्रस्योत्सञ्जनम् दोहदो व्याधिर् मित्रस्य दुःखापनयनम् इति । (२।१५)

sakhyāḥ putrasyotsañjanam dohado vyādhir mitrasya duḥkhāpanayanam iti |

2.16२.१६

अलंकारैकदेशविक्रयो नायकस्यार्थे । (२।१६)

alaṃkāraikadeśavikrayo nāyakasyārthe |

2.17२.१७

तया शीलितस्य चालंकारस्य भाण्डोपस्करस्य वा वणिजो विक्रयार्थं दर्शनम् । (२।१७)

tayā śīlitasya cālaṃkārasya bhāṇḍopaskarasya vā vaṇijo vikrayārthaṃ darśanam |

2.18२.१८

प्रतिगणिकानां च सदृशस्य भाण्डस्य व्यतिकरे प्रतिविशिष्टस्य ग्रहणम् । (२।१८)

pratigaṇikānāṃ ca sadṛśasya bhāṇḍasya vyatikare prativiśiṣṭasya grahaṇam |

2.19२.१९

पूर्वोपकाराणाम् अविस्मरणम् अनुकीर्तनं च । (२।१९)

pūrvopakārāṇām avismaraṇam anukīrtanaṃ ca |

2.20२.२०

प्रणिधिभिः प्रतिगणिकानां लाभातिशयं श्रावयेत् । (२।२०)

praṇidhibhiḥ pratigaṇikānāṃ lābhātiśayaṃ śrāvayet |

2.21२.२१

तासु नायकसमक्षम् आत्मनो ऽभ्यधिकं लाभं भूतम् अभूतं वा व्रीडिता नाम वर्णयेत् । (२।२१)

tāsu nāyakasamakṣam ātmano 'bhyadhikaṃ lābhaṃ bhūtam abhūtaṃ vā vrīḍitā nāma varṇayet |

2.22२.२२

पूर्वयोगिनां च लाभातिशयेन पुनः संधाने यतमानानाम् आविष्कृतः प्रतिषेधः । (२।२२)

pūrvayogināṃ ca lābhātiśayena punaḥ saṃdhāne yatamānānām āviṣkṛtaḥ pratiṣedhaḥ |

2.23२.२३

तत्स्पर्धिनां त्यागयोगिनां निदर्शनम् । (२।२३)

tatspardhināṃ tyāgayogināṃ nidarśanam |

2.24२.२४

न पुनर् एष्यतीति बालयाचितकम् इत्यर्थागमोपायाः ॥ (२।२४)

na punar eṣyatīti bālayācitakam ityarthāgamopāyāḥ ||

3.1३.१

विरक्तं च नित्यम् एव प्रकृतिविक्रियातो विद्यात् मुखवर्णाच्च ॥ (३।१)

viraktaṃ ca nityam eva prakṛtivikriyāto vidyāt mukhavarṇācca ||

4.1४.१

ऊनम् अतिरिक्तं वा ददाति । (४।१)

ūnam atiriktaṃ vā dadāti |

4.2४.२

प्रतिलोमैः सम्बध्यते । (४।२)

pratilomaiḥ sambadhyate |

4.3४.३

व्यपदिश्यान्यत् करोति । (४।३)

vyapadiśyānyat karoti |

4.4४.४

उचितम् आच्छिनत्ति । (४।४)

ucitam ācchinatti |

4.5४.५

प्रतिज्ञातम् विस्मरति । (४।५)

pratijñātam vismarati |

4.6४.६

स्वपक्षैः संज्ञया भाषते । (४।६)

svapakṣaiḥ saṃjñayā bhāṣate |

4.7४.७

मित्रकार्यम् अपदिश्यान्यत्र शेते । (४।७)

mitrakāryam apadiśyānyatra śete |

4.8४.८

पूर्वसंसृष्टायाश्च परिजनेन मिथः कथयति ॥ (४।८)

pūrvasaṃsṛṣṭāyāśca parijanena mithaḥ kathayati ||

5.1५.१

तस्य सारद्रव्याणि प्राग् अवबोधाद् अन्यापदेशेन हस्ते कुर्वीत । (५।१)

tasya sāradravyāṇi prāg avabodhād anyāpadeśena haste kurvīta |

5.2५.२

तानि चास्या हस्ताद् उत्तमर्णः प्रसह्य गृह्णीयात् । (५।२)

tāni cāsyā hastād uttamarṇaḥ prasahya gṛhṇīyāt |

5.3५.३

विवदमानेन सह धर्मस्थेषु व्यवहरेद् इति विरक्तप्रतिपत्तिः ॥ (५।३)

vivadamānena saha dharmastheṣu vyavahared iti viraktapratipattiḥ ||

6.1६.१

सक्तं तु पूर्वोपकारिणम् अप्यल्पफलं व्यलीकेनानुपालयेत् । (६।१)

saktaṃ tu pūrvopakāriṇam apyalpaphalaṃ vyalīkenānupālayet |

6.2६.२

असारं तु निष्प्रतिपत्तिकम् उपाययो ऽपवाहयेत् । (६।२)

asāraṃ tu niṣpratipattikam upāyayo 'pavāhayet |

6.3६.३

अन्यम् अवष्टभ्य ॥ (६।३)

anyam avaṣṭabhya ||

7.2७.२

निन्दिताभ्यासः । (७।२)

ninditābhyāsaḥ |

7.3७.३

ओष्ठनिर्भोगः । (७।३)

oṣṭhanirbhogaḥ |

7.4७.४

पादेन भूमेर् अभिघातः । (७।४)

pādena bhūmer abhighātaḥ |

7.5७.५

अविज्ञातविषयस्य संकथा । (७।५)

avijñātaviṣayasya saṃkathā |

7.6७.६

तद्विज्ञातेष्वविस्मयः कुत्सा च । (७।६)

tadvijñāteṣvavismayaḥ kutsā ca |

7.7७.७

दर्पविघातः । (७।७)

darpavighātaḥ |

7.8७.८

अधिकैः सह संवासः । (७।८)

adhikaiḥ saha saṃvāsaḥ |

7.9७.९

अनपेक्षणम् । (७।९)

anapekṣaṇam |

7.10७.१०

समानदोषाणां निन्दा । (७।१०)

samānadoṣāṇāṃ nindā |

7.11७.११

रहसि चावस्थानम् ॥ (७।११)

rahasi cāvasthānam ||

8.1८.१

रतोपचारेषूद्वेगः । (८।१)

ratopacāreṣūdvegaḥ |

8.2८.२

मुखस्यादानम् । (८।२)

mukhasyādānam |

8.3८.३

जघनस्य रक्षणम् । (८।३)

jaghanasya rakṣaṇam |

8.4८.४

नखदशनक्षतेभ्यो जुगुप्सा । (८।४)

nakhadaśanakṣatebhyo jugupsā |

8.5८.५

परिस्वङ्गे भुजमय्या सूच्या व्यवधानम् । (८।५)

parisvaṅge bhujamayyā sūcyā vyavadhānam |

8.6८.६

स्तब्धता गात्राणाम् । (८।६)

stabdhatā gātrāṇām |

8.7८.७

सक्थ्नोर् व्यत्यासः । (८।७)

sakthnor vyatyāsaḥ |

8.8८.८

निद्रापरत्वं च । (८।८)

nidrāparatvaṃ ca |

8.9८.९

श्रान्तम् उपलभ्य चोदना । (८।९)

śrāntam upalabhya codanā |

8.10८.१०

अशक्तौ हासः । (८।१०)

aśaktau hāsaḥ |

8.11८.११

शक्तावनभिनन्दनम् । (८।११)

śaktāvanabhinandanam |

8.12८.१२

दिवापि । (८।१२)

divāpi |

8.13८.१३

भावम् उपलभ्य महाजनाभिगमनम् ॥ (८।१३)

bhāvam upalabhya mahājanābhigamanam ||

9.1९.१

वाक्येषु छलग्रहणम् । (९।१)

vākyeṣu chalagrahaṇam |

9.2९.२

अनर्मणि हासः । (९।२)

anarmaṇi hāsaḥ |

9.3९.३

नर्मणि चान्यम् अपदिश्य हसति वदति तस्मिन् कटाक्षेण परिजनस्य प्रेक्षणं ताडनं च । (९।३)

narmaṇi cānyam apadiśya hasati vadati tasmin kaṭākṣeṇa parijanasya prekṣaṇaṃ tāḍanaṃ ca |

9.4९.४

आहत्य चास्य कथाम् अन्याः कथाः । (९।४)

āhatya cāsya kathām anyāḥ kathāḥ |

9.5९.५

तद्व्यलीकानां व्यसनानां चापरिहार्याणाम् अनुकीर्तनम् । (९।५)

tadvyalīkānāṃ vyasanānāṃ cāparihāryāṇām anukīrtanam |

9.6९.६

मर्मणां च चेटिकयोपक्षेपणम् । (९।६)

marmaṇāṃ ca ceṭikayopakṣepaṇam |

9.7९.७

आगते चादर्शनम् । (९।७)

āgate cādarśanam |

9.8९.८

अयाच्ययाचनम् । (९।८)

ayācyayācanam |

9.9९.९

अन्ते स्वयं मोक्षश्चेति परिग्रहकस्येति दत्तकस्य ॥ (९।९)

ante svayaṃ mokṣaśceti parigrahakasyeti dattakasya ||

10.1१०.१

भवतश्चात्र श्लोकौ । (१०।१)

bhavataścātra ślokau |

10.2१०.२

परीक्ष्य गम्यैः संयोगः संयुक्तस्यानुरञ्जनम् । (१०।२)

parīkṣya gamyaiḥ saṃyogaḥ saṃyuktasyānurañjanam |

10.3१०.३

रक्ताद् अर्थस्य चादानम् अन्ते मोक्षश्च वैशिकम् ॥ (१०।३)

raktād arthasya cādānam ante mokṣaśca vaiśikam ||

11.1११.१

एवम् एतेन कल्पेन स्थिता वेश्या परिग्रहे । (११।१)

evam etena kalpena sthitā veśyā parigrahe |

11.2११.२

नातिसंधीयते गम्यैः करोत्यर्थांश्च पुष्कलान् ॥ (११।२)

nātisaṃdhīyate gamyaiḥ karotyarthāṃśca puṣkalān ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 6, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit