KāSū, 5, 2
Select a line for its word-by-word analysis.
यथा कन्या स्वयम् अभियोगसाध्या न तथा दूत्या । (१।१)
yathā kanyā svayam abhiyogasādhyā na tathā dūtyā |
परस्त्रियस्तु सूक्ष्मभावा दूतीसाध्या न तथात्मनेत्याचार्याः ॥ (१।२)
parastriyastu sūkṣmabhāvā dūtīsādhyā na tathātmanetyācāryāḥ ||
सर्वत्र शक्तिविषये स्वयं साधनम् उपपन्नतरकं दुरुपपादत्वात् तस्य दूतीप्रयोग इति वात्स्यायनः ॥ (२।१)
sarvatra śaktiviṣaye svayaṃ sādhanam upapannatarakaṃ durupapādatvāt tasya dūtīprayoga iti vātsyāyanaḥ ||
प्रथमसाहसा अनियन्त्रणसंभाषाश्च स्वयं प्रतार्याः । (३।१)
prathamasāhasā aniyantraṇasaṃbhāṣāśca svayaṃ pratāryāḥ |
स्वयम् अभियोक्ष्यमाणस्त्व् आदाव् एव परिचयं कुर्यात् ॥ (४।१)
svayam abhiyokṣyamāṇastv ādāv eva paricayaṃ kuryāt ||
स्वाभाविकम् आत्मनो भवनसंनिकर्षे प्रायत्निकं मित्रज्ञातिमहामात्रवैद्यभवनसंनिकर्षे विवाहयज्ञोत्सवव्यसनोद्यानगमनादिषु ॥ (५।२)
svābhāvikam ātmano bhavanasaṃnikarṣe prāyatnikaṃ mitrajñātimahāmātravaidyabhavanasaṃnikarṣe vivāhayajñotsavavyasanodyānagamanādiṣu ||
दर्शने चास्याः सततं साकारं प्रेक्षणं केशसंयमनं नखाछुरणम् आभरणप्रह्लादनम् अधरओष्ठविमर्दनं तास्ताश्च लीला वयस्यैः सह प्रेक्षमाणायास् तत्सम्बद्धाः परापदेशिन्यश्च कथास्त्यागोपभोगप्रकाशनं सख्युर् उत्सङ्गनिषण्णस्य साङ्गभङ्गं जृम्भणम् एकभ्रूक्षेपणं मन्दवाक्यता तद्वाक्यश्रवणं ताम् उद्दिश्य बालेनान्यजनेन वा सहान्योपदिष्टा द्व्यर्था कथा तस्यां स्वयं मनोरथावेदनम् अन्यापदेशेन ताम् एवोद्दिश्य बालचुम्बनम् आलिङ्गनं च जिह्वया चास्य ताम्बूलदानं प्रदेशिन्या हनुदेशघट्टनं तत् तद् यथायोगं यथावकाशं च प्रयोक्तव्यम् । (६।१)
darśane cāsyāḥ satataṃ sākāraṃ prekṣaṇaṃ keśasaṃyamanaṃ nakhāchuraṇam ābharaṇaprahlādanam adharaoṣṭhavimardanaṃ tāstāśca līlā vayasyaiḥ saha prekṣamāṇāyās tatsambaddhāḥ parāpadeśinyaśca kathāstyāgopabhogaprakāśanaṃ sakhyur utsaṅganiṣaṇṇasya sāṅgabhaṅgaṃ jṛmbhaṇam ekabhrūkṣepaṇaṃ mandavākyatā tadvākyaśravaṇaṃ tām uddiśya bālenānyajanena vā sahānyopadiṣṭā dvyarthā kathā tasyāṃ svayaṃ manorathāvedanam anyāpadeśena tām evoddiśya bālacumbanam āliṅganaṃ ca jihvayā cāsya tāmbūladānaṃ pradeśinyā hanudeśaghaṭṭanaṃ tat tad yathāyogaṃ yathāvakāśaṃ ca prayoktavyam |
तस्याश्चाङ्कगतस्य बालस्य लालनं बालक्रीडनकानां चास्य दानं ग्रहणं तेन संनिकृष्टत्वात् कथायोजनं तत्संभाषणक्षमेण जनेन च प्रीतिम् आसाद्य कार्यं तदनुबन्धं च गमनागमनस्य योजनं संश्रये चास्यास्ताम् अपश्यतो नाम कामसूत्रसंकथा ॥ (६।२)
tasyāścāṅkagatasya bālasya lālanaṃ bālakrīḍanakānāṃ cāsya dānaṃ grahaṇaṃ tena saṃnikṛṣṭatvāt kathāyojanaṃ tatsaṃbhāṣaṇakṣameṇa janena ca prītim āsādya kāryaṃ tadanubandhaṃ ca gamanāgamanasya yojanaṃ saṃśraye cāsyāstām apaśyato nāma kāmasūtrasaṃkathā ||
प्रसृते तु परिचये तस्या हस्ते न्यासं निक्षेपं च निदध्यात् । (७।१)
prasṛte tu paricaye tasyā haste nyāsaṃ nikṣepaṃ ca nidadhyāt |
तत्प्रतिदिनं प्रतिक्षणं चैकदेशतो गृह्णीयात् । (७।२)
tatpratidinaṃ pratikṣaṇaṃ caikadeśato gṛhṇīyāt |
ताम् आत्मनो दारैः सह विस्रम्भगोष्ठ्यां विविक्तासने च योजयेत् नित्यदर्शनार्थं विश्वासनार्थं च । (७।४)
tām ātmano dāraiḥ saha visrambhagoṣṭhyāṃ viviktāsane ca yojayet nityadarśanārthaṃ viśvāsanārthaṃ ca |
सुवर्णकारमणिकारवैकटिकनीलीकुसुम्भरञ्जकादिषु च कामार्थिन्यां सहात्मनो वश्यैश्चैषां तत्संपादने स्वयं प्रयतेत । (७।५)
suvarṇakāramaṇikāravaikaṭikanīlīkusumbharañjakādiṣu ca kāmārthinyāṃ sahātmano vaśyaiścaiṣāṃ tatsaṃpādane svayaṃ prayateta |
तदनुष्ठाननिरतस्य लोकविदितो दीर्घकालं संदर्शनयोगः । (७।६)
tadanuṣṭhānaniratasya lokavidito dīrghakālaṃ saṃdarśanayogaḥ |
येन कर्मणा द्रव्येण कौशलेन चार्थिनी स्यात् तस्य प्रयोगम् उत्पत्तिम् आगमम् उपायं विज्ञानं चात्मायत्तं दर्शयेत् । (७।८)
yena karmaṇā dravyeṇa kauśalena cārthinī syāt tasya prayogam utpattim āgamam upāyaṃ vijñānaṃ cātmāyattaṃ darśayet |
पूर्वप्रवृत्तेषु लोकचरितेषु द्रव्यगुणपरीक्षासु च तया तत्परिजनेन च सह विवादः । (७।९)
pūrvapravṛtteṣu lokacariteṣu dravyaguṇaparīkṣāsu ca tayā tatparijanena ca saha vivādaḥ |
तत्र निर्दिष्टानि पणितानि तेष्व् एनां प्राश्निकत्वेन योजयेत् । (७।१०)
tatra nirdiṣṭāni paṇitāni teṣv enāṃ prāśnikatvena yojayet |
तया तु विवदमानो ऽत्यन्ताद्भुतम् इति ब्रूयाद् इति परिचयकारणानि ॥ (७।११)
tayā tu vivadamāno 'tyantādbhutam iti brūyād iti paricayakāraṇāni ||
कृतपरिचयां दर्शितेङ्गिताकारां कन्याम् इवोपायतो ऽभियुञ्जीतेति । (८।१)
kṛtaparicayāṃ darśiteṅgitākārāṃ kanyām ivopāyato 'bhiyuñjīteti |
संदर्शिताकारायां निर्भिन्नसद्भावायां समुपभोगव्यतिकरे तदीयान्युपयुञ्जीत । (८।६)
saṃdarśitākārāyāṃ nirbhinnasadbhāvāyāṃ samupabhogavyatikare tadīyānyupayuñjīta |
तत्र महार्हगन्धम् उत्तरीयं कुसुमं च आत्मीयं स्याद् अङ्गुलीयकं च । (८।७)
tatra mahārhagandham uttarīyaṃ kusumaṃ ca ātmīyaṃ syād aṅgulīyakaṃ ca |
तद्धस्ताद् गृहीतताम्बूलया गोष्ठीगमनोद्यतस्य केशहस्तपुष्पयाचनम् । (८।८)
taddhastād gṛhītatāmbūlayā goṣṭhīgamanodyatasya keśahastapuṣpayācanam |
तत्र महार्हगन्धं स्पृहणीयं स्वनखदशनपदचिह्नितं साकारं दद्यात् । (८।९)
tatra mahārhagandhaṃ spṛhaṇīyaṃ svanakhadaśanapadacihnitaṃ sākāraṃ dadyāt |
अधिकैर् अधिकैश्चाभियोगैः साध्वसविच्छेदनम् ॥ (८।१०)
adhikair adhikaiścābhiyogaiḥ sādhvasavicchedanam ||
क्रमेण च विविक्तदेशे गमनम् आलिङ्गनं चुम्बनं ताम्बूलस्य ग्राहणं दानान्ते द्रव्याणां परिवर्तनं गुह्यदेशाभिमर्शनं चेत्यभियोगाः ॥ (९।१)
krameṇa ca viviktadeśe gamanam āliṅganaṃ cumbanaṃ tāmbūlasya grāhaṇaṃ dānānte dravyāṇāṃ parivartanaṃ guhyadeśābhimarśanaṃ cetyabhiyogāḥ ||
यत्र चैकाभियुक्ता न तत्रापराम् अभियुञ्जीत । (१०।१)
yatra caikābhiyuktā na tatrāparām abhiyuñjīta |
तत्र या वृद्धानुभूतविषया प्रियोपग्रहैश्च ताम् उपगृह्णीयात् ॥ (१०।२)
tatra yā vṛddhānubhūtaviṣayā priyopagrahaiśca tām upagṛhṇīyāt ||
अन्यत्र दृष्टसंचारस्तद्भर्ता यत्र नायकः । (११।२)
anyatra dṛṣṭasaṃcārastadbhartā yatra nāyakaḥ |
न तत्र योषितं कांचित् सुप्रापाम् अपि लङ्घयेत् ॥ (११।३)
na tatra yoṣitaṃ kāṃcit suprāpām api laṅghayet ||
शङ्कितां रक्षितां भीतां सश्वश्रूकां च योषितम् ॥ (१२।१)
śaṅkitāṃ rakṣitāṃ bhītāṃ saśvaśrūkāṃ ca yoṣitam ||
न तर्कयेत मेधावी जानन् प्रत्ययम् आत्मनः ॥ (१३।१)
na tarkayeta medhāvī jānan pratyayam ātmanaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.