शशो वृषो ऽश्व इति लिङ्गतो नायकविशेषाः । (१।१)

नायिका पुनर्मृगी वडवा हस्तिनी चेति ॥ (१।२)

तत्र सदृशसंप्रयोगे समरतानि त्रीणि ॥ (२।१)

विपर्ययेण विषमाणि षट् । (३।१)

विषमेष्वपि पुरुषाधिक्यं चेद् अनन्तरसंप्रयोगे द्वे उच्चरते । (३।२)

व्यवहितम् एकम् उच्चतररतम् । (३।३)

विपर्यये पुनर् द्वे नीचरते । (३।४)

व्यवहितम् एकं नीचतररतं च । (३।५)

तेषु समानि श्रेष्ठानि । (३।६)

तरशब्दाङ्किते द्वे कनिष्ठे । (३।७)

शेषाणि मध्यमानि ॥ (३।८)

साम्ये अप्युच्चाङ्कं नीचाङ्काज्ज्यायः । (४।१)

इति प्रमाणतो नवरतानि ॥ (४।२)

यस्य संप्रयोगकाले प्रीतिर् उदासीना वीर्यम् अल्पं क्षतानि च न सहते स मन्दवेगः ॥ (५।१)

तद्विपर्ययौ मध्यमचण्डवेगौ भवतस्तथा नायिकापि ॥ (६।१)

तत्रापि प्रमाणवद् एव नवरतानि ॥ (७।१)

तद्वत् कालतो ऽपि शीघ्रमध्यचिरकाला नायकाः ॥ (८।१)

तत्र स्त्रियां विवादः ॥ (९।१)

न स्त्री पुरुषवद् एव भावम् अधिगच्छति ॥ (१०।१)

सातत्यात् त्वस्याः पुरुषेण कण्डूतिर् अपनुद्यते ॥ (११।१)

सा पुनर् आभिमानिकेन सुखेन संसृष्टा रसान्तरं जनयति । (१२।१)

तस्मिन् सुखबुद्धिर् अस्याः । (१२।२)

पुरुषप्रतीतेश् चानभिज्ञत्वात् कथं ते सुखम् इति प्रष्टुम् अशक्यत्वात् । (१२।३)

कथम् एतद् उपलभ्यत इति चेत् पुरुषो हि रतिम् अधिगम्य स्वेच्छया विरमति न स्त्रियम् अपेक्षते न त्वेवं स्त्रीत्यौद्दालकिः ॥ (१२।४)

तत्रैतत् स्यात् । (१३।१)

चिरवेगे नायके स्त्रियो ऽनुरज्यन्ते शीघ्रवेगस्य भावम् अनासाद्यावसाने ऽभ्यसूयिन्यो भवन्ति । (१३।२)

तत् सर्वं भावप्राप्तेर् अप्राप्तेश्च लक्षणम् ॥ (१३।३)

तच्च न । (१४।१)

कण्डूतिप्रतीकारो ऽपि हि दीर्घकालं प्रिय इति । (१४।२)

एतद् उपपद्यत एव । (१४।३)

तस्मात् संदिग्धत्वाद् अलक्षणम् इति ॥ (१४।४)

संयोगे योषितः पुंसा कण्डूतिर् अपनुद्यते । (१५।१)

तच्च अभिमानसंसृष्टं सुखम् इत्यभिधीयते ॥ (१५।२)

सातत्याद् युवतिर् आरम्भात् प्रभृति भावम् अधिगच्छति । (१६।१)

पुरुषः पुनर् अन्त एव । (१६।२)

एतद् उपपन्नतरम् । (१६।३)

न ह्यसत्यां भावप्राप्तौ गर्भसंभव इति बाभ्रवीयाः ॥ (१६।४)

अत्रापि तावेवाशङ्कापरिहारौ भूयः ॥ (१७।१)

तत्रैतत् स्यात् । (१८।१)

सातत्येन रसप्राप्तावारम्भकाले मध्यस्थचित्तता नातिसहिष्णुता च । (१८।२)

ततः क्रमेणाधिको रागयोगः शरीरे निरपेक्षत्वम् । (१८।३)

अन्ते च विरामाभीप्सेत्येतद् उपपन्नम् इति ॥ (१८।४)

तच्च न । (१९।१)

सामान्ये अपि भ्रान्तिसंस्कारे कुलालचक्रस्य भ्रमरकस्य वा भ्रान्ताव् एव वर्तमानस्य प्रारम्भे मन्दवेगता ततश्च क्रमेण पूरणम् वेगस्येत्युपपद्यते । (१९।२)

धातुक्षयाच्च विरामाभीप्सेति । (१९।३)

तस्माद् अनाक्षेपः ॥ (१९।४)

सुरतान्ते सुखं पुंसां स्त्रीणां तु सततं सुखम् । (२०।१)

धातुक्षयनिमित्ता च विरामेच्छोपजायते ॥ (२०।२)

तस्मात् पुरुषवद् एव योषितो ऽपि रसव्यक्तिर् द्रष्टव्या ॥ (२१।१)

कथं हि समानायाम् एवाकृतावेकार्थम् अभिप्रपन्नयोः कार्यवैलक्षण्यं स्याद् उपायवैलक्षण्याद् अभिमानवैलक्षण्याच्च ॥ (२२।१)

कथम् उपायवैलक्षण्यं तु सर्गात् । (२३।१)

कर्ता हि पुरुषो ऽधिकरणं युवतिः । (२३।२)

अन्यथा हि कर्ता क्रियां प्रतिपद्यते अन्यथा चाधारः । (२३।३)

तस्माच्चोपायवैलक्षण्यात् सर्गाद् अभिमानवैलक्षण्यम् अपि भवति । (२३।४)

अभियोक्ताहम् इति पुरुषो ऽनुरज्यते । (२३।५)

अभियुक्ताहम् अनेनेति युवतिर् इति वात्स्यायनः ॥ (२३।६)

तत्रैतत् स्याद् उपायवैलक्षण्यवद् एव हि कार्यवैलक्षण्यम् अपि कस्मान् न स्याद् इति । (२४।१)

तच्च न । (२४।२)

हेतुमद् उपायवैलक्षण्यम् । (२४।३)

तत्र कर्त्राधारयोर् भिन्नलक्षणत्वाद् अहेतुमत् कार्यवैलक्षण्यम् अन्याय्यं स्यात् । (२४।४)

आकृतेर् अभेदाद् इति । (२४।५)

तत्रैतत् स्यात् । (२४।६)

संहत्य कारकैर् एको ऽर्थो ऽभिनिर्वर्त्यते । (२४।७)

पृथक् पृथक् स्वार्थसाधकौ पुनर् इमौ तद् अयुक्तम् इति ॥ (२४।८)

तच्च न । (२५।१)

युगपद् अनेकार्थसिद्धिर् अपि दृश्यते । (२५।२)

यथा मेषयोर् अभिघाते कपित्थयोर् भेदे मल्लयोर् युद्ध इति । (२५।३)

न तत्र कारकभेद इति चेद् इहापि न वस्तुभेद इति । (२५।४)

उपायवैलक्षण्यं तु सर्गाद् इति तद् अभिहितं पुरस्तात् । (२५।५)

तेनोभयोर् अपि सदृशी सुखप्रतिपत्तिर् इति ॥ (२५।६)

जातेर् अभेदाद् दंपत्योः सदृशं सुखम् इष्यते । (२६।१)

तस्मात् तथोपचर्या स्त्री यथाग्रे प्राप्नुयाद् रतिम् ॥ (२६।२)

सदृशत्वस्य सिद्धत्वात् कालयोगीन्यपि भावतो ऽपि कालतः प्रमाणवद् एव नव रतानि ॥ (२७।१)

रसो रतिः प्रीतिर् भावो रागो वेगः समाप्तिर् इति रतिपर्यायाः । (२८।१)

संप्रयोगो रतं रहः शयनं मोहनं सुरतपर्यायाः ॥ (२८।२)

प्रमाणकालभावजानां संप्रयोगाणाम् एकैकस्य नवविधत्वात् तेषां व्यतिकरे सुरतसंख्या न शक्यते कर्तुम् । (२९।१)

अतिबहुत्वात् ॥ (२९।२)

तेषु तर्काद् उपचारान् प्रयोजयेद् इति वात्स्यायनः ॥ (३०।१)

प्रथमरते चण्डवेगता शीघ्रकालता च पुरुषस्य तद् विपरीतम् उत्तरेषु । (३१।१)

योषितः पुनर् एतद् एव विपरीतम् । (३१।२)

आ धातुक्षयात् । (३१।३)

प्राक् च स्त्रीधातुक्षयात् पुरुषधातुक्षय इति प्रायोवादः ॥ (३१।४)

मृदुत्वाद् उपमृद्यत्वान् निसर्गाच्चैव योषितः । (३२।१)

प्राप्नुवन्त्याशु ताः प्रीतिम् इत्याचार्या व्यवस्थिताः ॥ (३२।२)

एतावद् एव युक्तानां व्याख्यातं सांप्रयोगिकम् । (३३।१)

मन्दानाम् अवबोधार्थं विस्तरो ऽतः प्रवक्ष्यते ॥ (३३।२)

अभ्यासाद् अभिमानाच्च तथा संप्रत्ययाद् अपि । (३४।१)

विषयेभ्यश्च तन्त्रज्ञाः प्रीतिम् आहुश्चतुर्विधाम् ॥ (३४।२)

शब्दादिभ्यो बहिर्भूता या कर्माभ्यासलक्षणा । (३५।१)

प्रीतिः साभ्यासिकी ज्ञेया मृगयादिषु कर्मसु ॥ (३५।२)

अनभ्यस्तेष्वपि पुरा कर्मस्व् अविषयात्मिका । (३६।१)

संकल्पाज्जायते प्रीतिर् या सा स्याद् आभिमानिकी ॥ (३६।२)

प्रकृतेर् या तृतीयस्याः स्त्रियाश् चैवोपरिष्टके । (३७।१)

तेषु तेषु च विज्ञेया चुम्बनादिषु कर्मसु ॥ (३७।२)

नान्यो ऽयम् इति यत्र स्याद् अन्यस्मिन् प्रीतिकारणे । (३८।१)

तन्त्रज्ञैः कथ्यते सापि प्रीतिः संप्रत्ययात्मिका ॥ (३८।२)

प्रत्यक्षा लोकतः सिद्धा या प्रीतिर् विषयात्मिका । (३९।१)

प्रधानफलवत्त्वात् सा तदर्थाश् चेतरा अपि ॥ (३९।२)

प्रीतीर् एताः परामृश्य शास्त्रतः शास्त्रलक्षणाः । (४०।१)

यो यथा वर्तते भावस्तं तथैव प्रयोजयेत् ॥ (४०।२)