कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 2, 4

9 of 36 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

रागवृद्धौ संघर्षात्मकं नखविलेखनम् ॥ (१।१)

rāgavṛddhau saṃgharṣātmakaṃ nakhavilekhanam ||

2.1२.१

तस्य प्रथमसमागमे प्रवासप्रत्यागमने प्रवासगमने क्रुद्धप्रसन्नायां मत्तायां च प्रयोगः । (२।१)

tasya prathamasamāgame pravāsapratyāgamane pravāsagamane kruddhaprasannāyāṃ mattāyāṃ ca prayogaḥ |

2.2२.२

न नित्यम् अचण्डवेगयोः ॥ (२।२)

na nityam acaṇḍavegayoḥ ||

3.1३.१

तथा दशनछेद्यस्य सात्म्यवशाद् वा ॥ (३।१)

tathā daśanachedyasya sātmyavaśād vā ||

4.1४.१

तदाच्छुरितकम् अर्धचन्द्रो मण्डलं रेखा व्याघ्रनखं मयूरपदकं शशप्लुतकम् उत्पलपत्रकम् इति रूपतो ऽष्टविकल्पम् ॥ (४।१)

tadācchuritakam ardhacandro maṇḍalaṃ rekhā vyāghranakhaṃ mayūrapadakaṃ śaśaplutakam utpalapatrakam iti rūpato 'ṣṭavikalpam ||

5.1५.१

कक्षौ स्तनौ गलः पृष्ठं जघनम् ऊरू च स्थानानि ॥ (५।१)

kakṣau stanau galaḥ pṛṣṭhaṃ jaghanam ūrū ca sthānāni ||

6.1६.१

प्रवृत्तरतिचक्राणां न स्थानम् अस्थानं वा विद्यत इति सुवर्णनाभः ॥ (६।१)

pravṛttaraticakrāṇāṃ na sthānam asthānaṃ vā vidyata iti suvarṇanābhaḥ ||

7.1७.१

तत्र सव्यहस्तानि प्रत्यग्रशिखराणि द्वित्रिशिखराणि चण्डवेगयोर् नखानि स्युः ॥ (७।१)

tatra savyahastāni pratyagraśikharāṇi dvitriśikharāṇi caṇḍavegayor nakhāni syuḥ ||

8.1८.१

अनुगतराजि समम् उज्ज्वलम् अमलिनम् अविपाटितं विवर्धिष्णु मृदुस्निग्धदर्शनम् इति नखगुणाः ॥ (८।१)

anugatarāji samam ujjvalam amalinam avipāṭitaṃ vivardhiṣṇu mṛdusnigdhadarśanam iti nakhaguṇāḥ ||

9.1९.१

दीर्घाणि हस्तशोभीन्यालोके च योषितां चित्तग्राहीणि गौडानां नखानि स्युः ॥ (९।१)

dīrghāṇi hastaśobhīnyāloke ca yoṣitāṃ cittagrāhīṇi gauḍānāṃ nakhāni syuḥ ||

10.1१०.१

ह्रस्वानि कर्मसहिष्णूनि विकल्पयोजनासु च स्वेच्छापातीनि दाक्षिणात्यानाम् ॥ (१०।१)

hrasvāni karmasahiṣṇūni vikalpayojanāsu ca svecchāpātīni dākṣiṇātyānām ||

11.1११.१

मध्यमान्युभयभाञ्जि महाराष्ट्रकाणाम् इति ॥ (११।१)

madhyamānyubhayabhāñji mahārāṣṭrakāṇām iti ||

12.1१२.१

तैः सुनियमितैर् हनुदेशे स्तनयोर् अधरे वा लघुकरणम् अनुद्गतलेखं स्पर्शमात्रजननाद् रोमाञ्चकरम् अन्ते संनिपातवर्धमानशब्दम् आच्छुरितकम् ॥ (१२।१)

taiḥ suniyamitair hanudeśe stanayor adhare vā laghukaraṇam anudgatalekhaṃ sparśamātrajananād romāñcakaram ante saṃnipātavardhamānaśabdam ācchuritakam ||

13.1१३.१

प्रयोज्यायां च तस्याङ्गसंवाहने शिरसः कण्डूयने पिटकभेदने व्याकुलीकरणे भीषणेन प्रयोगः ॥ (१३।१)

prayojyāyāṃ ca tasyāṅgasaṃvāhane śirasaḥ kaṇḍūyane piṭakabhedane vyākulīkaraṇe bhīṣaṇena prayogaḥ ||

14.1१४.१

ग्रीवायां स्तनपृष्ठे च वक्रो नखपदनिवेशो ऽर्धचन्द्रकः ॥ (१४।१)

grīvāyāṃ stanapṛṣṭhe ca vakro nakhapadaniveśo 'rdhacandrakaḥ ||

15.1१५.१

तावेव द्वौ परस्पराभिमुखौ मण्डलम् ॥ (१५।१)

tāveva dvau parasparābhimukhau maṇḍalam ||

16.1१६.१

नाभिमूलककुन्दरवङ्क्षणेषु तस्य प्रयोगः ॥ (१६।१)

nābhimūlakakundaravaṅkṣaṇeṣu tasya prayogaḥ ||

17.1१७.१

सर्वस्थानेषु नातिदीर्घा लेखा ॥ (१७।१)

sarvasthāneṣu nātidīrghā lekhā ||

18.1१८.१

सैव वक्रा व्याघ्रनखकम् आ स्तनमुखम् ॥ (१८।१)

saiva vakrā vyāghranakhakam ā stanamukham ||

19.1१९.१

पञ्चभिर् अभिमुखैर् लेखा चूचुकाभिमुखी मयूरपदकम् ॥ (१९।१)

pañcabhir abhimukhair lekhā cūcukābhimukhī mayūrapadakam ||

20.1२०.१

तत्संप्रयोगश्लाघायाः स्तनचूचुके संनिकृष्टानि पञ्चनखपदानि शशप्लुतकम् ॥ (२०।१)

tatsaṃprayogaślāghāyāḥ stanacūcuke saṃnikṛṣṭāni pañcanakhapadāni śaśaplutakam ||

21.1२१.१

स्तनपृष्ठे मेखलापथे चोत्पलपत्त्राकृतीत्युत्पलपत्रकम् ॥ (२१।१)

stanapṛṣṭhe mekhalāpathe cotpalapattrākṛtītyutpalapatrakam ||

22.1२२.१

ऊर्वोः स्तनपृष्ठे च प्रवासं गच्छतः स्मारणीयकं संहताश्चतस्रस्तिस्रो वा लेखाः । (२२।१)

ūrvoḥ stanapṛṣṭhe ca pravāsaṃ gacchataḥ smāraṇīyakaṃ saṃhatāścatasrastisro vā lekhāḥ |

22.2२२.२

इति नखकर्माणि ॥ (२२।२)

iti nakhakarmāṇi ||

23.1२३.१

आकृतिविकारयुक्तानि चान्यान्यपि कुर्वीत ॥ (२३।१)

ākṛtivikārayuktāni cānyānyapi kurvīta ||

24.1२४.१

विकल्पानाम् अनन्तत्वाद् आनन्त्याच्च कौशलविधेर् अभ्यासस्य च सर्वगामित्वाद् रागात्मकत्वाच्छेद्यस्य प्रकारान् को ऽभिसमीक्षितुम् अर्हतीत्याचार्याः ॥ (२४।१)

vikalpānām anantatvād ānantyācca kauśalavidher abhyāsasya ca sarvagāmitvād rāgātmakatvācchedyasya prakārān ko 'bhisamīkṣitum arhatītyācāryāḥ ||

25.1२५.१

भवति हि रागे अपि चित्रापेक्षा । (२५।१)

bhavati hi rāge api citrāpekṣā |

25.2२५.२

वैचित्र्याच्च परस्परं रागो जनयितव्यः । (२५।२)

vaicitryācca parasparaṃ rāgo janayitavyaḥ |

25.3२५.३

वैचक्षण्ययुक्ताश्च गणिकास्तत्कामिनश्च परस्परं प्रार्थनीया भवन्ति । (२५।३)

vaicakṣaṇyayuktāśca gaṇikāstatkāminaśca parasparaṃ prārthanīyā bhavanti |

25.4२५.४

धनुर्वेदादिष्वपि हि शस्त्रकर्मशास्त्रेषु वैचित्र्यम् एवापेक्ष्यते किं पुनर् इहेति वात्स्यायनः ॥ (२५।४)

dhanurvedādiṣvapi hi śastrakarmaśāstreṣu vaicitryam evāpekṣyate kiṃ punar iheti vātsyāyanaḥ ||

26.1२६.१

न तु परपरिगृहीतास्व् एवं कुर्यात् । (२६।१)

na tu paraparigṛhītāsv evaṃ kuryāt |

26.2२६.२

प्रच्छन्नेषु प्रदेशेषु तासाम् अनुस्मरणार्थं रागवर्धनाच्च विशेषान् दर्शयेत् ॥ (२६।२)

pracchanneṣu pradeśeṣu tāsām anusmaraṇārthaṃ rāgavardhanācca viśeṣān darśayet ||

27.1२७.१

नखक्षतानि पश्यन्त्या गूढस्थानेषु योषितः । (२७।१)

nakhakṣatāni paśyantyā gūḍhasthāneṣu yoṣitaḥ |

27.2२७.२

चिरोत्सृष्टाप्यभिनवा प्रीतिर् भवति पेशला ॥ (२७।२)

cirotsṛṣṭāpyabhinavā prītir bhavati peśalā ||

28.1२८.१

चिरोत्सृष्टेषु रागेषु प्रीतिर् गच्छेत् पराभवम् । (२८।१)

cirotsṛṣṭeṣu rāgeṣu prītir gacchet parābhavam |

28.2२८.२

रागायतनसंस्मारि यदि न स्यान् नखक्षतम् ॥ (२८।२)

rāgāyatanasaṃsmāri yadi na syān nakhakṣatam ||

29.1२९.१

पश्यतो युवतिं दूरान् नखोच्छिष्टपयोधराम् । (२९।१)

paśyato yuvatiṃ dūrān nakhocchiṣṭapayodharām |

29.2२९.२

बहुमानः परस्यापि रागयोगश्च जायते ॥ (२९।२)

bahumānaḥ parasyāpi rāgayogaśca jāyate ||

30.1३०.१

पुरुषश्च प्रदेशेषु नखचिह्नैर् विचिह्नितः । (३०।१)

puruṣaśca pradeśeṣu nakhacihnair vicihnitaḥ |

30.2३०.२

चित्तं स्थिरम् अपि प्रायश्चलयत्येव योषितः ॥ (३०।२)

cittaṃ sthiram api prāyaścalayatyeva yoṣitaḥ ||

31.1३१.१

नान्यत् पटुतरं किंचिद् अस्ति रागविवर्धनम् । (३१।१)

nānyat paṭutaraṃ kiṃcid asti rāgavivardhanam |

31.2३१.२

नखदन्तसमुत्थानां कर्मणां गतयो यथा ॥ (३१।२)

nakhadantasamutthānāṃ karmaṇāṃ gatayo yathā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 2, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit