KāSū, 7, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
तत्रोक्तैस्तु विधिभिर् अभिप्रेतम् अर्थम् अनधिगच्छन् औपनिषदिकम् आचरेत् । (१।२)
tatroktaistu vidhibhir abhipretam artham anadhigacchan aupaniṣadikam ācaret |
तगरकुष्ठतालीसपत्रकानुलेपनं सुभगंकरणम् । (१।४)
tagarakuṣṭhatālīsapatrakānulepanaṃ subhagaṃkaraṇam |
एतैर् एव सुपिष्टैर् वर्तिम् आलिप्याक्षतैलेन नरकपाले साधितम् अञ्जनं च । (१।५)
etair eva supiṣṭair vartim ālipyākṣatailena narakapāle sādhitam añjanaṃ ca |
पुनर्नवासहदेवीसारिवाकुरण्टोत्पलपत्रैश्च सिद्धं तैलम् अभ्यञ्जनम् । (१।६)
punarnavāsahadevīsārivākuraṇṭotpalapatraiśca siddhaṃ tailam abhyañjanam |
पद्मोत्पलनागकेसराणां शोषितानां चूर्णं मधुघृताभ्याम् अवलिह्य सुभगो भवति । (१।८)
padmotpalanāgakesarāṇāṃ śoṣitānāṃ cūrṇaṃ madhughṛtābhyām avalihya subhago bhavati |
तान्येव तगरतालीसतमालपत्रयुक्तान्य् अनुलेपनम् । (१।९)
tānyeva tagaratālīsatamālapatrayuktāny anulepanam |
मयूरस्याक्षितरक्षोर् वा सुवर्णेनालिप्य दक्षिणहस्तेन धारयेद् इति सुभगंकरणम् । (१।१०)
mayūrasyākṣitarakṣor vā suvarṇenālipya dakṣiṇahastena dhārayed iti subhagaṃkaraṇam |
तथा बादरं मणिं शङ्खमणिं च तेषां चाथर्वणान् योगान् गमयेत् । (१।११)
tathā bādaraṃ maṇiṃ śaṅkhamaṇiṃ ca teṣāṃ cātharvaṇān yogān gamayet |
विद्यातन्त्राच्च विद्यायोगात् प्राप्तयौवनां परिचारिकां स्वामी संवत्सरमात्रम् अन्यतो धारयेत् । (१।१२)
vidyātantrācca vidyāyogāt prāptayauvanāṃ paricārikāṃ svāmī saṃvatsaramātram anyato dhārayet |
ततो धारितां बालां मत्वा लालसीभूतेषु गम्येषु यो ऽस्याः संहर्षेण बहु दद्यात् तस्मै विसृजेद् इति सौभाग्यवर्धनम् । (१।१३)
tato dhāritāṃ bālāṃ matvā lālasībhūteṣu gamyeṣu yo 'syāḥ saṃharṣeṇa bahu dadyāt tasmai visṛjed iti saubhāgyavardhanam |
गणिका प्राप्तयौवनां स्वां दुहितरं तस्या विज्ञानशीलरूपानुरूप्येण तान् अभिनिमन्त्र्य सारेण यो ऽस्यै इदम् इदं च दद्यात् स पाणिं गृह्णीयाद् इति संसाध्य रक्षयेद् इति । (१।१४)
gaṇikā prāptayauvanāṃ svāṃ duhitaraṃ tasyā vijñānaśīlarūpānurūpyeṇa tān abhinimantrya sāreṇa yo 'syai idam idaṃ ca dadyāt sa pāṇiṃ gṛhṇīyād iti saṃsādhya rakṣayed iti |
सा च मातुरविदिता नाम नागरिकपुत्रैर् धनिभिर् अत्यर्थं प्रीयेत । (१।१५)
sā ca māturaviditā nāma nāgarikaputrair dhanibhir atyarthaṃ prīyeta |
तेषां कलाग्रहणे गन्धर्वशालायां भिक्षुकीभवने तत्र तत्र च संदर्शनयोगाः । (१।१६)
teṣāṃ kalāgrahaṇe gandharvaśālāyāṃ bhikṣukībhavane tatra tatra ca saṃdarśanayogāḥ |
तेषां यथोक्तदायिनां माता पाणिं ग्राहयेत् । (१।१७)
teṣāṃ yathoktadāyināṃ mātā pāṇiṃ grāhayet |
तत् तावद् अर्थम् अलभमाना तु स्वेनाप्येकदेशेन दुहित्रे एतद् दत्तम् अनेनेति ख्यापयेत् ॥ (१।१८)
tat tāvad artham alabhamānā tu svenāpyekadeśena duhitre etad dattam aneneti khyāpayet ||
प्रच्छन्नं वा तैः संयोज्य स्वयम् अजानती भूत्वा ततो विदितेष्व् एवं धर्मस्थेषु निवेदयेत् । (२।१)
pracchannaṃ vā taiḥ saṃyojya svayam ajānatī bhūtvā tato viditeṣv evaṃ dharmastheṣu nivedayet |
सख्यैव तु दास्या वा मोचितकन्याभावाम् उपगृहीतकामसूत्राम् आभ्यासिकेषु योगेषु प्रतिष्ठितां प्रतिष्ठिते वयसि सौभाग्ये च दुहितरम् अवसृजन्ति गणिका इति प्राप्योपचाराः । (२।२)
sakhyaiva tu dāsyā vā mocitakanyābhāvām upagṛhītakāmasūtrām ābhyāsikeṣu yogeṣu pratiṣṭhitāṃ pratiṣṭhite vayasi saubhāgye ca duhitaram avasṛjanti gaṇikā iti prāpyopacārāḥ |
पाणिग्रहश्च संवत्सरम् अव्यभिचार्यस् ततो यथा कामिनी स्यात् । (२।३)
pāṇigrahaśca saṃvatsaram avyabhicāryas tato yathā kāminī syāt |
ऊर्ध्वम् अपि संवत्सरात् परिणीतेन निमन्त्र्यमाणा लाभम् अप्युत्सृज्य तां रात्रिं तस्यागच्छेद् इति वेश्यायाः पाणिग्रहणविधिः सौभाग्यवर्धनं च । (२।४)
ūrdhvam api saṃvatsarāt pariṇītena nimantryamāṇā lābham apyutsṛjya tāṃ rātriṃ tasyāgacched iti veśyāyāḥ pāṇigrahaṇavidhiḥ saubhāgyavardhanaṃ ca |
तस्मै तु तां दद्युर् य एषां तूर्यविशिष्टम् उपकुर्यात् । (२।६)
tasmai tu tāṃ dadyur ya eṣāṃ tūryaviśiṣṭam upakuryāt |
धत्तूरकमरिचपिप्पलीचूर्णैर् मधुमिश्रैर् लिप्तलिङ्गस्य प्रयोगो वशीकरणम् । (३।१)
dhattūrakamaricapippalīcūrṇair madhumiśrair liptaliṅgasya prayogo vaśīkaraṇam |
वातोद्भान्तपत्रं मृतकनिर्माल्यं मयूरास्थिचूर्णावचूर्णं वशीकरणम् । (३।२)
vātodbhāntapatraṃ mṛtakanirmālyaṃ mayūrāsthicūrṇāvacūrṇaṃ vaśīkaraṇam |
स्वयंमृताया मण्डलकारिकायाश्चूर्णं मधुसंयुक्तं सहामलकैः स्नानं वशीकरणम् । (३।३)
svayaṃmṛtāyā maṇḍalakārikāyāścūrṇaṃ madhusaṃyuktaṃ sahāmalakaiḥ snānaṃ vaśīkaraṇam |
वज्रस्नुहीगण्डकानि खण्डशः कृतानि मनःशिलागन्धपाषाणचूर्णेनाभ्यज्य सप्तकृत्वः शोषितानि चूर्णयित्वा मधुना लिप्तलिङ्गस्य संप्रयोगो वशीकरणम् । (३।४)
vajrasnuhīgaṇḍakāni khaṇḍaśaḥ kṛtāni manaḥśilāgandhapāṣāṇacūrṇenābhyajya saptakṛtvaḥ śoṣitāni cūrṇayitvā madhunā liptaliṅgasya saṃprayogo vaśīkaraṇam |
एतेनैव रात्रौ धूमं कृत्वा तद्धूमतिरस्कृतं सौवर्णं चन्द्रमसं दर्शयति । (३।५)
etenaiva rātrau dhūmaṃ kṛtvā taddhūmatiraskṛtaṃ sauvarṇaṃ candramasaṃ darśayati |
एतैर् एव चूर्णितैर् वानरपुरीषमिश्रितैर् यां कन्याम् अवकिरेत् सान्यस्मै न दीयते । (३।६)
etair eva cūrṇitair vānarapurīṣamiśritair yāṃ kanyām avakiret sānyasmai na dīyate |
वचागण्डकानि सहकारतैललिप्तानि शिंशपावृक्षस्कन्धम् उत्कीर्य निदध्यात् । (३।७)
vacāgaṇḍakāni sahakāratailaliptāni śiṃśapāvṛkṣaskandham utkīrya nidadhyāt |
षड्भिर् मासैर् अपनीतानि देवकान्तम् अनुलेपनं वशीकरणं चेत्याचक्षते । (३।८)
ṣaḍbhir māsair apanītāni devakāntam anulepanaṃ vaśīkaraṇaṃ cetyācakṣate |
तथा खदिरसारजानि शकलानि तनूनि यं वृक्षम् उत्कीर्य निदध्यात् तत्पुष्पगन्धानि भवन्ति । (३।९)
tathā khadirasārajāni śakalāni tanūni yaṃ vṛkṣam utkīrya nidadhyāt tatpuṣpagandhāni bhavanti |
गन्धर्वकान्तम् अनुलेपनं वशीकरणं चेत्याचक्षते प्रियंगवस्तगरमिश्राः सहकारतैलदिग्धा नागकेसरवृक्षम् उत्कीर्य षण्मासनिहिता नागकान्तम् अनुलेपनं वशीकरणम् इत्याचक्षते । (३।१०)
gandharvakāntam anulepanaṃ vaśīkaraṇaṃ cetyācakṣate priyaṃgavastagaramiśrāḥ sahakāratailadigdhā nāgakesaravṛkṣam utkīrya ṣaṇmāsanihitā nāgakāntam anulepanaṃ vaśīkaraṇam ityācakṣate |
उष्ट्रस्यास्थि भृङ्गराजरसेन भावितं दग्धम् अञ्जनम् उष्ट्रास्थ्य् अञ्जनिकायां निहितम् उष्ट्रास्थिशलाकयैव स्रोतोञ्जनसहितं पुण्यं चक्षुष्यं वशीकरणं चेत्याचक्षते । (३।११)
uṣṭrasyāsthi bhṛṅgarājarasena bhāvitaṃ dagdham añjanam uṣṭrāsthy añjanikāyāṃ nihitam uṣṭrāsthiśalākayaiva srotoñjanasahitaṃ puṇyaṃ cakṣuṣyaṃ vaśīkaraṇaṃ cetyācakṣate |
एतेन श्येनभासमयूरास्थिमयान्यञ्जनानि व्याख्यातानि ॥ (३।१२)
etena śyenabhāsamayūrāsthimayānyañjanāni vyākhyātāni ||
उच्चटाकन्दश् च यष्टीमधुकं च सशर्करेण पयसा पीत्वा वृषो भवति । (४।१)
uccaṭākandaś ca yaṣṭīmadhukaṃ ca saśarkareṇa payasā pītvā vṛṣo bhavati |
मेषबस्तमुष्कसिद्धस्य पयसः सशर्करस्य पानं वृषत्वयोगः । (४।२)
meṣabastamuṣkasiddhasya payasaḥ saśarkarasya pānaṃ vṛṣatvayogaḥ |
तथा विदार्याः क्षीरिकायाः स्वयंगुप्तायाश् च क्षीरेण पानम् । (४।३)
tathā vidāryāḥ kṣīrikāyāḥ svayaṃguptāyāś ca kṣīreṇa pānam |
तथा पियालबीजानां मोरटाक्षीरविदार्योश्च क्षीरेणैव । (४।४)
tathā piyālabījānāṃ moraṭākṣīravidāryośca kṣīreṇaiva |
शृङ्गाटककसेरुमधूकानि क्षीरकाकोल्या सह पिष्टानि सशर्करेण पयसा घृतेन मन्दाग्निनोत्करिकां पक्त्वा यावदर्थं भक्षितवान् अनन्ताः स्त्रियो गच्छतीत्य् आचक्षते । (४।५)
śṛṅgāṭakakaserumadhūkāni kṣīrakākolyā saha piṣṭāni saśarkareṇa payasā ghṛtena mandāgninotkarikāṃ paktvā yāvadarthaṃ bhakṣitavān anantāḥ striyo gacchatīty ācakṣate |
माषकमलिनीं पयसा धौताम् उष्णेन घृतेन मृदूकृत्योद्धृतां वृद्धवत्सायाः गोः पयः सिद्धं पायसं मधुसर्पिर्भ्याम् अशित्वानन्ताः स्त्रियो गच्छतीत्य् आचक्षते । (४।६)
māṣakamalinīṃ payasā dhautām uṣṇena ghṛtena mṛdūkṛtyoddhṛtāṃ vṛddhavatsāyāḥ goḥ payaḥ siddhaṃ pāyasaṃ madhusarpirbhyām aśitvānantāḥ striyo gacchatīty ācakṣate |
विदारी स्वयंगुप्ता शर्करामधुसर्पिर्भ्यां गोधूमचूर्णेन पोलिकां कृत्वा यावदर्थं भक्षितवान् अनन्ताः स्त्रियो गच्छतीत्य् आचक्षते । (४।७)
vidārī svayaṃguptā śarkarāmadhusarpirbhyāṃ godhūmacūrṇena polikāṃ kṛtvā yāvadarthaṃ bhakṣitavān anantāḥ striyo gacchatīty ācakṣate |
चटकाण्डरसभावितैस्तण्डुलैः पायसं सिद्धं मधुसर्पिर्भ्यां प्लावितं यावदर्थम् इति समानं पूर्वेण । (४।८)
caṭakāṇḍarasabhāvitaistaṇḍulaiḥ pāyasaṃ siddhaṃ madhusarpirbhyāṃ plāvitaṃ yāvadartham iti samānaṃ pūrveṇa |
चटकाण्डरसभावितान् अपगतत्वचस्तिलान् शृङ्गाटककसेरुकस्वयंगुप्ताफलानि गोधूममाषचूर्णैः सशर्करेण पयसा सर्पिषा च पक्वं पायसं यावदर्थं प्राशितम् इति समानं पूर्वेण । (४।९)
caṭakāṇḍarasabhāvitān apagatatvacastilān śṛṅgāṭakakaserukasvayaṃguptāphalāni godhūmamāṣacūrṇaiḥ saśarkareṇa payasā sarpiṣā ca pakvaṃ pāyasaṃ yāvadarthaṃ prāśitam iti samānaṃ pūrveṇa |
सर्पिषो मधुनः शर्कराया मधुकस्य च द्वे द्वे पले मधुरसायाः कर्षः प्रस्थं पयस इति षडङ्गम् अमृतं मेध्यं वृष्यम् आयुष्यं युक्तरसम् इत्य् आचक्षते । (४।१०)
sarpiṣo madhunaḥ śarkarāyā madhukasya ca dve dve pale madhurasāyāḥ karṣaḥ prasthaṃ payasa iti ṣaḍaṅgam amṛtaṃ medhyaṃ vṛṣyam āyuṣyaṃ yuktarasam ity ācakṣate |
शतावरीश्वदंष्ट्रागुडकषाये पिप्पलीमधुकल्के गोक्षीरच्छागघृते पक्वे तस्य पुष्पारम्भेणान्वहं प्राशनं मेध्यं वृष्यम् आयुष्यं युक्तरसम् इत्य् आचक्षते । (४।११)
śatāvarīśvadaṃṣṭrāguḍakaṣāye pippalīmadhukalke gokṣīracchāgaghṛte pakve tasya puṣpārambheṇānvahaṃ prāśanaṃ medhyaṃ vṛṣyam āyuṣyaṃ yuktarasam ity ācakṣate |
शतावर्याः श्वदंष्ट्रायाः श्रीपर्णीफलानां च क्षुण्णानां चतुर्गुणे जले पाक आ प्रकृत्यवस्थानात् । (४।१२)
śatāvaryāḥ śvadaṃṣṭrāyāḥ śrīparṇīphalānāṃ ca kṣuṇṇānāṃ caturguṇe jale pāka ā prakṛtyavasthānāt |
श्वदंष्ट्राचूर्णसमन्वितं तत्समम् एव यवचूर्णं प्रातर् उत्थाय द्विपलिकम् अनुदिनं प्राश्नीयान् मेध्यं वृष्यम् आयुष्यं युक्तरसम् इत्य् आचक्षते ॥ (४।१३)
śvadaṃṣṭrācūrṇasamanvitaṃ tatsamam eva yavacūrṇaṃ prātar utthāya dvipalikam anudinaṃ prāśnīyān medhyaṃ vṛṣyam āyuṣyaṃ yuktarasam ity ācakṣate ||
आयुर्वेदाच्च वेदाच्च विद्यातन्त्रेभ्य एव च । (५।१)
āyurvedācca vedācca vidyātantrebhya eva ca |
आप्तेभ्यश्चावबोद्धव्या योगा ये प्रीतिकारकाः ॥ (५।२)
āptebhyaścāvaboddhavyā yogā ye prītikārakāḥ ||
न प्रयुञ्जीत संदिग्धान् न शरीरात्ययावहान् । (६।१)
na prayuñjīta saṃdigdhān na śarīrātyayāvahān |
तथा युक्तान् प्रयुञ्जीत शिष्टैर् अपि न निन्दितान् । (७।१)
tathā yuktān prayuñjīta śiṣṭair api na ninditān |
ब्राह्मणैश्च सुहृद्भिश्च मङ्गलैर् अभिनन्दितान् ॥ (७।२)
brāhmaṇaiśca suhṛdbhiśca maṅgalair abhinanditān ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.