कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 2, 6

11 of 36 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

रागकाले विशालयन्त्येव जघनं मृगी संविशेद् उच्चरते ॥ (१।१)

rāgakāle viśālayantyeva jaghanaṃ mṛgī saṃviśed uccarate ||

2.1२.१

अवह्रासयन्तीव हस्तिनी नीचरते ॥ (२।१)

avahrāsayantīva hastinī nīcarate ||

3.1३.१

न्याय्यो यत्र योगस्तत्र समपृष्ठम् ॥ (३।१)

nyāyyo yatra yogastatra samapṛṣṭham ||

4.1४.१

आभ्यां वडवा व्याख्याता ॥ (४।१)

ābhyāṃ vaḍavā vyākhyātā ||

5.1५.१

तत्र जघनेन नायकं प्रतिगृह्णीयात् ॥ (५।१)

tatra jaghanena nāyakaṃ pratigṛhṇīyāt ||

6.1६.१

अपद्रव्याणि च सविशेषं नीचरते ॥ (६।१)

apadravyāṇi ca saviśeṣaṃ nīcarate ||

7.1७.१

उत्फुल्लकं विजृम्भितकम् इन्द्राणिकं चेति त्रितयं मृग्याः प्रायेण ॥ (७।१)

utphullakaṃ vijṛmbhitakam indrāṇikaṃ ceti tritayaṃ mṛgyāḥ prāyeṇa ||

8.1८.१

शिरो विनिपात्योर्ध्वं जघनम् उत्फुल्लकम् ॥ (८।१)

śiro vinipātyordhvaṃ jaghanam utphullakam ||

9.1९.१

तत्रापसारं दद्यात् ॥ (९।१)

tatrāpasāraṃ dadyāt ||

10.1१०.१

अनीचे सक्थिनी तिर्यग् अवसज्य प्रतीच्छेद् इति विजृम्भितकम् ॥ (१०।१)

anīce sakthinī tiryag avasajya pratīcched iti vijṛmbhitakam ||

11.1११.१

पार्श्वयोः समम् ऊरू विन्यस्य पार्श्वयोर् जानुनी निदध्याद् इत्यभ्यासयोगाद् इन्द्राणी ॥ (११।१)

pārśvayoḥ samam ūrū vinyasya pārśvayor jānunī nidadhyād ityabhyāsayogād indrāṇī ||

12.1१२.१

तयोच्चतररतस्यापि परिग्रहः ॥ (१२।१)

tayoccatararatasyāpi parigrahaḥ ||

13.1१३.१

संपुटेन प्रतिग्रहो नीचरते ॥ (१३।१)

saṃpuṭena pratigraho nīcarate ||

14.1१४.१

एतेन नीचतररते अपि हस्तिन्याः ॥ (१४।१)

etena nīcatararate api hastinyāḥ ||

15.1१५.१

संपुटकं पीडितकं वेष्टितकं वाडवकम् इति ॥ (१५।१)

saṃpuṭakaṃ pīḍitakaṃ veṣṭitakaṃ vāḍavakam iti ||

16.1१६.१

ऋजुप्रसारिताव् उभावप्युभयोश्चरणाव् इति संपुटः ॥ (१६।१)

ṛjuprasāritāv ubhāvapyubhayoścaraṇāv iti saṃpuṭaḥ ||

17.1१७.१

स द्विविधः पार्श्वसंपुट उत्तानसंपुटश्च । (१७।१)

sa dvividhaḥ pārśvasaṃpuṭa uttānasaṃpuṭaśca |

17.2१७.२

तथा कर्मयोगात् । (१७।२)

tathā karmayogāt |

17.3१७.३

पार्श्वेण तु शयानो दक्षिणेन नारीम् अधिशयीतेति सार्वत्रिकम् एतत् ॥ (१७।३)

pārśveṇa tu śayāno dakṣiṇena nārīm adhiśayīteti sārvatrikam etat ||

18.1१८.१

संपुटकप्रयुक्तयन्त्रेणैव दृढम् ऊरू पीडयेद् इति पीडितकम् ॥ (१८।१)

saṃpuṭakaprayuktayantreṇaiva dṛḍham ūrū pīḍayed iti pīḍitakam ||

19.1१९.१

ऊरू व्यत्यस्येद् इति वेष्टितकम् ॥ (१९।१)

ūrū vyatyasyed iti veṣṭitakam ||

20.1२०.१

वडवेव निष्ठुरम् अवगृह्णीयाद् इति वाडवकम् आभ्यासिकम् ॥ (२०।१)

vaḍaveva niṣṭhuram avagṛhṇīyād iti vāḍavakam ābhyāsikam ||

21.1२१.१

तदान्ध्रीषु प्रायेण । (२१।१)

tadāndhrīṣu prāyeṇa |

21.2२१.२

इति संवेशनप्रकारा बाभ्रवीयाः ॥ (२१।२)

iti saṃveśanaprakārā bābhravīyāḥ ||

22.1२२.१

सौवर्णनाभास्तु । (२२।१)

sauvarṇanābhāstu |

22.2२२.२

उभावप्यूरू ऊर्ध्वाव् इति तद् भुग्नकम् ॥ (२२।२)

ubhāvapyūrū ūrdhvāv iti tad bhugnakam ||

23.1२३.१

चरणाव् ऊर्ध्वं नायको ऽस्या धारयेद् इति जृम्भितकम् ॥ (२३।१)

caraṇāv ūrdhvaṃ nāyako 'syā dhārayed iti jṛmbhitakam ||

24.1२४.१

तत्कुञ्चिताव् उत्पीडितकम् ॥ (२४।१)

tatkuñcitāv utpīḍitakam ||

25.1२५.१

तद् एकस्मिन् प्रसारिते अर्धपीडितकम् ॥ (२५।१)

tad ekasmin prasārite ardhapīḍitakam ||

26.1२६.१

नायकस्यांस एको द्वितीयकः प्रसारित इति पुनः पुनर् व्यत्यासेन वेणुदारितकम् ॥ (२६।१)

nāyakasyāṃsa eko dvitīyakaḥ prasārita iti punaḥ punar vyatyāsena veṇudāritakam ||

27.1२७.१

एकः शिरस उपरि गच्छेद् द्वितीयः प्रसारित इति शूलचितकम् आभ्यासिकम् ॥ (२७।१)

ekaḥ śirasa upari gacched dvitīyaḥ prasārita iti śūlacitakam ābhyāsikam ||

28.1२८.१

संकुचितौ स्वबस्तिदेशे निदध्याद् इति कार्कटकम् ॥ (२८।१)

saṃkucitau svabastideśe nidadhyād iti kārkaṭakam ||

29.1२९.१

ऊर्ध्वाव् ऊरू व्यत्यस्येद् इति पीडितकम् ॥ (२९।१)

ūrdhvāv ūrū vyatyasyed iti pīḍitakam ||

30.1३०.१

जङ्घाव्यत्यासेन पद्मासनवत् ॥ (३०।१)

jaṅghāvyatyāsena padmāsanavat ||

31.1३१.१

पृष्ठं परिष्वजमानायाः पराङ्मुखेण परावृत्तकम् आभ्यासिकम् ॥ (३१।१)

pṛṣṭhaṃ pariṣvajamānāyāḥ parāṅmukheṇa parāvṛttakam ābhyāsikam ||

32.1३२.१

जले च संविष्टोपविष्टस्थितात्मकांश्चित्रान् योगान् उपलक्षयेत् । (३२।१)

jale ca saṃviṣṭopaviṣṭasthitātmakāṃścitrān yogān upalakṣayet |

32.2३२.२

तथा सुकरत्वाद् इति सुवर्णनाभः ॥ (३२।२)

tathā sukaratvād iti suvarṇanābhaḥ ||

33.1३३.१

वार्त्तं तु तत् । (३३।१)

vārttaṃ tu tat |

33.2३३.२

शिष्टैर् अपस्मृतत्वाद् इति वात्स्यायनः ॥ (३३।२)

śiṣṭair apasmṛtatvād iti vātsyāyanaḥ ||

34.1३४.१

अथ चित्ररतानि ॥ (३४।१)

atha citraratāni ||

35.1३५.१

ऊर्ध्वस्थितयोर् यूनोः परस्परापाश्रययोः कुड्यस्तम्भापाश्रितयोर् वा स्थितरतम् । (३५।१)

ūrdhvasthitayor yūnoḥ parasparāpāśrayayoḥ kuḍyastambhāpāśritayor vā sthitaratam |

35.2३५.२

कुड्यापाश्रितस्य कण्ठावसक्तबाहुपाशायास् तद्धस्तपञ्जरोपविष्टाया ऊरुपाशेन जघनम् अभिवेष्टयन्त्या कुड्ये चरणक्रमेण वलन्त्या अवलम्बितकं रतम् ॥ (३५।२)

kuḍyāpāśritasya kaṇṭhāvasaktabāhupāśāyās taddhastapañjaropaviṣṭāyā ūrupāśena jaghanam abhiveṣṭayantyā kuḍye caraṇakrameṇa valantyā avalambitakaṃ ratam ||

36.1३६.१

भूमौ वा चतुष्पदवद् आस्थिताया वृषलीलयावस्कन्दनं धेनुकम् ॥ (३६।१)

bhūmau vā catuṣpadavad āsthitāyā vṛṣalīlayāvaskandanaṃ dhenukam ||

37.1३७.१

तत्र पृष्ठम् उरःकर्माणि लभते ॥ (३७।१)

tatra pṛṣṭham uraḥkarmāṇi labhate ||

38.1३८.१

एतेनैव योगेन शौनम् ऐणेयं छागलं गर्दभाक्रान्तं मार्जारललितकं व्याघ्रावस्कन्दनं गजोपमर्दितं वराहघृष्टकं तुरगाधिरूढकम् इति यत्र यत्र विशेषो योगो ऽपूर्वस्तत् तद् उपलक्षयेत् ॥ (३८।१)

etenaiva yogena śaunam aiṇeyaṃ chāgalaṃ gardabhākrāntaṃ mārjāralalitakaṃ vyāghrāvaskandanaṃ gajopamarditaṃ varāhaghṛṣṭakaṃ turagādhirūḍhakam iti yatra yatra viśeṣo yogo 'pūrvastat tad upalakṣayet ||

39.1३९.१

मिश्रीकृतसद्भावाभ्यां द्वाभ्यां सह संघाटकं रतम् ॥ (३९।१)

miśrīkṛtasadbhāvābhyāṃ dvābhyāṃ saha saṃghāṭakaṃ ratam ||

40.1४०.१

बह्वीभिश् च सह गोयूथिकम् ॥ (४०।१)

bahvībhiś ca saha goyūthikam ||

41.1४१.१

वारिक्रीडितकं छागलमैणेयम् इति तत्कर्मानुकृतियोगात् ॥ (४१।१)

vārikrīḍitakaṃ chāgalamaiṇeyam iti tatkarmānukṛtiyogāt ||

42.1४२.१

ग्रामनारिविषये स्त्रीराज्ये च बाह्लीके बहवो युवानो ऽन्तःपुरसधर्माण एकैकस्याः परिग्रहभूताः । (४२।१)

grāmanāriviṣaye strīrājye ca bāhlīke bahavo yuvāno 'ntaḥpurasadharmāṇa ekaikasyāḥ parigrahabhūtāḥ |

42.2४२.२

तेषाम् एकैकशो युगपच्च यथासात्म्यं यथायोगं च रञ्जयेयुः ॥ (४२।२)

teṣām ekaikaśo yugapacca yathāsātmyaṃ yathāyogaṃ ca rañjayeyuḥ ||

43.1४३.१

एको धारयेद् एनाम् अन्यो निषेवेत । (४३।१)

eko dhārayed enām anyo niṣeveta |

43.2४३.२

अन्यो जघनमुखम् अन्यो मध्यम् अन्य इति वारं वारेण व्यतिकरेण चानुतिष्ठेयुः ॥ (४३।२)

anyo jaghanamukham anyo madhyam anya iti vāraṃ vāreṇa vyatikareṇa cānutiṣṭheyuḥ ||

44.1४४.१

एतया गोष्ठीपरिग्रहा वेश्या राजयोषापरिग्रहश् च व्याख्यातः ॥ (४४।१)

etayā goṣṭhīparigrahā veśyā rājayoṣāparigrahaś ca vyākhyātaḥ ||

45.1४५.१

अघोरतं पायावपि दाक्षिणात्यानाम् । (४५।१)

aghorataṃ pāyāvapi dākṣiṇātyānām |

45.2४५.२

इति चित्ररतानि ॥ (४५।२)

iti citraratāni ||

46.1४६.१

पुरुषोपसृप्तकानि पुरुषायिते वक्ष्यामः ॥ (४६।१)

puruṣopasṛptakāni puruṣāyite vakṣyāmaḥ ||

47.1४७.१

भवतश्चात्र श्लोकौ । (४७।१)

bhavataścātra ślokau |

47.2४७.२

पशूनां मृगजातीनां पतङ्गानां च विभ्रमैः । (४७।२)

paśūnāṃ mṛgajātīnāṃ pataṅgānāṃ ca vibhramaiḥ |

47.3४७.३

तैस्तैर् उपायैश्चित्तज्ञो रतियोगान् विवर्धयेत् ॥ (४७।३)

taistair upāyaiścittajño ratiyogān vivardhayet ||

48.1४८.१

तत्सात्म्याद् देशसात्म्याच्च तैस्तैर् भावैः प्रयोजितैः । (४८।१)

tatsātmyād deśasātmyācca taistair bhāvaiḥ prayojitaiḥ |

48.2४८.२

स्त्रीणां स्नेहश्च रागश्च बहुमानश्च जायते ॥ (४८।२)

strīṇāṃ snehaśca rāgaśca bahumānaśca jāyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 2, 6

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit