कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 3, 5

20 of 36 · 39 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

प्राचुर्येण कन्याया विविक्तदर्शनस्यालाभे धात्रेयिकां प्रियहिताभ्याम् उपगृह्योपसर्पेत् ॥ (१।१)

prācuryeṇa kanyāyā viviktadarśanasyālābhe dhātreyikāṃ priyahitābhyām upagṛhyopasarpet ||

2.1२.१

सा चैनाम् अविदिता नाम नायकस्य भूत्वा तद्गुणैर् अनुरञ्जयेत् । (२।१)

sā cainām aviditā nāma nāyakasya bhūtvā tadguṇair anurañjayet |

2.2२.२

तस्याश्च रुच्यान् नायकगुणान् भूयिष्ठम् उपवर्णयेत् । (२।२)

tasyāśca rucyān nāyakaguṇān bhūyiṣṭham upavarṇayet |

2.3२.३

अन्येषां वरपितॄणां दोषान् अभिप्रायविरुद्धान् प्रतिपादयेत् । (२।३)

anyeṣāṃ varapitṝṇāṃ doṣān abhiprāyaviruddhān pratipādayet |

2.4२.४

मातापित्रोश्च गुणान् अभिज्ञतां लुब्धतां च चपलतां च बान्धवानाम् । (२।४)

mātāpitrośca guṇān abhijñatāṃ lubdhatāṃ ca capalatāṃ ca bāndhavānām |

2.5२.५

याश्चान्या अपि समानजातीयाः कन्याः शकुन्तलाद्याः स्वबुद्ध्या भर्तारं प्राप्य सम्प्रयुक्ता मोदन्ते स्म ताश्चास्या निदर्शयेत् । (२।५)

yāścānyā api samānajātīyāḥ kanyāḥ śakuntalādyāḥ svabuddhyā bhartāraṃ prāpya samprayuktā modante sma tāścāsyā nidarśayet |

2.6२.६

महाकुलेषु सापत्नकैर् बाध्यमाना विद्विष्टा दुःखिताः परित्यक्ताश्च दृश्यन्ते । (२।६)

mahākuleṣu sāpatnakair bādhyamānā vidviṣṭā duḥkhitāḥ parityaktāśca dṛśyante |

2.7२.७

आयतिं चास्य वर्णयेत् । (२।७)

āyatiṃ cāsya varṇayet |

2.8२.८

सुखम् अनुपहतम् एकचारितायां नायिकानुरागं च वर्णयेत् । (२।८)

sukham anupahatam ekacāritāyāṃ nāyikānurāgaṃ ca varṇayet |

2.9२.९

समनोरथायाश् चास्या अपायं साध्वसं व्रीडां च हेतुभिर् अवच्छिन्द्यात् । (२।९)

samanorathāyāś cāsyā apāyaṃ sādhvasaṃ vrīḍāṃ ca hetubhir avacchindyāt |

2.10२.१०

दूतीकल्पं च सकलम् आचरेत् । (२।१०)

dūtīkalpaṃ ca sakalam ācaret |

2.11२.११

त्वाम् अजानतीम् इव नायको बलाद् ग्रहीष्यतीति तथा सुपरिगृहीतं स्याद् इति योजयेत् ॥ (२।११)

tvām ajānatīm iva nāyako balād grahīṣyatīti tathā suparigṛhītaṃ syād iti yojayet ||

3.1३.१

प्रतिपन्नाम् अभिप्रेतावकाशवर्तिनीं नायकः श्रोत्रियागाराद् अग्निम् आनाय्य कुशान् आस्तीर्य यथास्मृति हुत्वा च त्रिः परिक्रमेत् । (३।१)

pratipannām abhipretāvakāśavartinīṃ nāyakaḥ śrotriyāgārād agnim ānāyya kuśān āstīrya yathāsmṛti hutvā ca triḥ parikramet |

3.2३.२

ततो मातरि पितरि च प्रकाशयेत् । (३।२)

tato mātari pitari ca prakāśayet |

3.3३.३

अग्निसाक्षिका हि विवाहा न निवर्तन्त इत्याचार्यसमयः ॥ (३।३)

agnisākṣikā hi vivāhā na nivartanta ityācāryasamayaḥ ||

4.1४.१

दूषयित्वा चैनां शनैः स्वजने प्रकाशयेत् । (४।१)

dūṣayitvā caināṃ śanaiḥ svajane prakāśayet |

4.2४.२

तद्बान्धवाश्च यथा कुलस्याधं परिहरन्तो दण्डभयाच्च तस्मा एवैनां दद्युस्तथा योजयेत् । (४।२)

tadbāndhavāśca yathā kulasyādhaṃ pariharanto daṇḍabhayācca tasmā evaināṃ dadyustathā yojayet |

4.3४.३

अनन्तरं च प्रीत्युपग्रहेण रागेण तद्बान्धवान् प्रीणयेद् इति । (४।३)

anantaraṃ ca prītyupagraheṇa rāgeṇa tadbāndhavān prīṇayed iti |

4.4४.४

गान्धर्वेण विवाहेन वा चेष्टेत ॥ (४।४)

gāndharveṇa vivāhena vā ceṣṭeta ||

5.1५.१

अप्रतिपद्यमानायाम् अन्तश्चारिणीम् अन्यां कुलप्रमदां पूर्वसंसृष्टां प्रीयमाणां चोपगृह्य तया सह विषह्यम् अवकाशम् एनाम् अन्यकार्यापदेशेनानाययेत् । (५।१)

apratipadyamānāyām antaścāriṇīm anyāṃ kulapramadāṃ pūrvasaṃsṛṣṭāṃ prīyamāṇāṃ copagṛhya tayā saha viṣahyam avakāśam enām anyakāryāpadeśenānāyayet |

5.2५.२

ततः श्रोत्रियागाराद् अग्निम् इति समानं पूर्वेण ॥ (५।२)

tataḥ śrotriyāgārād agnim iti samānaṃ pūrveṇa ||

6.1६.१

आसन्ने च विवाहे मातरम् अस्यास्तद् अभिमतदोषैर् अनुशयं ग्राहयेत् । (६।१)

āsanne ca vivāhe mātaram asyāstad abhimatadoṣair anuśayaṃ grāhayet |

6.2६.२

ततस्तदनुमतेन प्रातिवेश्याभवने निशि नायकम् आनाय्य श्रोत्रियागाराद् अग्निम् इति समानं पूर्वेण ॥ (६।२)

tatastadanumatena prātiveśyābhavane niśi nāyakam ānāyya śrotriyāgārād agnim iti samānaṃ pūrveṇa ||

7.1७.१

भ्रातरम् अस्या वा समानवयसं वेश्यासु परस्त्रीषु वा प्रसक्तम् असुकरेण साहायदानेन प्रियोपग्रहैश्च सुदीर्घकालम् अनुरञ्जयेत् । (७।१)

bhrātaram asyā vā samānavayasaṃ veśyāsu parastrīṣu vā prasaktam asukareṇa sāhāyadānena priyopagrahaiśca sudīrghakālam anurañjayet |

7.2७.२

अन्ते च स्वाभिप्रायं ग्राहयेत् । (७।२)

ante ca svābhiprāyaṃ grāhayet |

7.3७.३

प्रायेण हि युवानः समानशीलव्यसनवयसां वयस्यानाम् अर्थे जीवितम् अपि त्यजन्ति । (७।३)

prāyeṇa hi yuvānaḥ samānaśīlavyasanavayasāṃ vayasyānām arthe jīvitam api tyajanti |

7.4७.४

ततस्तेनैवान्यकार्यात् ताम् आनाययेत् । (७।४)

tatastenaivānyakāryāt tām ānāyayet |

7.5७.५

विषह्यं सावकाशम् इति समानं पूर्वेण ॥ (७।५)

viṣahyaṃ sāvakāśam iti samānaṃ pūrveṇa ||

8.1८.१

अष्टमीचन्द्रिकादिषु च धात्रेयिका मदनीयम् एनां पाययित्वा किंचिद् आत्मनः कार्यम् उद्दिश्य नायकस्य विषह्यं देशम् आनयेत् । (८।१)

aṣṭamīcandrikādiṣu ca dhātreyikā madanīyam enāṃ pāyayitvā kiṃcid ātmanaḥ kāryam uddiśya nāyakasya viṣahyaṃ deśam ānayet |

8.2८.२

तत्रैनां मदात् संज्ञाम् अप्रतिपद्यमानां दूषयित्वेति समानं पूर्वेण ॥ (८।२)

tatraināṃ madāt saṃjñām apratipadyamānāṃ dūṣayitveti samānaṃ pūrveṇa ||

9.1९.१

सुप्तां चैकचारिणीं धात्रेयिकां वारयित्वा संज्ञाम् अप्रतिपद्यमानां दूषयित्वेति समानं पूर्वेण ॥ (९।१)

suptāṃ caikacāriṇīṃ dhātreyikāṃ vārayitvā saṃjñām apratipadyamānāṃ dūṣayitveti samānaṃ pūrveṇa ||

10.1१०.१

ग्रामान्तरम् उद्यानं वा गच्छन्तीं विदित्वा सुसंभृतसहायो नायकस्तदा रक्षिणो वित्रास्य हत्वा वा कन्याम् अपहरेत् । (१०।१)

grāmāntaram udyānaṃ vā gacchantīṃ viditvā susaṃbhṛtasahāyo nāyakastadā rakṣiṇo vitrāsya hatvā vā kanyām apaharet |

10.2१०.२

इति विवाहयोगाः ॥ (१०।२)

iti vivāhayogāḥ ||

11.1११.१

पूर्वः पूर्वः प्रधानं स्याद् विवाहो धर्मतः स्थितेः । (११।१)

pūrvaḥ pūrvaḥ pradhānaṃ syād vivāho dharmataḥ sthiteḥ |

11.2११.२

पूर्वाभावे ततः कार्यो यो य उत्तर उत्तरः ॥ (११।२)

pūrvābhāve tataḥ kāryo yo ya uttara uttaraḥ ||

12.1१२.१

व्यूढानां हि विवाहानाम् अनुरागः फलं यतः । (१२।१)

vyūḍhānāṃ hi vivāhānām anurāgaḥ phalaṃ yataḥ |

12.2१२.२

मध्यमो ऽपि हि सद्योगो गान्धर्वस्तेन पूजितः ॥ (१२।२)

madhyamo 'pi hi sadyogo gāndharvastena pūjitaḥ ||

13.1१३.१

सुखत्वाद् अबहुक्लेशाद् अपि चावरणाद् इह । (१३।१)

sukhatvād abahukleśād api cāvaraṇād iha |

13.2१३.२

अनुरागात्मकत्वाच्च गान्धर्वः प्रवरो मतः ॥ (१३।२)

anurāgātmakatvācca gāndharvaḥ pravaro mataḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 3, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit