कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 3, 1

16 of 36 · 42 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

सवर्णायाम् अनन्यपूर्वायां शास्त्रतो ऽधिगतायां धर्मो ऽर्थः पुत्राः संबन्धः पक्षवृद्धिर् अनुपस्कृता रतिश्च ॥ (१।१)

savarṇāyām ananyapūrvāyāṃ śāstrato 'dhigatāyāṃ dharmo 'rthaḥ putrāḥ saṃbandhaḥ pakṣavṛddhir anupaskṛtā ratiśca ||

2.1२.१

तस्मात् कन्याम् अभिजनोपेतां मातापितृमतीं त्रिवर्षात् प्रभृति न्यूनवयसं श्लाघ्याचारे धनवति पक्षवति कुले संबन्धिप्रिये संबन्धिभिर् आकुले प्रसूतां प्रभूतमातृपितृपक्षां रूपशीललक्षणसम्पन्नाम् अन्यूनाधिकाविनष्टदन्तनखकर्णकेशाक्षिस्तनीम् अरोगिप्रकृतिशरीरां तथाविध एव श्रुतवाञ् शीलयेत् ॥ (२।१)

tasmāt kanyām abhijanopetāṃ mātāpitṛmatīṃ trivarṣāt prabhṛti nyūnavayasaṃ ślāghyācāre dhanavati pakṣavati kule saṃbandhipriye saṃbandhibhir ākule prasūtāṃ prabhūtamātṛpitṛpakṣāṃ rūpaśīlalakṣaṇasampannām anyūnādhikāvinaṣṭadantanakhakarṇakeśākṣistanīm arogiprakṛtiśarīrāṃ tathāvidha eva śrutavāñ śīlayet ||

3.1३.१

यां गृहीत्वा कृतिनम् आत्मानं मन्येत न च समानैर् निन्द्येत तस्यां प्रवृत्तिर् इति घोटकमुखः ॥ (३।१)

yāṃ gṛhītvā kṛtinam ātmānaṃ manyeta na ca samānair nindyeta tasyāṃ pravṛttir iti ghoṭakamukhaḥ ||

4.1४.१

तस्या वरणे मातापितरौ संबन्धिनश्च प्रयतेरन् । (४।१)

tasyā varaṇe mātāpitarau saṃbandhinaśca prayateran |

4.2४.२

मित्राणि च गृहीतवाक्यान्युभयसम्बद्धानि ॥ (४।२)

mitrāṇi ca gṛhītavākyānyubhayasambaddhāni ||

5.1५.१

तान्यन्येषां वरयितॄणां दोषान् प्रत्यक्षानागमिकांश्च श्रावयेयुः । (५।१)

tānyanyeṣāṃ varayitṝṇāṃ doṣān pratyakṣānāgamikāṃśca śrāvayeyuḥ |

5.2५.२

कौलान् पौरुषेयान् अभिप्रायसंवर्धकांश्च नायकगुणान् । (५।२)

kaulān pauruṣeyān abhiprāyasaṃvardhakāṃśca nāyakaguṇān |

5.3५.३

विशेषतश्च कन्यामातुर् अनुकूलांस्तदात्वायतियुक्तान् दर्शयेयुः ॥ (५।३)

viśeṣataśca kanyāmātur anukūlāṃstadātvāyatiyuktān darśayeyuḥ ||

6.1६.१

दैवचिन्तकरूपश्च शकुननिमित्तग्रहलग्नबललक्षणदर्शनेन नायकस्य भविष्यन्तम् अर्थसंयोगं कल्याणम् अनुवर्णयेत् ॥ (६।१)

daivacintakarūpaśca śakunanimittagrahalagnabalalakṣaṇadarśanena nāyakasya bhaviṣyantam arthasaṃyogaṃ kalyāṇam anuvarṇayet ||

7.1७.१

अपरे पुनर् अस्यान्यतो विशिष्टेन कन्यालाभेन कन्यामातरम् उन्मादयेयुः ॥ (७।१)

apare punar asyānyato viśiṣṭena kanyālābhena kanyāmātaram unmādayeyuḥ ||

8.1८.१

दैवनिमित्तशकुनोपश्रुतीनाम् आनुलोम्येन कन्यां वरयेद् दद्याच्च ॥ (८।१)

daivanimittaśakunopaśrutīnām ānulomyena kanyāṃ varayed dadyācca ||

9.1९.१

न यदृच्छया केवलमानुषायेति घोटकमुखः ॥ (९।१)

na yadṛcchayā kevalamānuṣāyeti ghoṭakamukhaḥ ||

10.1१०.१

सुप्तां रुदतीं निष्क्रान्तां वरणे परिवर्जयेत् । (१०।१)

suptāṃ rudatīṃ niṣkrāntāṃ varaṇe parivarjayet |

10.2१०.२

अप्रशस्तनामधेयां च गुप्तां दत्तां घोनां पृषताम् ऋषभां विनतां विकटां विमुण्डां शुचिदूषितां सांकरिकीं राकां फलीनीं मित्रां स्वनुजाम् वर्षकरीं च वर्जयेत् ॥ (१०।२)

apraśastanāmadheyāṃ ca guptāṃ dattāṃ ghonāṃ pṛṣatām ṛṣabhāṃ vinatāṃ vikaṭāṃ vimuṇḍāṃ śucidūṣitāṃ sāṃkarikīṃ rākāṃ phalīnīṃ mitrāṃ svanujām varṣakarīṃ ca varjayet ||

11.1११.१

नक्षत्राख्यां नदीनाम्नीं वृक्षनाम्नीं च गर्हिताम् । (११।१)

nakṣatrākhyāṃ nadīnāmnīṃ vṛkṣanāmnīṃ ca garhitām |

11.2११.२

लकाररेफोपान्तां च वरणे परिवर्जयेत् ॥ (११।२)

lakārarephopāntāṃ ca varaṇe parivarjayet ||

12.1१२.१

यस्यां मनश्चक्षुषोर् निबन्धस्तस्याम् ऋद्धिः । (१२।१)

yasyāṃ manaścakṣuṣor nibandhastasyām ṛddhiḥ |

12.2१२.२

नेतराम् आद्रियेत । (१२।२)

netarām ādriyeta |

12.3१२.३

इत्येके ॥ (१२।३)

ityeke ||

13.1१३.१

तस्मात् प्रदानसमये कन्याम् उदारवेषां स्थापयेयुः । (१३।१)

tasmāt pradānasamaye kanyām udāraveṣāṃ sthāpayeyuḥ |

13.2१३.२

अपराह्णिकं च नित्यं प्रसाधितायाः सखीभिः सह क्रीडा । (१३।२)

aparāhṇikaṃ ca nityaṃ prasādhitāyāḥ sakhībhiḥ saha krīḍā |

13.3१३.३

यज्ञविवाहादिषु जनसंद्रावेषु प्रायत्निकं दर्शनम् । (१३।३)

yajñavivāhādiṣu janasaṃdrāveṣu prāyatnikaṃ darśanam |

13.4१३.४

तथोत्सवेषु च । (१३।४)

tathotsaveṣu ca |

13.5१३.५

पण्यसधर्मत्वात् ॥ (१३।५)

paṇyasadharmatvāt ||

14.1१४.१

वरणार्थम् उपगतांश्च भद्रदर्शनान् प्रदक्षिणवाचश्च तत्संबन्धिसंगतान् पुरुषान् मङ्गलैः प्रतिगृह्णीयुः । (१४।१)

varaṇārtham upagatāṃśca bhadradarśanān pradakṣiṇavācaśca tatsaṃbandhisaṃgatān puruṣān maṅgalaiḥ pratigṛhṇīyuḥ |

14.2१४.२

कन्यां चैषाम् अलंकृताम् अन्यापदेशेन दर्शयेयुः । (१४।२)

kanyāṃ caiṣām alaṃkṛtām anyāpadeśena darśayeyuḥ |

14.3१४.३

दैवं परीक्षणं चावधिं स्थापयेयुः । (१४।३)

daivaṃ parīkṣaṇaṃ cāvadhiṃ sthāpayeyuḥ |

14.4१४.४

आ प्रदाननिश्चयात् ॥ (१४।४)

ā pradānaniścayāt ||

15.1१५.१

स्नानादिषु नियुज्यमाना वरयितारः सर्वं भविष्यतीत्युक्त्वा न तदहरेवाभ्युपगच्छेयुः ॥ (१५।१)

snānādiṣu niyujyamānā varayitāraḥ sarvaṃ bhaviṣyatītyuktvā na tadaharevābhyupagaccheyuḥ ||

16.1१६.१

देशप्रवृत्तिसात्म्याद् वा ब्राह्मप्राजापत्यार्षदैवानाम् अन्यतमेन विवाहेन शास्त्रतः परिणयेत् । (१६।१)

deśapravṛttisātmyād vā brāhmaprājāpatyārṣadaivānām anyatamena vivāhena śāstrataḥ pariṇayet |

16.2१६.२

इति वरणविधानम् ॥ (१६।२)

iti varaṇavidhānam ||

17.1१७.१

भवन्ति चात्र श्लोकाः । (१७।१)

bhavanti cātra ślokāḥ |

17.2१७.२

समस्याद्याः सहक्रीडा विवाहाः संगतानि च । (१७।२)

samasyādyāḥ sahakrīḍā vivāhāḥ saṃgatāni ca |

17.3१७.३

समानैर् एव कार्याणि नोत्तमैर् नापि वाधमैः ॥ (१७।३)

samānair eva kāryāṇi nottamair nāpi vādhamaiḥ ||

18.1१८.१

कन्यां गृहीत्वा वर्तेत प्रेष्यवद् यत्र नायकः । (१८।१)

kanyāṃ gṛhītvā varteta preṣyavad yatra nāyakaḥ |

18.2१८.२

तं विद्याद् उच्चसंबन्धं परित्यक्तं मनस्विभिः ॥ (१८।२)

taṃ vidyād uccasaṃbandhaṃ parityaktaṃ manasvibhiḥ ||

19.1१९.१

स्वामिवद् विचरेद् यत्र बान्धवैः स्वैः पुरस्कृतः । (१९।१)

svāmivad vicared yatra bāndhavaiḥ svaiḥ puraskṛtaḥ |

19.2१९.२

अश्लाघ्यो हीनसंबन्धः सो ऽपि सद्भिर् विनिन्द्यते ॥ (१९।२)

aślāghyo hīnasaṃbandhaḥ so 'pi sadbhir vinindyate ||

20.1२०.१

परस्परसुखास्वादा क्रीडा यत्र प्रयुज्यते । (२०।१)

parasparasukhāsvādā krīḍā yatra prayujyate |

20.2२०.२

विशेषयन्ती चान्योन्यं संबन्धः स विधीयते ॥ (२०।२)

viśeṣayantī cānyonyaṃ saṃbandhaḥ sa vidhīyate ||

21.1२१.१

कृत्वापि चोच्चसंबन्धं पश्चाज्ज्ञातिषु संनमेत् । (२१।१)

kṛtvāpi coccasaṃbandhaṃ paścājjñātiṣu saṃnamet |

21.2२१.२

न त्व् एव हीनसंबन्धं कुर्यात् सद्भिर् विनिन्दितम् ॥ (२१।२)

na tv eva hīnasaṃbandhaṃ kuryāt sadbhir vininditam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 3, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit