कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 5, 5

27 of 36 · 56 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

न राज्ञां महामात्राणां वा परभवनप्रवेशो विद्यते । (१।१)

na rājñāṃ mahāmātrāṇāṃ vā parabhavanapraveśo vidyate |

1.2१.२

महाजनेन हि चरितम् एषां दृश्यते अनुविधीयते च ॥ (१।२)

mahājanena hi caritam eṣāṃ dṛśyate anuvidhīyate ca ||

2.1२.१

सवितारम् उद्यन्तं त्रयो लोकाः पश्यन्ति अनूद्यन्ते च । (२।१)

savitāram udyantaṃ trayo lokāḥ paśyanti anūdyante ca |

2.2२.२

गच्छन्तम् अपि पश्यन्त्य् अनुप्रतिष्ठन्ते च ॥ (२।२)

gacchantam api paśyanty anupratiṣṭhante ca ||

3.1३.१

तस्माद् अशक्यत्वाद् गर्हणीयत्वाच्चेति न ते वृथा किंचिद् आचरेयुः ॥ (३।१)

tasmād aśakyatvād garhaṇīyatvācceti na te vṛthā kiṃcid ācareyuḥ ||

4.1४.१

अवश्यं त्व् आचरितव्ये योगान् प्रयुञ्जीरन् ॥ (४।१)

avaśyaṃ tv ācaritavye yogān prayuñjīran ||

5.1५.१

ग्रामाधिपतेर् अयुक्तकस्य हलोत्थवृत्तिपुत्रस्य यूनो ग्रामीणयोषितो वचनमात्रसाध्याः । (५।१)

grāmādhipater ayuktakasya halotthavṛttiputrasya yūno grāmīṇayoṣito vacanamātrasādhyāḥ |

5.2५.२

ताश्चर्षण्य इत्याचक्षते विटाः ॥ (५।२)

tāścarṣaṇya ityācakṣate viṭāḥ ||

6.1६.१

ताभिः सह विष्टिकर्मसु कोष्ठागारप्रवेशे द्रव्याणां निष्क्रमणप्रवेशनयोर् भवनप्रतिसंस्कारे क्षेत्रकर्मणि कर्पासोर्णातसीशणवल्कलादाने सूत्रप्रतिग्रहे द्रव्याणां क्रयविक्रयविनिमयेषु तेषु तेषु च कर्मसु संप्रयोगः ॥ (६।१)

tābhiḥ saha viṣṭikarmasu koṣṭhāgārapraveśe dravyāṇāṃ niṣkramaṇapraveśanayor bhavanapratisaṃskāre kṣetrakarmaṇi karpāsorṇātasīśaṇavalkalādāne sūtrapratigrahe dravyāṇāṃ krayavikrayavinimayeṣu teṣu teṣu ca karmasu saṃprayogaḥ ||

7.1७.१

तथा व्रजयोषिद्भिः सह गवाध्यक्षस्य ॥ (७।१)

tathā vrajayoṣidbhiḥ saha gavādhyakṣasya ||

8.1८.१

विधवानाथाप्रव्रजिताभिः सह सूत्राध्यक्षस्य ॥ (८।१)

vidhavānāthāpravrajitābhiḥ saha sūtrādhyakṣasya ||

9.1९.१

मर्मज्ञत्वाद् रात्रावटने चाटन्तीभिर् नागरस्य ॥ (९।१)

marmajñatvād rātrāvaṭane cāṭantībhir nāgarasya ||

10.1१०.१

क्रयविक्रये पण्याध्यक्षस्य ॥ (१०।१)

krayavikraye paṇyādhyakṣasya ||

11.1११.१

अष्टमीचन्द्रकौमुदीसुवसन्तकादिषु पत्तननगरखर्वटयोषिताम् ईश्वरभवने सह अन्तःपुरिकाभिः प्रायेण क्रीडा ॥ (११।१)

aṣṭamīcandrakaumudīsuvasantakādiṣu pattananagarakharvaṭayoṣitām īśvarabhavane saha antaḥpurikābhiḥ prāyeṇa krīḍā ||

12.1१२.१

तत्र चापानकान्ते नगरस्त्रियो यथापरिचयम् अन्तःपुरिकाणां पृथक् पृथग् भोगावासकान् प्रविश्य कथाभिर् आसित्वा पूजिताः प्रपीताश्चोपप्रदोषं निष्क्रामयेयुः ॥ (१२।१)

tatra cāpānakānte nagarastriyo yathāparicayam antaḥpurikāṇāṃ pṛthak pṛthag bhogāvāsakān praviśya kathābhir āsitvā pūjitāḥ prapītāścopapradoṣaṃ niṣkrāmayeyuḥ ||

13.1१३.१

तत्र प्रणिहिता राजदासी प्रयोज्यायाः पूर्वसंसृष्टा तां तत्र सम्भाषेत । (१३।१)

tatra praṇihitā rājadāsī prayojyāyāḥ pūrvasaṃsṛṣṭā tāṃ tatra sambhāṣeta |

13.2१३.२

रामणीयकदर्शनेन योजयेत् । (१३।२)

rāmaṇīyakadarśanena yojayet |

13.3१३.३

प्राग् एव स्वभवनस्थां ब्रूयात् । (१३।३)

prāg eva svabhavanasthāṃ brūyāt |

13.4१३.४

अमुष्यां क्रीडायां तव राजभवनस्थानानि रामणीयकानि दर्शयिष्यामीति काले च योजयेत् । (१३।४)

amuṣyāṃ krīḍāyāṃ tava rājabhavanasthānāni rāmaṇīyakāni darśayiṣyāmīti kāle ca yojayet |

13.5१३.५

बहिः प्रवालकुट्टिमं ते दर्शयिष्यामि । (१३।५)

bahiḥ pravālakuṭṭimaṃ te darśayiṣyāmi |

13.6१३.६

मणिभूमिकां वृक्षवाटिकां मृद्वीकामण्डपं समुद्रगृहप्रासादान् गूढभित्तिसंचारांश्चित्रकर्माणि क्रीडामृगान् यन्त्राणि शकुनान् व्याघ्रसिंहपञ्जरादीनि च यानि पुरस्ताद् वर्णितानि स्युः । (१३।६)

maṇibhūmikāṃ vṛkṣavāṭikāṃ mṛdvīkāmaṇḍapaṃ samudragṛhaprāsādān gūḍhabhittisaṃcārāṃścitrakarmāṇi krīḍāmṛgān yantrāṇi śakunān vyāghrasiṃhapañjarādīni ca yāni purastād varṇitāni syuḥ |

13.7१३.७

एकान्ते च तद्गतम् ईश्वरानुरागं श्रावयेत् । (१३।७)

ekānte ca tadgatam īśvarānurāgaṃ śrāvayet |

13.8१३.८

संप्रयोगे चातुर्यं चाभिवर्णयेत् । (१३।८)

saṃprayoge cāturyaṃ cābhivarṇayet |

13.9१३.९

अमन्त्रश्रावं च प्रतिपन्नां योजयेत् ॥ (१३।९)

amantraśrāvaṃ ca pratipannāṃ yojayet ||

14.1१४.१

अप्रतिपद्यमानां स्वयम् एवेश्वर आगत्योपचारैः सान्वितां रञ्जयित्वा सम्भूय च सानुरागं विसृजेत् । (१४।१)

apratipadyamānāṃ svayam eveśvara āgatyopacāraiḥ sānvitāṃ rañjayitvā sambhūya ca sānurāgaṃ visṛjet |

14.2१४.२

प्रयोज्यायाश्च पत्युर् अनुग्रहोचितस्य दारान् नित्यम् अन्तःपुरम् औचित्यात् प्रवेशयेत् । (१४।२)

prayojyāyāśca patyur anugrahocitasya dārān nityam antaḥpuram aucityāt praveśayet |

14.3१४.३

तत्र प्रणिहिता राजदासीति समानं पूर्वेण । (१४।३)

tatra praṇihitā rājadāsīti samānaṃ pūrveṇa |

14.4१४.४

अन्तःपुरिका वा प्रयोज्यया सह स्वचेटिका संप्रेषणेन प्रीतिं कुर्यात् । (१४।४)

antaḥpurikā vā prayojyayā saha svaceṭikā saṃpreṣaṇena prītiṃ kuryāt |

14.5१४.५

प्रसृतप्रीतिं च सापदेशं दर्शने नियोजयेत् । (१४।५)

prasṛtaprītiṃ ca sāpadeśaṃ darśane niyojayet |

14.6१४.६

प्रविष्टां पूजितां पीतवर्तीम् प्रणिहिता राजदासीति समानं पूर्वेण । (१४।६)

praviṣṭāṃ pūjitāṃ pītavartīm praṇihitā rājadāsīti samānaṃ pūrveṇa |

14.7१४.७

यस्मिन् वा विज्ञाने प्रयोज्या विख्याता स्यात् तद्दर्शनार्थम् अन्तःपुरिका सोपचारं ताम् आह्वयेत् । (१४।७)

yasmin vā vijñāne prayojyā vikhyātā syāt taddarśanārtham antaḥpurikā sopacāraṃ tām āhvayet |

14.8१४.८

प्रविष्टां प्रणिहिता राजदासीति समानं पूर्वेण । (१४।८)

praviṣṭāṃ praṇihitā rājadāsīti samānaṃ pūrveṇa |

14.9१४.९

उद्भूतानर्थस्य भीतस्य वा भार्यां भिक्षुकी ब्रूयात् असावन्तःपुरिका राजनि सिद्धा गृहीतवाक्या मम वचनं शृणोति । (१४।९)

udbhūtānarthasya bhītasya vā bhāryāṃ bhikṣukī brūyāt asāvantaḥpurikā rājani siddhā gṛhītavākyā mama vacanaṃ śṛṇoti |

14.10१४.१०

स्वभावतश्च कृपाशीला ताम् अनेनोपायेनाधिगमिष्यामि । (१४।१०)

svabhāvataśca kṛpāśīlā tām anenopāyenādhigamiṣyāmi |

14.11१४.११

अहम् एव ते प्रवेशं कारयिष्यामि । (१४।११)

aham eva te praveśaṃ kārayiṣyāmi |

14.12१४.१२

सा च ते भर्तुर् महान्तम् अनर्थं निवर्तयिष्यतीति प्रतिपन्नां द्विस्त्रिर् इति प्रवेशयेत् । (१४।१२)

sā ca te bhartur mahāntam anarthaṃ nivartayiṣyatīti pratipannāṃ dvistrir iti praveśayet |

14.13१४.१३

अन्तःपुरिका चास्या अभयं दद्यात् । (१४।१३)

antaḥpurikā cāsyā abhayaṃ dadyāt |

14.14१४.१४

अभयश्रवणाच्च सम्प्रहृष्टां प्रणिहिता राजदासीति समानं पूर्वेण । (१४।१४)

abhayaśravaṇācca samprahṛṣṭāṃ praṇihitā rājadāsīti samānaṃ pūrveṇa |

14.15१४.१५

एतया वृत्त्यर्थिनां महामात्राभितप्तानां बलाद् विगृहीतानां व्यवहारे दुर्बलानां स्वभोगेनासंतुष्टानां राजनि प्रीतिकामानां राज्यजनेषु पङ्क्तिम् इच्छतां सजातैर् बाध्यमानानां सजातान् बाधितुकामानां सूचकानाम् अन्येषां कार्यवशिनां जाया व्याख्याताः ॥ (१४।१५)

etayā vṛttyarthināṃ mahāmātrābhitaptānāṃ balād vigṛhītānāṃ vyavahāre durbalānāṃ svabhogenāsaṃtuṣṭānāṃ rājani prītikāmānāṃ rājyajaneṣu paṅktim icchatāṃ sajātair bādhyamānānāṃ sajātān bādhitukāmānāṃ sūcakānām anyeṣāṃ kāryavaśināṃ jāyā vyākhyātāḥ ||

15.1१५.१

अन्येन वा प्रयोज्यां सह संसृष्टां संग्राह्य दास्यम् उपनीतां क्रमेणान्तःपुरं प्रवेशयेत् । (१५।१)

anyena vā prayojyāṃ saha saṃsṛṣṭāṃ saṃgrāhya dāsyam upanītāṃ krameṇāntaḥpuraṃ praveśayet |

15.2१५.२

प्रणिधिना चायतिम् अस्याः संदूष्य राजनि विद्विष्ट इति कलत्रावग्रहोपायेनैनाम् अन्तःपुरं प्रवेशयेद् इति प्रच्छन्नयोगाः । (१५।२)

praṇidhinā cāyatim asyāḥ saṃdūṣya rājani vidviṣṭa iti kalatrāvagrahopāyenainām antaḥpuraṃ praveśayed iti pracchannayogāḥ |

15.3१५.३

एते राजपुत्रेषु प्रायेण ॥ (१५।३)

ete rājaputreṣu prāyeṇa ||

16.1१६.१

न त्व् एवं परभवनम् ईश्वरः प्रविशेत् ॥ (१६।१)

na tv evaṃ parabhavanam īśvaraḥ praviśet ||

17.1१७.१

आभीरं हि कोट्टराजं परभवनगतं भ्रातृप्रयुक्तो रजको जघान । (१७।१)

ābhīraṃ hi koṭṭarājaṃ parabhavanagataṃ bhrātṛprayukto rajako jaghāna |

17.2१७.२

काशिराजं जयसेनम् अश्वाध्यक्ष इति ॥ (१७।२)

kāśirājaṃ jayasenam aśvādhyakṣa iti ||

18.1१८.१

प्रकाशकामितानि तु देशप्रवृत्तियोगात् ॥ (१८।१)

prakāśakāmitāni tu deśapravṛttiyogāt ||

19.1१९.१

प्रत्ता जनपदकन्या दशमे अहनि किंचिद् औपायनिकम् उपगृह्य प्रविशन्त्यन्तःपुरम् उपभुक्ता एव विसृज्यन्त इत्यान्ध्राणाम् । (१९।१)

prattā janapadakanyā daśame ahani kiṃcid aupāyanikam upagṛhya praviśantyantaḥpuram upabhuktā eva visṛjyanta ityāndhrāṇām |

19.2१९.२

महामात्रेष्वराणाम् अन्तःपुराणि निशि सेवार्थं राजानम् उपगच्छन्ति वात्सगुल्मकानाम् । (१९।२)

mahāmātreṣvarāṇām antaḥpurāṇi niśi sevārthaṃ rājānam upagacchanti vātsagulmakānām |

19.3१९.३

रूपवतीर् जनपदयोषितः प्रीत्यपदेशेन मासं मासार्धं वातिवासयन्त्य् अन्तःपुरिका वैदर्भाणाम् । (१९।३)

rūpavatīr janapadayoṣitaḥ prītyapadeśena māsaṃ māsārdhaṃ vātivāsayanty antaḥpurikā vaidarbhāṇām |

19.4१९.४

दर्शनीयाः स्वभार्याः प्रीतिदायाम् एव महामात्रराजभ्यो ददत्य् अपरान्तकानाम् । (१९।४)

darśanīyāḥ svabhāryāḥ prītidāyām eva mahāmātrarājabhyo dadaty aparāntakānām |

19.5१९.५

राजक्रीडार्थं नगरस्त्रियो जनपदस्त्रियश्च संघश एकशश्च राजकुलं प्रविशन्ति सौराष्ट्रकाणाम् इति ॥ (१९।५)

rājakrīḍārthaṃ nagarastriyo janapadastriyaśca saṃghaśa ekaśaśca rājakulaṃ praviśanti saurāṣṭrakāṇām iti ||

20.1२०.१

श्लोकावत्र भवतः । (२०।१)

ślokāvatra bhavataḥ |

20.2२०.२

एते चान्ये च बहवः प्रयोगाः पारदारिकाः । (२०।२)

ete cānye ca bahavaḥ prayogāḥ pāradārikāḥ |

20.3२०.३

देशे देशे प्रवर्तन्ते राजभिः सम्प्रवर्तिताः ॥ (२०।३)

deśe deśe pravartante rājabhiḥ sampravartitāḥ ||

21.1२१.१

न त्व् एवैतान् प्रयुञ्जीत राजा लोकहिते रतः । (२१।१)

na tv evaitān prayuñjīta rājā lokahite rataḥ |

21.2२१.२

निगृहीतारिषड्वर्गस्तथा विजयते महीम् ॥ (२१।२)

nigṛhītāriṣaḍvargastathā vijayate mahīm ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 5, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit