KāSū, 1, 5
Select a line for its word-by-word analysis.
अप्प्रोप्रिअते wओमेन् ड़ोर् अन् एxत्रमरितल् रेलतिओन्कामश्चतुर्षु वर्णेषु सवर्णतः शास्त्रतश्चानन्यपूर्वायां प्रयुज्यमानः पुत्रीयो यशस्यो लौकिकश्च भवति ॥ (१।१)
appropriate women for an extramarital relationkāmaścaturṣu varṇeṣu savarṇataḥ śāstrataścānanyapūrvāyāṃ prayujyamānaḥ putrīyo yaśasyo laukikaśca bhavati ||
वेश्यासु पुनर्भूषु च न शिष्टो न प्रतिषिद्धः । (२।३)
veśyāsu punarbhūṣu ca na śiṣṭo na pratiṣiddhaḥ |
तत्र नायिकास्तिस्रः कन्या पुनर्भूर् वेश्या च । (३।१)
tatra nāyikāstisraḥ kanyā punarbhūr veśyā ca |
अन्यकारणवशात् परपरिगृहीतापि पाक्षिकी चतुर्थीति गोणिकापुत्रः ॥ (४।१)
anyakāraṇavaśāt paraparigṛhītāpi pākṣikī caturthīti goṇikāputraḥ ||
रेलतिओन् wइथ् अ पुनर्भूअन्यतो ऽपि बहुशो व्यवसितचारित्रा तस्यां वेश्यायाम् इव गमनम् उत्तमवर्णिन्याम् अपि न धर्मपीडां करिष्यति । (६।१)
relation with a punarbhūanyato 'pi bahuśo vyavasitacāritrā tasyāṃ veśyāyām iva gamanam uttamavarṇinyām api na dharmapīḍāṃ kariṣyati |
चोन्सिदेरतिओन्स् ड़ोर् अन् अड़्ड़ैर् wइथ् अ मर्रिएद् wओमनन्यपूर्वावरुद्धा नात्र शङ्कास्ति ॥ (७।१)
considerations for an affair with a married womananyapūrvāvaruddhā nātra śaṅkāsti ||
पतिं वा महान्तम् ईश्वरम् अस्मदमित्रसंसृष्टम् इयम् अवगृह्य प्रभुत्वेन चरति । (८।१)
patiṃ vā mahāntam īśvaram asmadamitrasaṃsṛṣṭam iyam avagṛhya prabhutvena carati |
सा मया संसृष्टा स्नेहाद् एनं व्यावर्तयिष्यति ॥ (८।२)
sā mayā saṃsṛṣṭā snehād enaṃ vyāvartayiṣyati ||
विरसं वा मयि शक्तम् अपकर्तुकामं च प्रकृतिम् आपादयिष्यति ॥ (९।१)
virasaṃ vā mayi śaktam apakartukāmaṃ ca prakṛtim āpādayiṣyati ||
तया वा मित्रीकृतेन मित्रकार्यम् अमित्रप्रतीघातम् अन्यद् वा दुष्प्रतिपादकं कार्यं साधयिष्यामि ॥ (१०।१)
tayā vā mitrīkṛtena mitrakāryam amitrapratīghātam anyad vā duṣpratipādakaṃ kāryaṃ sādhayiṣyāmi ||
संसृष्टो वानया हत्वास्याः पतिम् अस्मद्भाव्यं तदैश्वर्यम् एवम् अधिगमिष्यामि ॥ (११।१)
saṃsṛṣṭo vānayā hatvāsyāḥ patim asmadbhāvyaṃ tadaiśvaryam evam adhigamiṣyāmi ||
सो ऽहम् अनेनोपायेन तद्धनम् अतिमहद् अकृच्छ्राद् अधिगमिष्यामि । (१२।३)
so 'ham anenopāyena taddhanam atimahad akṛcchrād adhigamiṣyāmi |
मर्मज्ञा वा मयि दृढम् अभिकामा सा माम् अनिच्छन्तं दोषविख्यापनेन दूषयिष्यति ॥ (१२।४)
marmajñā vā mayi dṛḍham abhikāmā sā mām anicchantaṃ doṣavikhyāpanena dūṣayiṣyati ||
असद्भूतं वा दोषं श्रद्धेयं दुष्परिहारं मयि क्षेप्स्यति येन मे विनाशः स्यात् ॥ (१३।१)
asadbhūtaṃ vā doṣaṃ śraddheyaṃ duṣparihāraṃ mayi kṣepsyati yena me vināśaḥ syāt ||
आयतिमन्तं वा वश्यं पतिं मत्तो विभिद्य द्विषतः संग्राहयिष्यति ॥ (१४।१)
āyatimantaṃ vā vaśyaṃ patiṃ matto vibhidya dviṣataḥ saṃgrāhayiṣyati ||
मदवरोधानां वा दूषयिता पतिर् अस्यास्तद् अस्याहम् अपि दारान् एव दूषयन् प्रतिकरिष्यामि ॥ (१५।२)
madavarodhānāṃ vā dūṣayitā patir asyāstad asyāham api dārān eva dūṣayan pratikariṣyāmi ||
राजनियोगाच्चान्तर्वर्तिनं शत्रुं वास्य निर्हनिष्यामि ॥ (१६।१)
rājaniyogāccāntarvartinaṃ śatruṃ vāsya nirhaniṣyāmi ||
कन्याम् अलभ्यां वात्माधीनाम् अर्थरूपवतीं मयि संक्रामयिष्यति । (१७।३)
kanyām alabhyāṃ vātmādhīnām artharūpavatīṃ mayi saṃkrāmayiṣyati |
ममामित्रो वास्याः पत्या सहैकीभावम् उपगतस्तम् अनया रसेन योजयिष्यामीत्येवमादिभिः कारणैः परस्त्रियम् अपि प्रकुर्वीत ॥ (१७।४)
mamāmitro vāsyāḥ patyā sahaikībhāvam upagatastam anayā rasena yojayiṣyāmītyevamādibhiḥ kāraṇaiḥ parastriyam api prakurvīta ||
एतैर् एव कारणैर् महामात्रसम्बद्धा राजसम्बद्धा वा तत्रैकदेशचारिणी काचिद् अन्या वा कार्यसंपादिनी विधवा पञ्चमीति चारायणः । (१८।२)
etair eva kāraṇair mahāmātrasambaddhā rājasambaddhā vā tatraikadeśacāriṇī kācid anyā vā kāryasaṃpādinī vidhavā pañcamīti cārāyaṇaḥ |
गणिकाया दुहिता परिचारिका वानन्यपूर्वा सप्तमीति घोटकमुखः । (१८।४)
gaṇikāyā duhitā paricārikā vānanyapūrvā saptamīti ghoṭakamukhaḥ |
उत्क्रान्तबालभावा कुलयुवतिर् उपचारान्यत्वाद् अष्टमीति गोनर्दीयः । (१८।५)
utkrāntabālabhāvā kulayuvatir upacārānyatvād aṣṭamīti gonardīyaḥ |
कार्यान्तराभावाद् एतासाम् अपि पूर्वास्वेवोपलक्षणम् तस्माच्चतस्र एव नायिका इति वात्स्यायनः । (१८।६)
kāryāntarābhāvād etāsām api pūrvāsvevopalakṣaṇam tasmāccatasra eva nāyikā iti vātsyāyanaḥ |
त्य्पेस् ओड़् नायकएक एव तु सार्वलौकिको नायकः । (१९।१)
types of nāyakaeka eva tu sārvalaukiko nāyakaḥ |
उत्तमाधममध्यमतां तु गुणागुणतो विद्यात् । (१९।४)
uttamādhamamadhyamatāṃ tu guṇāguṇato vidyāt |
तांस्तूभयोर् अपि गुणागुणान् वैशिके वक्ष्यामः ॥ (१९।५)
tāṃstūbhayor api guṇāguṇān vaiśike vakṣyāmaḥ ||
अगम्याअगम्यास्त्वेवैताः कुष्ठिन्युन्मत्ता पतिता भिन्नरहस्या प्रकाशप्रार्थिनी गतप्राययौवनातिश्वेतातिकृष्णा दुर्गन्धा संबन्धिनी सखी प्रव्रजिता संबन्धिसखिश्रोत्रियराजदाराश्च ॥ (२०।१)
agamyāagamyāstvevaitāḥ kuṣṭhinyunmattā patitā bhinnarahasyā prakāśaprārthinī gataprāyayauvanātiśvetātikṛṣṇā durgandhā saṃbandhinī sakhī pravrajitā saṃbandhisakhiśrotriyarājadārāśca ||
दृष्टपञ्चपुरुषा नागम्या काचिद् अस्तीति बाभ्रवीयाः ॥ (२१।१)
dṛṣṭapañcapuruṣā nāgamyā kācid astīti bābhravīyāḥ ||
संबन्धिसखिश्रोत्रियराजदारवर्जम् इति गोणिकापुत्रः ॥ (२२।१)
saṃbandhisakhiśrotriyarājadāravarjam iti goṇikāputraḥ ||
ड़्रिएन्द्स्सह पांसुक्रीडितम् उपकारसम्बद्धं समानशीलव्यसनं सहाध्यायिनं यश्चास्य मर्माणि रहस्यानि च विद्यात् यस्य चायं विद्याद् वा धात्रपत्यं सहसंवृद्धं मित्रम् ॥ (२३।१)
friendssaha pāṃsukrīḍitam upakārasambaddhaṃ samānaśīlavyasanaṃ sahādhyāyinaṃ yaścāsya marmāṇi rahasyāni ca vidyāt yasya cāyaṃ vidyād vā dhātrapatyaṃ sahasaṃvṛddhaṃ mitram ||
पितृपैतामहम् अविसंवादकम् अदृष्टवैकृतं वश्यं ध्रुवम् अलोभशीलम् अपरिहार्यम् अमन्त्रविस्रावीति मित्रसंपत् ॥ (२४।१)
pitṛpaitāmaham avisaṃvādakam adṛṣṭavaikṛtaṃ vaśyaṃ dhruvam alobhaśīlam aparihāryam amantravisrāvīti mitrasaṃpat ||
रजकनापितमालाकारगान्धिकसौरिकभिक्षुकगोपालकताम्बूलिकसौवर्णिकपीठमर्दविटविदूषकादयो मित्राणि । (२५।१)
rajakanāpitamālākāragāndhikasaurikabhikṣukagopālakatāmbūlikasauvarṇikapīṭhamardaviṭavidūṣakādayo mitrāṇi |
तद्योषिन्मित्राश्च नागरकाः स्युर् इति वात्स्यायनः ॥ (२५।२)
tadyoṣinmitrāśca nāgarakāḥ syur iti vātsyāyanaḥ ||
दूतयद् उभयोः साधारणम् उभयत्रोदारं विशेषतो नायिकायाः सुविस्रब्धं तत्र दूतकर्म ॥ (२६।१)
dūtayad ubhayoḥ sādhāraṇam ubhayatrodāraṃ viśeṣato nāyikāyāḥ suvisrabdhaṃ tatra dūtakarma ||
पटुता धार्ष्ट्यम् इङ्गिताकारज्ञता प्रतारणकालज्ञता विषह्यबुद्धित्वं लघ्वी प्रतिपत्तिः सोपाया चेति दूतगुणाः ॥ (२७।१)
paṭutā dhārṣṭyam iṅgitākārajñatā pratāraṇakālajñatā viṣahyabuddhitvaṃ laghvī pratipattiḥ sopāyā ceti dūtaguṇāḥ ||
आत्मवान् मित्रवान् युक्तो भावज्ञो देशकालवित् । (२८।२)
ātmavān mitravān yukto bhāvajño deśakālavit |
अलभ्याम् अप्ययत्नेन स्त्रियं संसाधयेन् नरः ॥ (२८।३)
alabhyām apyayatnena striyaṃ saṃsādhayen naraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.