कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 1, 5

5 of 36 · 54 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अप्प्रोप्रिअते wओमेन् ड़ोर् अन् एxत्रमरितल् रेलतिओन्कामश्चतुर्षु वर्णेषु सवर्णतः शास्त्रतश्चानन्यपूर्वायां प्रयुज्यमानः पुत्रीयो यशस्यो लौकिकश्च भवति ॥ (१।१)

appropriate women for an extramarital relationkāmaścaturṣu varṇeṣu savarṇataḥ śāstrataścānanyapūrvāyāṃ prayujyamānaḥ putrīyo yaśasyo laukikaśca bhavati ||

2.1२.१

तद्विपरीत उत्तमवर्णासु परपरिगृहीतासु च । (२।१)

tadviparīta uttamavarṇāsu paraparigṛhītāsu ca |

2.2२.२

प्रतिषिद्धो ऽवरवर्णास्वनिरवसितासु । (२।२)

pratiṣiddho 'varavarṇāsvaniravasitāsu |

2.3२.३

वेश्यासु पुनर्भूषु च न शिष्टो न प्रतिषिद्धः । (२।३)

veśyāsu punarbhūṣu ca na śiṣṭo na pratiṣiddhaḥ |

2.4२.४

सुखार्थत्वात् ॥ (२।४)

sukhārthatvāt ||

3.1३.१

तत्र नायिकास्तिस्रः कन्या पुनर्भूर् वेश्या च । (३।१)

tatra nāyikāstisraḥ kanyā punarbhūr veśyā ca |

3.2३.२

इति ॥ (३।२)

iti ||

4.1४.१

अन्यकारणवशात् परपरिगृहीतापि पाक्षिकी चतुर्थीति गोणिकापुत्रः ॥ (४।१)

anyakāraṇavaśāt paraparigṛhītāpi pākṣikī caturthīti goṇikāputraḥ ||

5.1५.१

स यदा मन्यते स्वैरिणीयम् ॥ (५।१)

sa yadā manyate svairiṇīyam ||

6.1६.१

रेलतिओन् wइथ् अ पुनर्भूअन्यतो ऽपि बहुशो व्यवसितचारित्रा तस्यां वेश्यायाम् इव गमनम् उत्तमवर्णिन्याम् अपि न धर्मपीडां करिष्यति । (६।१)

relation with a punarbhūanyato 'pi bahuśo vyavasitacāritrā tasyāṃ veśyāyām iva gamanam uttamavarṇinyām api na dharmapīḍāṃ kariṣyati |

6.2६.२

पुनर्भूर् इयम् ॥ (६।२)

punarbhūr iyam ||

7.1७.१

चोन्सिदेरतिओन्स् ड़ोर् अन् अड़्ड़ैर् wइथ् अ मर्रिएद् wओमनन्यपूर्वावरुद्धा नात्र शङ्कास्ति ॥ (७।१)

considerations for an affair with a married womananyapūrvāvaruddhā nātra śaṅkāsti ||

8.1८.१

पतिं वा महान्तम् ईश्वरम् अस्मदमित्रसंसृष्टम् इयम् अवगृह्य प्रभुत्वेन चरति । (८।१)

patiṃ vā mahāntam īśvaram asmadamitrasaṃsṛṣṭam iyam avagṛhya prabhutvena carati |

8.2८.२

सा मया संसृष्टा स्नेहाद् एनं व्यावर्तयिष्यति ॥ (८।२)

sā mayā saṃsṛṣṭā snehād enaṃ vyāvartayiṣyati ||

9.1९.१

विरसं वा मयि शक्तम् अपकर्तुकामं च प्रकृतिम् आपादयिष्यति ॥ (९।१)

virasaṃ vā mayi śaktam apakartukāmaṃ ca prakṛtim āpādayiṣyati ||

10.1१०.१

तया वा मित्रीकृतेन मित्रकार्यम् अमित्रप्रतीघातम् अन्यद् वा दुष्प्रतिपादकं कार्यं साधयिष्यामि ॥ (१०।१)

tayā vā mitrīkṛtena mitrakāryam amitrapratīghātam anyad vā duṣpratipādakaṃ kāryaṃ sādhayiṣyāmi ||

11.1११.१

संसृष्टो वानया हत्वास्याः पतिम् अस्मद्भाव्यं तदैश्वर्यम् एवम् अधिगमिष्यामि ॥ (११।१)

saṃsṛṣṭo vānayā hatvāsyāḥ patim asmadbhāvyaṃ tadaiśvaryam evam adhigamiṣyāmi ||

12.1१२.१

निरत्ययं वास्या गमनम् अर्थानुबद्धम् । (१२।१)

niratyayaṃ vāsyā gamanam arthānubaddham |

12.2१२.२

अहं च निःसारत्वात् क्षीणवृत्त्युपायः । (१२।२)

ahaṃ ca niḥsāratvāt kṣīṇavṛttyupāyaḥ |

12.3१२.३

सो ऽहम् अनेनोपायेन तद्धनम् अतिमहद् अकृच्छ्राद् अधिगमिष्यामि । (१२।३)

so 'ham anenopāyena taddhanam atimahad akṛcchrād adhigamiṣyāmi |

12.4१२.४

मर्मज्ञा वा मयि दृढम् अभिकामा सा माम् अनिच्छन्तं दोषविख्यापनेन दूषयिष्यति ॥ (१२।४)

marmajñā vā mayi dṛḍham abhikāmā sā mām anicchantaṃ doṣavikhyāpanena dūṣayiṣyati ||

13.1१३.१

असद्भूतं वा दोषं श्रद्धेयं दुष्परिहारं मयि क्षेप्स्यति येन मे विनाशः स्यात् ॥ (१३।१)

asadbhūtaṃ vā doṣaṃ śraddheyaṃ duṣparihāraṃ mayi kṣepsyati yena me vināśaḥ syāt ||

14.1१४.१

आयतिमन्तं वा वश्यं पतिं मत्तो विभिद्य द्विषतः संग्राहयिष्यति ॥ (१४।१)

āyatimantaṃ vā vaśyaṃ patiṃ matto vibhidya dviṣataḥ saṃgrāhayiṣyati ||

15.1१५.१

स्वयं वा तैः सह संसृज्येत । (१५।१)

svayaṃ vā taiḥ saha saṃsṛjyeta |

15.2१५.२

मदवरोधानां वा दूषयिता पतिर् अस्यास्तद् अस्याहम् अपि दारान् एव दूषयन् प्रतिकरिष्यामि ॥ (१५।२)

madavarodhānāṃ vā dūṣayitā patir asyāstad asyāham api dārān eva dūṣayan pratikariṣyāmi ||

16.1१६.१

राजनियोगाच्चान्तर्वर्तिनं शत्रुं वास्य निर्हनिष्यामि ॥ (१६।१)

rājaniyogāccāntarvartinaṃ śatruṃ vāsya nirhaniṣyāmi ||

17.1१७.१

यामन्यां कामयिष्ये सास्या वशगा । (१७।१)

yāmanyāṃ kāmayiṣye sāsyā vaśagā |

17.2१७.२

ताम् अनेन संक्रमेणाधिगमिष्यामि । (१७।२)

tām anena saṃkrameṇādhigamiṣyāmi |

17.3१७.३

कन्याम् अलभ्यां वात्माधीनाम् अर्थरूपवतीं मयि संक्रामयिष्यति । (१७।३)

kanyām alabhyāṃ vātmādhīnām artharūpavatīṃ mayi saṃkrāmayiṣyati |

17.4१७.४

ममामित्रो वास्याः पत्या सहैकीभावम् उपगतस्तम् अनया रसेन योजयिष्यामीत्येवमादिभिः कारणैः परस्त्रियम् अपि प्रकुर्वीत ॥ (१७।४)

mamāmitro vāsyāḥ patyā sahaikībhāvam upagatastam anayā rasena yojayiṣyāmītyevamādibhiḥ kāraṇaiḥ parastriyam api prakurvīta ||

18.1१८.१

इति साहसिक्यं न केवलं रागाद् एव । (१८।१)

iti sāhasikyaṃ na kevalaṃ rāgād eva |

18.2१८.२

एतैर् एव कारणैर् महामात्रसम्बद्धा राजसम्बद्धा वा तत्रैकदेशचारिणी काचिद् अन्या वा कार्यसंपादिनी विधवा पञ्चमीति चारायणः । (१८।२)

etair eva kāraṇair mahāmātrasambaddhā rājasambaddhā vā tatraikadeśacāriṇī kācid anyā vā kāryasaṃpādinī vidhavā pañcamīti cārāyaṇaḥ |

18.3१८.३

सैव प्रव्रजिता षष्ठीति सुवर्णनाभः । (१८।३)

saiva pravrajitā ṣaṣṭhīti suvarṇanābhaḥ |

18.4१८.४

गणिकाया दुहिता परिचारिका वानन्यपूर्वा सप्तमीति घोटकमुखः । (१८।४)

gaṇikāyā duhitā paricārikā vānanyapūrvā saptamīti ghoṭakamukhaḥ |

18.5१८.५

उत्क्रान्तबालभावा कुलयुवतिर् उपचारान्यत्वाद् अष्टमीति गोनर्दीयः । (१८।५)

utkrāntabālabhāvā kulayuvatir upacārānyatvād aṣṭamīti gonardīyaḥ |

18.6१८.६

कार्यान्तराभावाद् एतासाम् अपि पूर्वास्वेवोपलक्षणम् तस्माच्चतस्र एव नायिका इति वात्स्यायनः । (१८।६)

kāryāntarābhāvād etāsām api pūrvāsvevopalakṣaṇam tasmāccatasra eva nāyikā iti vātsyāyanaḥ |

18.7१८.७

भिन्नत्वात् तृतीया प्रकृतिः पञ्चमीत्येके ॥ (१८।७)

bhinnatvāt tṛtīyā prakṛtiḥ pañcamītyeke ||

19.1१९.१

त्य्पेस् ओड़् नायकएक एव तु सार्वलौकिको नायकः । (१९।१)

types of nāyakaeka eva tu sārvalaukiko nāyakaḥ |

19.2१९.२

प्रच्छन्नस्तु द्वितीयः । (१९।२)

pracchannastu dvitīyaḥ |

19.3१९.३

विशेषालाभात् । (१९।३)

viśeṣālābhāt |

19.4१९.४

उत्तमाधममध्यमतां तु गुणागुणतो विद्यात् । (१९।४)

uttamādhamamadhyamatāṃ tu guṇāguṇato vidyāt |

19.5१९.५

तांस्तूभयोर् अपि गुणागुणान् वैशिके वक्ष्यामः ॥ (१९।५)

tāṃstūbhayor api guṇāguṇān vaiśike vakṣyāmaḥ ||

20.1२०.१

अगम्याअगम्यास्त्वेवैताः कुष्ठिन्युन्मत्ता पतिता भिन्नरहस्या प्रकाशप्रार्थिनी गतप्राययौवनातिश्वेतातिकृष्णा दुर्गन्धा संबन्धिनी सखी प्रव्रजिता संबन्धिसखिश्रोत्रियराजदाराश्च ॥ (२०।१)

agamyāagamyāstvevaitāḥ kuṣṭhinyunmattā patitā bhinnarahasyā prakāśaprārthinī gataprāyayauvanātiśvetātikṛṣṇā durgandhā saṃbandhinī sakhī pravrajitā saṃbandhisakhiśrotriyarājadārāśca ||

21.1२१.१

दृष्टपञ्चपुरुषा नागम्या काचिद् अस्तीति बाभ्रवीयाः ॥ (२१।१)

dṛṣṭapañcapuruṣā nāgamyā kācid astīti bābhravīyāḥ ||

22.1२२.१

संबन्धिसखिश्रोत्रियराजदारवर्जम् इति गोणिकापुत्रः ॥ (२२।१)

saṃbandhisakhiśrotriyarājadāravarjam iti goṇikāputraḥ ||

23.1२३.१

ड़्रिएन्द्स्सह पांसुक्रीडितम् उपकारसम्बद्धं समानशीलव्यसनं सहाध्यायिनं यश्चास्य मर्माणि रहस्यानि च विद्यात् यस्य चायं विद्याद् वा धात्रपत्यं सहसंवृद्धं मित्रम् ॥ (२३।१)

friendssaha pāṃsukrīḍitam upakārasambaddhaṃ samānaśīlavyasanaṃ sahādhyāyinaṃ yaścāsya marmāṇi rahasyāni ca vidyāt yasya cāyaṃ vidyād vā dhātrapatyaṃ sahasaṃvṛddhaṃ mitram ||

24.1२४.१

पितृपैतामहम् अविसंवादकम् अदृष्टवैकृतं वश्यं ध्रुवम् अलोभशीलम् अपरिहार्यम् अमन्त्रविस्रावीति मित्रसंपत् ॥ (२४।१)

pitṛpaitāmaham avisaṃvādakam adṛṣṭavaikṛtaṃ vaśyaṃ dhruvam alobhaśīlam aparihāryam amantravisrāvīti mitrasaṃpat ||

25.1२५.१

रजकनापितमालाकारगान्धिकसौरिकभिक्षुकगोपालकताम्बूलिकसौवर्णिकपीठमर्दविटविदूषकादयो मित्राणि । (२५।१)

rajakanāpitamālākāragāndhikasaurikabhikṣukagopālakatāmbūlikasauvarṇikapīṭhamardaviṭavidūṣakādayo mitrāṇi |

25.2२५.२

तद्योषिन्मित्राश्च नागरकाः स्युर् इति वात्स्यायनः ॥ (२५।२)

tadyoṣinmitrāśca nāgarakāḥ syur iti vātsyāyanaḥ ||

26.1२६.१

दूतयद् उभयोः साधारणम् उभयत्रोदारं विशेषतो नायिकायाः सुविस्रब्धं तत्र दूतकर्म ॥ (२६।१)

dūtayad ubhayoḥ sādhāraṇam ubhayatrodāraṃ viśeṣato nāyikāyāḥ suvisrabdhaṃ tatra dūtakarma ||

27.1२७.१

पटुता धार्ष्ट्यम् इङ्गिताकारज्ञता प्रतारणकालज्ञता विषह्यबुद्धित्वं लघ्वी प्रतिपत्तिः सोपाया चेति दूतगुणाः ॥ (२७।१)

paṭutā dhārṣṭyam iṅgitākārajñatā pratāraṇakālajñatā viṣahyabuddhitvaṃ laghvī pratipattiḥ sopāyā ceti dūtaguṇāḥ ||

28.1२८.१

भवति चात्र श्लोकः । (२८।१)

bhavati cātra ślokaḥ |

28.2२८.२

आत्मवान् मित्रवान् युक्तो भावज्ञो देशकालवित् । (२८।२)

ātmavān mitravān yukto bhāvajño deśakālavit |

28.3२८.३

अलभ्याम् अप्ययत्नेन स्त्रियं संसाधयेन् नरः ॥ (२८।३)

alabhyām apyayatnena striyaṃ saṃsādhayen naraḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 1, 5

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit