कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 5, 3

25 of 36 · 55 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अभियुञ्जानो योषितः प्रवृत्तिं परीक्षेत । (१।१)

abhiyuñjāno yoṣitaḥ pravṛttiṃ parīkṣeta |

1.2१.२

तया भावः परीक्षितो भवति । (१।२)

tayā bhāvaḥ parīkṣito bhavati |

1.3१.३

अभियोगांश्च प्रतिगृह्णीयात् ॥ (१।३)

abhiyogāṃśca pratigṛhṇīyāt ||

2.1२.१

मन्त्रम् अवृण्वानां दूत्यैनां साधयेत् ॥ (२।१)

mantram avṛṇvānāṃ dūtyaināṃ sādhayet ||

3.1३.१

अप्रतिगृह्याभियोगं पुनर् अपि संसृज्यमानां द्विधा भूतमानसां विद्यात् । (३।१)

apratigṛhyābhiyogaṃ punar api saṃsṛjyamānāṃ dvidhā bhūtamānasāṃ vidyāt |

3.2३.२

तां क्रमेण साधयेत् ॥ (३।२)

tāṃ krameṇa sādhayet ||

4.1४.१

अप्रतिगृह्याभियोगं सविशेषम् अलंकृता च पुनर् दृश्येत तथैव तम् अभिगच्छेच्च विविक्ते बलाद् ग्रहणीयां विद्यात् ॥ (४।१)

apratigṛhyābhiyogaṃ saviśeṣam alaṃkṛtā ca punar dṛśyeta tathaiva tam abhigacchecca vivikte balād grahaṇīyāṃ vidyāt ||

5.1५.१

बहून् अपि विषहते अभियोगान् न च चिरेणापि प्रयच्छत्यात्मानं सा शुष्कप्रतिग्राहिणी परिचयविघटनसाध्या ॥ (५।१)

bahūn api viṣahate abhiyogān na ca cireṇāpi prayacchatyātmānaṃ sā śuṣkapratigrāhiṇī paricayavighaṭanasādhyā ||

6.1६.१

मनुष्यजातेश्चित्तानित्यत्वात् ॥ (६।१)

manuṣyajāteścittānityatvāt ||

7.1७.१

अभियुक्तापि परिहरति । (७।१)

abhiyuktāpi pariharati |

7.2७.२

न च संसृज्यते । (७।२)

na ca saṃsṛjyate |

7.3७.३

न च प्रत्याचष्टे । (७।३)

na ca pratyācaṣṭe |

7.4७.४

तस्मिन्न् आत्मनि च गौरवाभिमानात् । (७।४)

tasminn ātmani ca gauravābhimānāt |

7.5७.५

सातिपरिचयात् कृच्छ्रसाध्या । (७।५)

sātiparicayāt kṛcchrasādhyā |

7.6७.६

मर्मज्ञया दूत्या तां साधयेत् ॥ (७।६)

marmajñayā dūtyā tāṃ sādhayet ||

8.1८.१

सा चेद् अभियुज्यमाना पारुष्येण प्रत्यादिशत्युपेक्ष्या ॥ (८।१)

sā ced abhiyujyamānā pāruṣyeṇa pratyādiśatyupekṣyā ||

9.1९.१

परुषयित्वापि तु प्रीतियोजिनीं साधयेत् ॥ (९।१)

paruṣayitvāpi tu prītiyojinīṃ sādhayet ||

10.1१०.१

कारणात् संस्पर्शनं सहते नावबुध्यते नाम द्विधाभूतमानसा सातत्येन क्षान्त्या वा साध्या । (१०।१)

kāraṇāt saṃsparśanaṃ sahate nāvabudhyate nāma dvidhābhūtamānasā sātatyena kṣāntyā vā sādhyā |

10.2१०.२

समीपे शयानायाः सुप्तो नाम करम् उपरि विन्यसेत् । (१०।२)

samīpe śayānāyāḥ supto nāma karam upari vinyaset |

10.3१०.३

सापि सुप्तेवोपेक्षते । (१०।३)

sāpi suptevopekṣate |

10.4१०.४

जाग्रती त्वपनुदेद् भूयो ऽभियोगाकाङ्क्षिणी ॥ (१०।४)

jāgratī tvapanuded bhūyo 'bhiyogākāṅkṣiṇī ||

11.1११.१

एतेन पादस्योपरि पादन्यासो व्याख्यातः । (११।१)

etena pādasyopari pādanyāso vyākhyātaḥ |

11.2११.२

तस्मिन् प्रसृते भूयः सुप्तसंश्लेषणम् उपक्रमेत् । (११।२)

tasmin prasṛte bhūyaḥ suptasaṃśleṣaṇam upakramet |

11.3११.३

तदसहमानाम् उत्थितां द्वितीये अहनि प्रकृतिवर्तिनीम् अभियोगार्थिनीं विद्यात् । (११।३)

tadasahamānām utthitāṃ dvitīye ahani prakṛtivartinīm abhiyogārthinīṃ vidyāt |

11.4११.४

अदृश्यमानां तु दूतीसाध्याम् ॥ (११।४)

adṛśyamānāṃ tu dūtīsādhyām ||

12.1१२.१

चिरम् अदृष्टापि प्रकृतिस्थैव संसृज्यते कृतलक्षणां तां दर्शिताकाराम् उपक्रमेत् ॥ (१२।१)

ciram adṛṣṭāpi prakṛtisthaiva saṃsṛjyate kṛtalakṣaṇāṃ tāṃ darśitākārām upakramet ||

13.1१३.१

अनभियुक्ताप्याकारयति । (१३।१)

anabhiyuktāpyākārayati |

13.2१३.२

विविक्ते चात्मानं दर्शयति । (१३।२)

vivikte cātmānaṃ darśayati |

13.3१३.३

सवेपथुगद्गदं वदति । (१३।३)

savepathugadgadaṃ vadati |

13.4१३.४

स्विन्नकरचरणाङ्गुलिः स्विन्नमुखी च भवति । (१३।४)

svinnakaracaraṇāṅguliḥ svinnamukhī ca bhavati |

13.5१३.५

शिरःपीडने संवाहने चोर्वोर् आत्मानं नायके नियोजयति । (१३।५)

śiraḥpīḍane saṃvāhane corvor ātmānaṃ nāyake niyojayati |

13.6१३.६

आतुरा संवाहिका चैकेन हस्तेन संवाहयन्ती द्वितीयेन बाहुना स्पर्शम् आवेदयति श्लेषयति च । (१३।६)

āturā saṃvāhikā caikena hastena saṃvāhayantī dvitīyena bāhunā sparśam āvedayati śleṣayati ca |

13.7१३.७

विस्मितभावा । (१३।७)

vismitabhāvā |

13.8१३.८

निद्रान्धा वा परिस्पृश्योरुभ्यां बाहुभ्याम् अपि तिष्ठति । (१३।८)

nidrāndhā vā parispṛśyorubhyāṃ bāhubhyām api tiṣṭhati |

13.9१३.९

अलिकैकदेशम् ऊर्वोर् उपरि पातयति । (१३।९)

alikaikadeśam ūrvor upari pātayati |

13.10१३.१०

ऊरूमूलसंवाहने नियुक्ता न प्रतिलोमयति । (१३।१०)

ūrūmūlasaṃvāhane niyuktā na pratilomayati |

13.11१३.११

तत्रैव हस्तम् एकम् अविचलं न्यस्यति । (१३।११)

tatraiva hastam ekam avicalaṃ nyasyati |

13.12१३.१२

अङ्गसंदंशेन च पीडितं चिराद् अपनयति । (१३।१२)

aṅgasaṃdaṃśena ca pīḍitaṃ cirād apanayati |

13.13१३.१३

प्रतिगृह्यैवं नायकाभियोगान् पुनर् द्वितीये अहनि संवाहनायोपगच्छति । (१३।१३)

pratigṛhyaivaṃ nāyakābhiyogān punar dvitīye ahani saṃvāhanāyopagacchati |

13.14१३.१४

नात्यर्थं संसृज्यते । (१३।१४)

nātyarthaṃ saṃsṛjyate |

13.15१३.१५

न च परिहरति । (१३।१५)

na ca pariharati |

13.16१३.१६

विविक्ते भावं दर्शयति निष्कारणं चागूढम् अन्यत्र प्रच्छन्नप्रदेशात् । (१३।१६)

vivikte bhāvaṃ darśayati niṣkāraṇaṃ cāgūḍham anyatra pracchannapradeśāt |

13.17१३.१७

संनिकृष्टपरिचारकोपभोग्या सा चेद् आकारितापि तथैव स्यात् सा मर्मज्ञया दूत्या साध्या । (१३।१७)

saṃnikṛṣṭaparicārakopabhogyā sā ced ākāritāpi tathaiva syāt sā marmajñayā dūtyā sādhyā |

13.18१३.१८

व्यावर्तमाना तु तर्कणीयेति भावपरीक्षा ॥ (१३।१८)

vyāvartamānā tu tarkaṇīyeti bhāvaparīkṣā ||

14.1१४.१

भवन्ति चात्र श्लोकाः । (१४।१)

bhavanti cātra ślokāḥ |

14.2१४.२

आदौ परिचयं कुर्यात् ततश्च परिभाषणम् । (१४।२)

ādau paricayaṃ kuryāt tataśca paribhāṣaṇam |

14.3१४.३

परिभाषणसंमिश्रं मिथश्चाकारवेदनम् ॥ (१४।३)

paribhāṣaṇasaṃmiśraṃ mithaścākāravedanam ||

15.1१५.१

प्रत्युत्तरेण पश्येच्चेद् आकारस्य परिग्रहम् । (१५।१)

pratyuttareṇa paśyecced ākārasya parigraham |

15.2१५.२

ततो ऽभियुञ्जीत नरः स्त्रियं विगतसाध्वसः ॥ (१५।२)

tato 'bhiyuñjīta naraḥ striyaṃ vigatasādhvasaḥ ||

16.1१६.१

आकारेणात्मनो भावं या नारी प्राक् प्रयोजयेत् । (१६।१)

ākāreṇātmano bhāvaṃ yā nārī prāk prayojayet |

16.2१६.२

क्षिप्रम् एवाभियोज्या सा प्रथमे त्व् एव दर्शने ॥ (१६।२)

kṣipram evābhiyojyā sā prathame tv eva darśane ||

17.1१७.१

श्लक्ष्णम् आकारिता या तु दर्शयेत् स्फुटम् उत्तरम् । (१७।१)

ślakṣṇam ākāritā yā tu darśayet sphuṭam uttaram |

17.2१७.२

सापि तत्क्षणसिद्धेति विज्ञेया रतिलालसा ॥ (१७।२)

sāpi tatkṣaṇasiddheti vijñeyā ratilālasā ||

18.1१८.१

धीरायाम् अप्रगल्भायां परीक्षिण्यां च योषिति । (१८।१)

dhīrāyām apragalbhāyāṃ parīkṣiṇyāṃ ca yoṣiti |

18.2१८.२

एष सूक्ष्मो विधिः प्रोक्तः सिद्धा एव स्फुटं स्त्रियः ॥ (१८।२)

eṣa sūkṣmo vidhiḥ proktaḥ siddhā eva sphuṭaṃ striyaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 5, 3

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit