KāSū, 5, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
अप्रतिगृह्याभियोगं पुनर् अपि संसृज्यमानां द्विधा भूतमानसां विद्यात् । (३।१)
apratigṛhyābhiyogaṃ punar api saṃsṛjyamānāṃ dvidhā bhūtamānasāṃ vidyāt |
अप्रतिगृह्याभियोगं सविशेषम् अलंकृता च पुनर् दृश्येत तथैव तम् अभिगच्छेच्च विविक्ते बलाद् ग्रहणीयां विद्यात् ॥ (४।१)
apratigṛhyābhiyogaṃ saviśeṣam alaṃkṛtā ca punar dṛśyeta tathaiva tam abhigacchecca vivikte balād grahaṇīyāṃ vidyāt ||
बहून् अपि विषहते अभियोगान् न च चिरेणापि प्रयच्छत्यात्मानं सा शुष्कप्रतिग्राहिणी परिचयविघटनसाध्या ॥ (५।१)
bahūn api viṣahate abhiyogān na ca cireṇāpi prayacchatyātmānaṃ sā śuṣkapratigrāhiṇī paricayavighaṭanasādhyā ||
सा चेद् अभियुज्यमाना पारुष्येण प्रत्यादिशत्युपेक्ष्या ॥ (८।१)
sā ced abhiyujyamānā pāruṣyeṇa pratyādiśatyupekṣyā ||
कारणात् संस्पर्शनं सहते नावबुध्यते नाम द्विधाभूतमानसा सातत्येन क्षान्त्या वा साध्या । (१०।१)
kāraṇāt saṃsparśanaṃ sahate nāvabudhyate nāma dvidhābhūtamānasā sātatyena kṣāntyā vā sādhyā |
समीपे शयानायाः सुप्तो नाम करम् उपरि विन्यसेत् । (१०।२)
samīpe śayānāyāḥ supto nāma karam upari vinyaset |
जाग्रती त्वपनुदेद् भूयो ऽभियोगाकाङ्क्षिणी ॥ (१०।४)
jāgratī tvapanuded bhūyo 'bhiyogākāṅkṣiṇī ||
तस्मिन् प्रसृते भूयः सुप्तसंश्लेषणम् उपक्रमेत् । (११।२)
tasmin prasṛte bhūyaḥ suptasaṃśleṣaṇam upakramet |
तदसहमानाम् उत्थितां द्वितीये अहनि प्रकृतिवर्तिनीम् अभियोगार्थिनीं विद्यात् । (११।३)
tadasahamānām utthitāṃ dvitīye ahani prakṛtivartinīm abhiyogārthinīṃ vidyāt |
चिरम् अदृष्टापि प्रकृतिस्थैव संसृज्यते कृतलक्षणां तां दर्शिताकाराम् उपक्रमेत् ॥ (१२।१)
ciram adṛṣṭāpi prakṛtisthaiva saṃsṛjyate kṛtalakṣaṇāṃ tāṃ darśitākārām upakramet ||
स्विन्नकरचरणाङ्गुलिः स्विन्नमुखी च भवति । (१३।४)
svinnakaracaraṇāṅguliḥ svinnamukhī ca bhavati |
शिरःपीडने संवाहने चोर्वोर् आत्मानं नायके नियोजयति । (१३।५)
śiraḥpīḍane saṃvāhane corvor ātmānaṃ nāyake niyojayati |
आतुरा संवाहिका चैकेन हस्तेन संवाहयन्ती द्वितीयेन बाहुना स्पर्शम् आवेदयति श्लेषयति च । (१३।६)
āturā saṃvāhikā caikena hastena saṃvāhayantī dvitīyena bāhunā sparśam āvedayati śleṣayati ca |
निद्रान्धा वा परिस्पृश्योरुभ्यां बाहुभ्याम् अपि तिष्ठति । (१३।८)
nidrāndhā vā parispṛśyorubhyāṃ bāhubhyām api tiṣṭhati |
प्रतिगृह्यैवं नायकाभियोगान् पुनर् द्वितीये अहनि संवाहनायोपगच्छति । (१३।१३)
pratigṛhyaivaṃ nāyakābhiyogān punar dvitīye ahani saṃvāhanāyopagacchati |
विविक्ते भावं दर्शयति निष्कारणं चागूढम् अन्यत्र प्रच्छन्नप्रदेशात् । (१३।१६)
vivikte bhāvaṃ darśayati niṣkāraṇaṃ cāgūḍham anyatra pracchannapradeśāt |
संनिकृष्टपरिचारकोपभोग्या सा चेद् आकारितापि तथैव स्यात् सा मर्मज्ञया दूत्या साध्या । (१३।१७)
saṃnikṛṣṭaparicārakopabhogyā sā ced ākāritāpi tathaiva syāt sā marmajñayā dūtyā sādhyā |
व्यावर्तमाना तु तर्कणीयेति भावपरीक्षा ॥ (१३।१८)
vyāvartamānā tu tarkaṇīyeti bhāvaparīkṣā ||
प्रत्युत्तरेण पश्येच्चेद् आकारस्य परिग्रहम् । (१५।१)
pratyuttareṇa paśyecced ākārasya parigraham |
ततो ऽभियुञ्जीत नरः स्त्रियं विगतसाध्वसः ॥ (१५।२)
tato 'bhiyuñjīta naraḥ striyaṃ vigatasādhvasaḥ ||
आकारेणात्मनो भावं या नारी प्राक् प्रयोजयेत् । (१६।१)
ākāreṇātmano bhāvaṃ yā nārī prāk prayojayet |
क्षिप्रम् एवाभियोज्या सा प्रथमे त्व् एव दर्शने ॥ (१६।२)
kṣipram evābhiyojyā sā prathame tv eva darśane ||
श्लक्ष्णम् आकारिता या तु दर्शयेत् स्फुटम् उत्तरम् । (१७।१)
ślakṣṇam ākāritā yā tu darśayet sphuṭam uttaram |
धीरायाम् अप्रगल्भायां परीक्षिण्यां च योषिति । (१८।१)
dhīrāyām apragalbhāyāṃ parīkṣiṇyāṃ ca yoṣiti |
एष सूक्ष्मो विधिः प्रोक्तः सिद्धा एव स्फुटं स्त्रियः ॥ (१८।२)
eṣa sūkṣmo vidhiḥ proktaḥ siddhā eva sphuṭaṃ striyaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.