कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 2, 8

13 of 36 · 59 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

नायकस्य संतताभ्यासात् परिश्रमम् उपलभ्य रागस्य चानुपशमम् अनुमता तेन तम् अधो ऽवपात्य पुरुषायितेन साहाय्यं दद्यात् । (१।१)

nāyakasya saṃtatābhyāsāt pariśramam upalabhya rāgasya cānupaśamam anumatā tena tam adho 'vapātya puruṣāyitena sāhāyyaṃ dadyāt |

1.2१.२

स्वाभिप्रायाद् वा विकल्पयोजनार्थिनी नायककुतूहलाद् वा ॥ (१।२)

svābhiprāyād vā vikalpayojanārthinī nāyakakutūhalād vā ||

2.1२.१

तत्र युक्तयन्त्रेणैवेतरेणोत्थाप्यमाना तमधः पातयेत् । (२।१)

tatra yuktayantreṇaivetareṇotthāpyamānā tamadhaḥ pātayet |

2.2२.२

एवं च रतम् अविच्छिन्नरसं तथा प्रवृत्तम् एव स्यात् । (२।२)

evaṃ ca ratam avicchinnarasaṃ tathā pravṛttam eva syāt |

2.3२.३

इत्येको ऽयं मार्गः । (२।३)

ityeko 'yaṃ mārgaḥ |

2.4२.४

पुनर् आरम्भेणादित एवोपक्रमेत् । (२।४)

punar ārambheṇādita evopakramet |

2.5२.५

इति द्वितीयः ॥ (२।५)

iti dvitīyaḥ ||

3.1३.१

सा प्रकीर्यमाणकेशकुसुमा श्वासविच्छिन्नहासिनी वक्त्रसंसर्गार्थं स्तनाभ्याम् उरः पीडयन्ती पुनः पुनः शिरो नामयन्ती याश्चेष्टाः पूर्वम् अंसौ दर्शितवांस्ता एव प्रतिकुर्वीत । (३।१)

sā prakīryamāṇakeśakusumā śvāsavicchinnahāsinī vaktrasaṃsargārthaṃ stanābhyām uraḥ pīḍayantī punaḥ punaḥ śiro nāmayantī yāśceṣṭāḥ pūrvam aṃsau darśitavāṃstā eva pratikurvīta |

3.2३.२

पातिता प्रतिपातयामीति । (३।२)

pātitā pratipātayāmīti |

3.3३.३

हसन्ती तर्जयन्ती प्रतिघ्नती च ब्रूयात् । (३।३)

hasantī tarjayantī pratighnatī ca brūyāt |

3.4३.४

पुनश्च व्रीडां दर्शयेत् । (३।४)

punaśca vrīḍāṃ darśayet |

3.5३.५

श्रमं विरामाभीप्सां च । (३।५)

śramaṃ virāmābhīpsāṃ ca |

3.6३.६

पुरुषोपसृप्तैर् एवोपसर्पेत् ॥ (३।६)

puruṣopasṛptair evopasarpet ||

4.1४.१

तानि च वक्ष्यामः ॥ (४।१)

tāni ca vakṣyāmaḥ ||

5.1५.१

पुरुषः शयनस्थाया योषितस्तद् वचनव्याक्षिप्तचित्ताया इव नीवीं विश्लेषयेत् । (५।१)

puruṣaḥ śayanasthāyā yoṣitastad vacanavyākṣiptacittāyā iva nīvīṃ viśleṣayet |

5.2५.२

तत्र विवदमानां कपोलचुम्बनेन पर्याकुलयेत् । (५।२)

tatra vivadamānāṃ kapolacumbanena paryākulayet |

5.3५.३

स्थिरलिङ्गश्च तत्र तत्रैनां परिस्पृशेत् । (५।३)

sthiraliṅgaśca tatra tatraināṃ parispṛśet |

5.4५.४

प्रथमसंगता चेत् संहतोर्वोर् अन्तरे घट्टनम् । (५।४)

prathamasaṃgatā cet saṃhatorvor antare ghaṭṭanam |

5.5५.५

कन्यायाश्च । (५।५)

kanyāyāśca |

5.6५.६

तथा स्तनयोः संहतयोर् हस्तयोः कक्षयोर् अंसयोर् ग्रीवायाम् इति च । (५।६)

tathā stanayoḥ saṃhatayor hastayoḥ kakṣayor aṃsayor grīvāyām iti ca |

5.7५.७

स्वैरिण्यां यथासात्म्यं यथायोगं च । (५।७)

svairiṇyāṃ yathāsātmyaṃ yathāyogaṃ ca |

5.8५.८

अलके चुम्बनार्थम् एनां निर्दयम् अवलम्बेत् । (५।८)

alake cumbanārtham enāṃ nirdayam avalambet |

5.9५.९

हनुदेशे चाङ्गुलिसंपुटेन । (५।९)

hanudeśe cāṅgulisaṃpuṭena |

5.10५.१०

तत्रेतरस्या व्रीडा निमीलनं च । (५।१०)

tatretarasyā vrīḍā nimīlanaṃ ca |

5.11५.११

प्रथमसमागमे कन्यायाश्च ॥ (५।११)

prathamasamāgame kanyāyāśca ||

6.1६.१

रतिसंयोगे चैनां कथम् अनुरज्यत इति प्रवृत्त्या परीक्षेत ॥ (६।१)

ratisaṃyoge caināṃ katham anurajyata iti pravṛttyā parīkṣeta ||

7.1७.१

युक्तयन्त्रेणोपसृप्यमाणा यतो दृष्टिम् आवर्तयेत् तत एवैनां पीडयेत् ॥ (७।१)

yuktayantreṇopasṛpyamāṇā yato dṛṣṭim āvartayet tata evaināṃ pīḍayet ||

8.1८.१

एतद् रहस्यं युवतीनाम् इति सुवर्णनाभः ॥ (८।१)

etad rahasyaṃ yuvatīnām iti suvarṇanābhaḥ ||

9.1९.१

गात्राणां स्रंसनं नेत्रनिमीलनं व्रीडानाशः समधिका च रतियोजनेति स्त्रीणां भावलक्षणम् ॥ (९।१)

gātrāṇāṃ sraṃsanaṃ netranimīlanaṃ vrīḍānāśaḥ samadhikā ca ratiyojaneti strīṇāṃ bhāvalakṣaṇam ||

10.1१०.१

हस्तौ विधुनोति स्विद्यति दशत्युत्थातुं न ददाति पादेनाहन्ति रतावमाने च पुरुषातिवर्तिनी ॥ (१०।१)

hastau vidhunoti svidyati daśatyutthātuṃ na dadāti pādenāhanti ratāvamāne ca puruṣātivartinī ||

11.1११.१

तस्याः प्राग्यन्त्रयोगात् करेण संबाधं गज एव क्षोभयेत् । (११।१)

tasyāḥ prāgyantrayogāt kareṇa saṃbādhaṃ gaja eva kṣobhayet |

11.2११.२

आ मृदुभावात् । (११।२)

ā mṛdubhāvāt |

11.3११.३

ततो यन्त्रयोजनम् ॥ (११।३)

tato yantrayojanam ||

12.1१२.१

उपसृप्तकं मन्थनं हुलो ऽवमर्दनं पीडितकं निर्घातो वराहघातो वृषाघातश्चटकविलसितं संपुट इति पुरुषोपसृप्तानि । (१२।१)

upasṛptakaṃ manthanaṃ hulo 'vamardanaṃ pīḍitakaṃ nirghāto varāhaghāto vṛṣāghātaścaṭakavilasitaṃ saṃpuṭa iti puruṣopasṛptāni |

12.2१२.२

न्याय्यम् ऋजुसंमिश्रणम् उपसृप्तकम् । (१२।२)

nyāyyam ṛjusaṃmiśraṇam upasṛptakam |

12.3१२.३

हस्तेन लिङ्गं सर्वतो भ्रामयेत् इति मन्थनम् । (१२।३)

hastena liṅgaṃ sarvato bhrāmayet iti manthanam |

12.4१२.४

नीचीकृत्य जघनम् उपरिष्टाद् घट्टयेद् इति हुलः । (१२।४)

nīcīkṛtya jaghanam upariṣṭād ghaṭṭayed iti hulaḥ |

12.5१२.५

तद् एव विपरीतं सरभसमवमर्दनम् । (१२।५)

tad eva viparītaṃ sarabhasamavamardanam |

12.6१२.६

लिङ्गेन समाहत्य पीडयंश्चिरम् अवतिष्ठेद् इति पीडितकम् । (१२।६)

liṅgena samāhatya pīḍayaṃściram avatiṣṭhed iti pīḍitakam |

12.7१२.७

सुदूरम् उत्कृष्य वेगेन स्वजघनम् अवपातयेद् इति निर्घातः । (१२।७)

sudūram utkṛṣya vegena svajaghanam avapātayed iti nirghātaḥ |

12.8१२.८

एकत एव भूयिष्ठम् अवलिखेद् इति वराहघातः । (१२।८)

ekata eva bhūyiṣṭham avalikhed iti varāhaghātaḥ |

12.9१२.९

स एवोभयतः पर्यायेण वृषाघातः । (१२।९)

sa evobhayataḥ paryāyeṇa vṛṣāghātaḥ |

12.10१२.१०

सकृन्मिश्रितम् अनिष्क्रमय्य द्विस्त्रिश्चतुर् इति घट्टयेद् इति चटकविलसितम् । (१२।१०)

sakṛnmiśritam aniṣkramayya dvistriścatur iti ghaṭṭayed iti caṭakavilasitam |

12.11१२.११

रागावसानिकं व्याख्यातं करणं संपुटम् इति ॥ (१२।११)

rāgāvasānikaṃ vyākhyātaṃ karaṇaṃ saṃpuṭam iti ||

13.1१३.१

तेषां स्त्रीसात्म्याद् विकल्पेन प्रयोगः ॥ (१३।१)

teṣāṃ strīsātmyād vikalpena prayogaḥ ||

14.1१४.१

पुरुषायिते तु संदंशो भ्रमरकः प्रेङ्खोलितम् इत्यधिकानि ॥ (१४।१)

puruṣāyite tu saṃdaṃśo bhramarakaḥ preṅkholitam ityadhikāni ||

15.1१५.१

वाडवेन लिङ्गम् अवगृह्य निष्कर्षन्त्याः पीडयन्त्या वा चिरावस्थानं संदंशः ॥ (१५।१)

vāḍavena liṅgam avagṛhya niṣkarṣantyāḥ pīḍayantyā vā cirāvasthānaṃ saṃdaṃśaḥ ||

16.1१६.१

युक्तयन्त्रा चक्रवद् भ्रमेद् इति भ्रमरक आभ्यासिकः ॥ (१६।१)

yuktayantrā cakravad bhramed iti bhramaraka ābhyāsikaḥ ||

17.1१७.१

तत्रेतरः स्वजघनम् उत्क्षिपेत् ॥ (१७।१)

tatretaraḥ svajaghanam utkṣipet ||

18.1१८.१

जघनम् एव दोलायमानं सर्वतो भ्रामयेद् इति प्रेङ्खोलितकम् ॥ (१८।१)

jaghanam eva dolāyamānaṃ sarvato bhrāmayed iti preṅkholitakam ||

19.1१९.१

युक्तयन्त्रैव ललाटे ललाटे निधाय विश्राम्येत ॥ (१९।१)

yuktayantraiva lalāṭe lalāṭe nidhāya viśrāmyeta ||

20.1२०.१

विश्रान्तायां च पुरुषस्य पुनर् आवर्तनम् । (२०।१)

viśrāntāyāṃ ca puruṣasya punar āvartanam |

20.2२०.२

इति पुरुषायितानि ॥ (२०।२)

iti puruṣāyitāni ||

21.1२१.१

भवन्ति चात्र श्लोकाः । (२१।१)

bhavanti cātra ślokāḥ |

21.2२१.२

प्रच्छादितस्वभावापि गूढाकारापि कामिनी । (२१।२)

pracchāditasvabhāvāpi gūḍhākārāpi kāminī |

21.3२१.३

विवृणोत्येव भावं स्वं रागाद् उपरिवर्तिनी ॥ (२१।३)

vivṛṇotyeva bhāvaṃ svaṃ rāgād uparivartinī ||

22.1२२.१

यथाशीला भवेन् नारी यथा च रतिलालसा । (२२।१)

yathāśīlā bhaven nārī yathā ca ratilālasā |

22.2२२.२

तस्या एव विचेष्टाभिस्तत्सर्वम् उपलक्षयेत् ॥ (२२।२)

tasyā eva viceṣṭābhistatsarvam upalakṣayet ||

23.1२३.१

न त्व् एवर्तौ न प्रसूतां न मृगीं न च गर्भिणीम् न चातिव्यायतां नारीं योजयेत् पुरुषायिते ॥ (२३।१)

na tv evartau na prasūtāṃ na mṛgīṃ na ca garbhiṇīm na cātivyāyatāṃ nārīṃ yojayet puruṣāyite ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 2, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit