कामसूत्रKāmasūtra

KāSū, 6, 4

32 of 36 · 61 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

वर्तमानं निष्पीडितार्थम् उत्सृजन्ती पूर्वसंसृष्टेन सह संदध्यात् ॥ (१।१)

vartamānaṃ niṣpīḍitārtham utsṛjantī pūrvasaṃsṛṣṭena saha saṃdadhyāt ||

2.1२.१

स चेद् अवसितार्थो वित्तवान् सानुरागश्च ततः संधेयः ॥ (२।१)

sa ced avasitārtho vittavān sānurāgaśca tataḥ saṃdheyaḥ ||

3.1३.१

अन्यत्र गतस्तर्कयितव्यः । (३।१)

anyatra gatastarkayitavyaḥ |

3.2३.२

स कार्ययुक्त्या षड्विधः ॥ (३।२)

sa kāryayuktyā ṣaḍvidhaḥ ||

4.1४.१

इतः स्वयम् अपसृतस् ततो ऽपि स्वयम् एवापसृतः । (४।१)

itaḥ svayam apasṛtas tato 'pi svayam evāpasṛtaḥ |

4.2४.२

इतस्ततश्च निष्कासितापसृतः । (४।२)

itastataśca niṣkāsitāpasṛtaḥ |

4.3४.३

इतः स्वयम् अपसृतस्ततो निष्कासितापसृतः । (४।३)

itaḥ svayam apasṛtastato niṣkāsitāpasṛtaḥ |

4.4४.४

इतः स्वयम् अपसृतस्तत्र स्थितः । (४।४)

itaḥ svayam apasṛtastatra sthitaḥ |

4.5४.५

इतो निष्कासितापसृतस्ततः स्वयम् अपसृतः । (४।५)

ito niṣkāsitāpasṛtastataḥ svayam apasṛtaḥ |

4.6४.६

इतो निष्कासितापसृतस्तत्र स्थितः ॥ (४।६)

ito niṣkāsitāpasṛtastatra sthitaḥ ||

5.1५.१

इतस्ततश्च स्वयम् एवापसृत्योपजपति चेद् उभयोर् गुणान् अपेक्षी चलबुद्धिर् असंधेयः ॥ (५।१)

itastataśca svayam evāpasṛtyopajapati ced ubhayor guṇān apekṣī calabuddhir asaṃdheyaḥ ||

6.1६.१

इतस्ततश्च निष्कासितापसृतः स्थिरबुद्धिः । (६।१)

itastataśca niṣkāsitāpasṛtaḥ sthirabuddhiḥ |

6.2६.२

स चेद् अन्यतो बहुलभमानया निष्कासितः स्यात् ससारो ऽपि तया रोषितो ममामर्षाद् बहु दास्यतीति संधेयः ॥ (६।२)

sa ced anyato bahulabhamānayā niṣkāsitaḥ syāt sasāro 'pi tayā roṣito mamāmarṣād bahu dāsyatīti saṃdheyaḥ ||

7.1७.१

निःसारतया कदर्यतया वा त्यक्तो न श्रेयान् ॥ (७।१)

niḥsāratayā kadaryatayā vā tyakto na śreyān ||

8.1८.१

इतः स्वयम् अपसृतस्ततो निष्कासितापसृतो यद्यतिरिक्तम् आदौ च दद्यात् ततः प्रतिग्राह्यः ॥ (८।१)

itaḥ svayam apasṛtastato niṣkāsitāpasṛto yadyatiriktam ādau ca dadyāt tataḥ pratigrāhyaḥ ||

9.1९.१

इतः स्वयम् अपसृत्य तत्र स्थित उपजपंस्तर्कयितव्यः ॥ (९।१)

itaḥ svayam apasṛtya tatra sthita upajapaṃstarkayitavyaḥ ||

10.1१०.१

विशेषार्थी चागतस्ततो विशेषम् अपश्यन्न् आगन्तुकामो मां जिज्ञासितुकामः स आगत्य सानुरागत्वाद् दास्यति । (१०।१)

viśeṣārthī cāgatastato viśeṣam apaśyann āgantukāmo māṃ jijñāsitukāmaḥ sa āgatya sānurāgatvād dāsyati |

10.2१०.२

तस्यां वा दोषान् दृष्ट्वा मयि भूयिष्ठान् गुणान् अधुना पश्यति स गुणदर्शी भूयिष्ठं दास्यति ॥ (१०।२)

tasyāṃ vā doṣān dṛṣṭvā mayi bhūyiṣṭhān guṇān adhunā paśyati sa guṇadarśī bhūyiṣṭhaṃ dāsyati ||

11.1११.१

बालो वा नैकत्रदृष्टिर् अतिसंधानप्रधानो वा हरिद्रारागो वा यत् किंचनकारी वा इत्यवेत्य संदध्यान् न वा ॥ (११।१)

bālo vā naikatradṛṣṭir atisaṃdhānapradhāno vā haridrārāgo vā yat kiṃcanakārī vā ityavetya saṃdadhyān na vā ||

12.1१२.१

इतो निष्कासितापसृतस्ततः स्वयम् अपसृत उपजपंस्तर्कयितव्यः । (१२।१)

ito niṣkāsitāpasṛtastataḥ svayam apasṛta upajapaṃstarkayitavyaḥ |

12.2१२.२

अनुरागाद् आगन्तुकामः स बहु दास्यति । (१२।२)

anurāgād āgantukāmaḥ sa bahu dāsyati |

12.3१२.३

मम गुणैर् भावितो यो ऽन्यस्यां न रमते ॥ (१२।३)

mama guṇair bhāvito yo 'nyasyāṃ na ramate ||

13.1१३.१

पूर्वम् अयोगेन वा मया निष्कासितः स मां शीलयित्वा वैरं निर्यातयितुकामो धनम् अभियोगाद् वा मयास्यापहृतं तद्विश्वास्य प्रतीपम् आदातुकामो निर्वेष्टुकामो वा मां वर्तमानोद्भेदयित्वा त्यक्तुकाम इत्यकल्याणबुद्धिर् असंधेयः ॥ (१३।१)

pūrvam ayogena vā mayā niṣkāsitaḥ sa māṃ śīlayitvā vairaṃ niryātayitukāmo dhanam abhiyogād vā mayāsyāpahṛtaṃ tadviśvāsya pratīpam ādātukāmo nirveṣṭukāmo vā māṃ vartamānodbhedayitvā tyaktukāma ityakalyāṇabuddhir asaṃdheyaḥ ||

14.1१४.१

अन्यथाबुद्धिः कालेन लम्भयितव्यः ॥ (१४।१)

anyathābuddhiḥ kālena lambhayitavyaḥ ||

15.1१५.१

इतो निष्कासितस्तत्र स्थित उपजपन्न् एतेन व्याख्यातः ॥ (१५।१)

ito niṣkāsitastatra sthita upajapann etena vyākhyātaḥ ||

16.1१६.१

तेषु उपजपत्स्वन्यत्र स्थितः स्वयम् उपजपेत् ॥ (१६।१)

teṣu upajapatsvanyatra sthitaḥ svayam upajapet ||

17.1१७.१

व्यलीकार्थं निष्कासितो मयासावन्यत्र गतो यत्नाद् आनेतव्यः । (१७।१)

vyalīkārthaṃ niṣkāsito mayāsāvanyatra gato yatnād ānetavyaḥ |

17.2१७.२

इतः प्रवृत्तसंभाषो वा ततो भेदम् अवाप्स्यति । (१७।२)

itaḥ pravṛttasaṃbhāṣo vā tato bhedam avāpsyati |

17.3१७.३

वर्तमानस्य चेद् अर्थविघातं करिष्यति । (१७।३)

vartamānasya ced arthavighātaṃ kariṣyati |

17.4१७.४

अर्थागमकालो वास्य । (१७।४)

arthāgamakālo vāsya |

17.5१७.५

स्थानवृद्धिर् अस्य जाता । (१७।५)

sthānavṛddhir asya jātā |

17.6१७.६

लब्धम् अनेनाधिकरणम् । (१७।६)

labdham anenādhikaraṇam |

17.7१७.७

दारैर् वियुक्तः । (१७।७)

dārair viyuktaḥ |

17.8१७.८

पारतन्त्र्याद् व्यावृत्तः । (१७।८)

pāratantryād vyāvṛttaḥ |

17.9१७.९

पित्रा भ्रात्रा वा विभक्तः । (१७।९)

pitrā bhrātrā vā vibhaktaḥ |

17.10१७.१०

अनेन वा प्रतिबद्धम् अनेन संधिं कृत्वा नायकं धनिनम् अवाप्स्यामि । (१७।१०)

anena vā pratibaddham anena saṃdhiṃ kṛtvā nāyakaṃ dhaninam avāpsyāmi |

17.11१७.११

विमानितो वा भार्यया तम् एव तस्यां विक्रमयिष्यामि । (१७।११)

vimānito vā bhāryayā tam eva tasyāṃ vikramayiṣyāmi |

17.12१७.१२

अस्य वा मित्रं मद्द्वेषिणीं सपत्नीं कामयते तद् अमुना भेदयिष्यामि । (१७।१२)

asya vā mitraṃ maddveṣiṇīṃ sapatnīṃ kāmayate tad amunā bhedayiṣyāmi |

17.13१७.१३

चलचित्ततया वा लाघवम् एनम् आपादयिष्यामीति ॥ (१७।१३)

calacittatayā vā lāghavam enam āpādayiṣyāmīti ||

18.1१८.१

तस्य पीठमर्दादयो मातुर् दौःशील्येन नायिकायाः सत्यप्यनुरागे विवशायाः पूर्वं निष्कासनं वर्णयेयुः । (१८।१)

tasya pīṭhamardādayo mātur dauḥśīlyena nāyikāyāḥ satyapyanurāge vivaśāyāḥ pūrvaṃ niṣkāsanaṃ varṇayeyuḥ |

18.2१८.२

वर्तमानेन चाकामायाः संसर्गं विद्वेषं च । (१८।२)

vartamānena cākāmāyāḥ saṃsargaṃ vidveṣaṃ ca |

18.3१८.३

तस्याश्च साभिज्ञानैः पूर्वानुरागैर् एनं प्रत्यापयेयुः । (१८।३)

tasyāśca sābhijñānaiḥ pūrvānurāgair enaṃ pratyāpayeyuḥ |

18.4१८.४

अभिज्ञानं च तत्कृतोपकारसम्बद्धं स्याद् इति विशीर्णप्रतिसंधानम् ॥ (१८।४)

abhijñānaṃ ca tatkṛtopakārasambaddhaṃ syād iti viśīrṇapratisaṃdhānam ||

19.1१९.१

अपूर्वपूर्वसंसृष्टयोः पूर्वसंसृष्टः श्रेयान् । (१९।१)

apūrvapūrvasaṃsṛṣṭayoḥ pūrvasaṃsṛṣṭaḥ śreyān |

19.2१९.२

स हि विदितशीलो दृष्टरागश्च सूपचारो भवतीत्याचार्याः । (१९।२)

sa hi viditaśīlo dṛṣṭarāgaśca sūpacāro bhavatītyācāryāḥ |

19.3१९.३

पूर्वसंसृष्टः सर्वतो निष्पीडितार्थत्वान् नात्यर्थम् अर्थदो दुःखं च पुनर्विश्वासयितुम् । (१९।३)

pūrvasaṃsṛṣṭaḥ sarvato niṣpīḍitārthatvān nātyartham arthado duḥkhaṃ ca punarviśvāsayitum |

19.4१९.४

अपूर्वस्तु सुखेनानुरज्यत इति वात्स्यायनः । (१९।४)

apūrvastu sukhenānurajyata iti vātsyāyanaḥ |

19.5१९.५

तथापि पुरुषप्रकृतितो विशेषः ॥ (१९।५)

tathāpi puruṣaprakṛtito viśeṣaḥ ||

20.1२०.१

भवन्ति चात्र श्लोकाः । (२०।१)

bhavanti cātra ślokāḥ |

20.2२०.२

अन्यां भेदयितुं गम्याद् अन्यतो गम्यम् एव वा । (२०।२)

anyāṃ bhedayituṃ gamyād anyato gamyam eva vā |

20.3२०.३

स्थितस्य चोपघातार्थं पुनः संधानम् इष्यते ॥ (२०।३)

sthitasya copaghātārthaṃ punaḥ saṃdhānam iṣyate ||

21.1२१.१

बिभेत्यन्यस्य संयोगाद् व्यलीकानि च नेक्षते । (२१।१)

bibhetyanyasya saṃyogād vyalīkāni ca nekṣate |

21.2२१.२

अतिसक्तः पुमान् यत्र भयाद् बहु ददाति च ॥ (२१।२)

atisaktaḥ pumān yatra bhayād bahu dadāti ca ||

22.1२२.१

असक्तम् अभिनन्देत सक्तं परिभवेत् तथा । (२२।१)

asaktam abhinandeta saktaṃ paribhavet tathā |

22.2२२.२

अन्यदूतानुपाते च यः स्याद् अतिविशारदः ॥ (२२।२)

anyadūtānupāte ca yaḥ syād ativiśāradaḥ ||

23.1२३.१

तत्रोपयायिनं पूर्वं नारी कालेन योजयेत् । (२३।१)

tatropayāyinaṃ pūrvaṃ nārī kālena yojayet |

23.2२३.२

भवेच्चाच्छिन्नसंधाना न च सक्तं परित्यजेत् ॥ (२३।२)

bhaveccācchinnasaṃdhānā na ca saktaṃ parityajet ||

24.1२४.१

सक्तं तु वशिनं नारी सम्भाष्याप्यन्यतो व्रजेत् । (२४।१)

saktaṃ tu vaśinaṃ nārī sambhāṣyāpyanyato vrajet |

24.2२४.२

ततश्चार्थम् उपादाय सक्तम् एवानुरञ्जयेत् ॥ (२४।२)

tataścārtham upādāya saktam evānurañjayet ||

25.1२५.१

आयतिं प्रसमीक्ष्यादौ लाभं प्रीतिं च पुष्कलाम् । (२५।१)

āyatiṃ prasamīkṣyādau lābhaṃ prītiṃ ca puṣkalām |

25.2२५.२

सौहृदं प्रतिसंदध्याद् विशीर्णं स्त्री विचक्षणा ॥ (२५।२)

sauhṛdaṃ pratisaṃdadhyād viśīrṇaṃ strī vicakṣaṇā ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

KāSū, 6, 4

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit