सर्वाङ्गसुन्दराSarvāṅgasundarā

SarvSund zu AHS, Sū., 9, 15.2

20 of 123 · 18 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

यतो वीर्यस्यैव करणसामर्थ्यं तेन कारणेन गुर्वादिष्व् एवाष्टासु वीर्याख्या अन्वर्थेति अनुगतार्थेति भण्यते ॥ (१।०)

yato vīryasyaiva karaṇasāmarthyaṃ tena kāraṇena gurvādiṣv evāṣṭāsu vīryākhyā anvartheti anugatārtheti bhaṇyate ||

2.0२.०

एवकारो ऽवधारणार्थः ॥ (२।०)

evakāro 'vadhāraṇārthaḥ ||

3.0३.०

गुर्वादिष्वेव वीर्यसंज्ञा न तु रसविपाकप्रभावेषु मन्दसान्द्रादिषु वा ॥ (३।०)

gurvādiṣveva vīryasaṃjñā na tu rasavipākaprabhāveṣu mandasāndrādiṣu vā ||

4.0४.०

किम्भूतेषु गुर्वादिषु समग्रेत्यादि ॥ (४।०)

kimbhūteṣu gurvādiṣu samagretyādi ||

5.0५.०

समग्राश् च ते गुणाश्च तेषु साराः चिरकालावस्थितयो गुर्वादय एव ॥ (५।०)

samagrāś ca te guṇāśca teṣu sārāḥ cirakālāvasthitayo gurvādaya eva ||

6.0६.०

तथा च जाठराग्निसंयोगेनापि न मधुरादिरसवत् स्वभावमेते जहति ॥ (६।०)

tathā ca jāṭharāgnisaṃyogenāpi na madhurādirasavat svabhāvamete jahati ||

7.0७.०

सर्तेः सुस्थिर इति घञ् सारशब्दः ॥ (७।०)

sarteḥ susthira iti ghañ sāraśabdaḥ ||

8.0८.०

तथा अन्येभ्यो मन्दसान्द्रादिभ्यो गुणेभ्यो रसादिभ्यो वा गुर्वादयः शक्त्युत्कर्षविवर्तिनः ॥ (८।०)

tathā anyebhyo mandasāndrādibhyo guṇebhyo rasādibhyo vā gurvādayaḥ śaktyutkarṣavivartinaḥ ||

9.0९.०

शक्तेः सामर्थ्यस्य उत्कर्षः आधिक्यम् विशेषेण वर्तो विवर्तः विशेषेण भवनं शक्त्युत्कर्षस्य विवर्तः स विद्यते येषां त एवम् ॥ (९।०)

śakteḥ sāmarthyasya utkarṣaḥ ādhikyam viśeṣeṇa varto vivartaḥ viśeṣeṇa bhavanaṃ śaktyutkarṣasya vivartaḥ sa vidyate yeṣāṃ ta evam ||

10.0१०.०

किंच गुर्वादीनां गुणानां व्यवहाराय व्यवहारार्थम् मुख्यत्वात् अन्येभ्यो गुणेभ्यो गुर्वादयः प्रधानभूता इत्यर्थः ॥ (१०।०)

kiṃca gurvādīnāṃ guṇānāṃ vyavahārāya vyavahārārtham mukhyatvāt anyebhyo guṇebhyo gurvādayaḥ pradhānabhūtā ityarthaḥ ||

11.0११.०

तथा च गुर्वादयो गुणा द्रव्ये पृथिव्यादौ रसाश्रये ॥ (११।०)

tathā ca gurvādayo guṇā dravye pṛthivyādau rasāśraye ||

12.0१२.०

इत्युक्तम् न मधुरादयो गुणा इति ॥ (१२।०)

ityuktam na madhurādayo guṇā iti ||

13.0१३.०

तस्मात् गुर्वादीनां गुणानां व्यवहारमुख्यत्वं रसादिभ्यः ॥ (१३।०)

tasmāt gurvādīnāṃ guṇānāṃ vyavahāramukhyatvaṃ rasādibhyaḥ ||

14.0१४.०

तथा बह्वग्रग्रहणात् बहुग्रहणाद् अग्रग्रहणाच् च बहवो द्रव्यरसादयो गुर्वादिभिर्गृहीता भवन्ति ॥ (१४।०)

tathā bahvagragrahaṇāt bahugrahaṇād agragrahaṇāc ca bahavo dravyarasādayo gurvādibhirgṛhītā bhavanti ||

15.0१५.०

तथा चायुर्वेदशास्त्रेषु रसादिभ्यो गुर्वादीनाम् अग्रे ग्रहणं दृष्टम् ॥ (१५।०)

tathā cāyurvedaśāstreṣu rasādibhyo gurvādīnām agre grahaṇaṃ dṛṣṭam ||

16.0१६.०

यथा वातादिदोषगुणनिरूपणायां गुर्वादीनामेव पूर्वग्रहणम् न रसादीनाम् ॥ (१६।०)

yathā vātādidoṣaguṇanirūpaṇāyāṃ gurvādīnāmeva pūrvagrahaṇam na rasādīnām ||

17.0१७.०

तथा च तत्र रूक्षो लघुः इत्याचार्योऽपठद् वाय्वादिलक्षणे ॥ (१७।०)

tathā ca tatra rūkṣo laghuḥ ityācāryo'paṭhad vāyvādilakṣaṇe ||

18.0१८.०

एवं गुर्वादीनाम् एवाग्रग्रहणात् गुर्वादिष्वेव वीर्याख्या ऽन्वर्था अनुगतार्थेति भण्यते ॥ (१८।०)

evaṃ gurvādīnām evāgragrahaṇāt gurvādiṣveva vīryākhyā 'nvarthā anugatārtheti bhaṇyate ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SarvSund zu AHS, Sū., 9, 15.2

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit