सर्वाङ्गसुन्दराSarvāṅgasundarā

SarvSund zu AHS, Sū., 9, 4.1

7 of 123 · 16 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.0१.०

यतः सर्वं द्रव्यम् अनेकरसम् ॥ (१।०)

yataḥ sarvaṃ dravyam anekarasam ||

2.0२.०

ततः तस्मात्कारणात् एकदोषा रोगा ज्वरादयो न भवन्ति अपि त्व् अनेकदोषाः त्रिदोषा इत्यर्थः ॥ (२।०)

tataḥ tasmātkāraṇāt ekadoṣā rogā jvarādayo na bhavanti api tv anekadoṣāḥ tridoṣā ityarthaḥ ||

3.0३.०

अत्रापि व्यपदेशस्तु भूयसा इत्य् अध्याहार्यम् ॥ (३।०)

atrāpi vyapadeśastu bhūyasā ity adhyāhāryam ||

4.0४.०

तेन त्रिदोषात्मकेऽपि ज्वरे वाताधिके वातज्वर एवं पित्तज्वरः श्लेष्मज्वर इत्येवंरूपो व्यपदेश उपपन्नः ॥ (४।०)

tena tridoṣātmake'pi jvare vātādhike vātajvara evaṃ pittajvaraḥ śleṣmajvara ityevaṃrūpo vyapadeśa upapannaḥ ||

5.0५.०

ननु यदि सर्वो ज्वरः संनिपातजः तत्किमिति वक्ष्यति अयं संनिपातज्वर इति ॥ (५।०)

nanu yadi sarvo jvaraḥ saṃnipātajaḥ tatkimiti vakṣyati ayaṃ saṃnipātajvara iti ||

6.0६.०

ब्रूमहे ॥ (६।०)

brūmahe ||

7.0७.०

समविषमरूपं शक्त्युत्कर्षमाश्रित्य यत्र दोषा वर्तन्ते स संनिपातज्वर इति तन्त्रकृता पुरस्ताद्विस्तरेण प्रतिपादयिष्यते ॥ (७।०)

samaviṣamarūpaṃ śaktyutkarṣamāśritya yatra doṣā vartante sa saṃnipātajvara iti tantrakṛtā purastādvistareṇa pratipādayiṣyate ||

8.0८.०

अथ को रसो ऽनुरसो वेत्याह तत्रेत्यादि ॥ (८।०)

atha ko raso 'nuraso vetyāha tatretyādi ||

9.0९.०

तत्र तस्मिन् द्रव्ये यो व्यक्तः स्फुट उपलभ्यते स रसः स्मृतस् तन्त्रकृद्भिः ॥ (९।०)

tatra tasmin dravye yo vyaktaḥ sphuṭa upalabhyate sa rasaḥ smṛtas tantrakṛdbhiḥ ||

10.0१०.०

यश् चाव्यक्तो ऽस्फुटप्रतिभासो रसनेन्द्रियेणोपलभ्यते सो ऽनुरसः ॥ (१०।०)

yaś cāvyakto 'sphuṭapratibhāso rasanendriyeṇopalabhyate so 'nurasaḥ ||

11.0११.०

हीनार्थो ऽत्रानुशब्दः अल्पो रस इत्यर्थः ॥ (११।०)

hīnārtho 'trānuśabdaḥ alpo rasa ityarthaḥ ||

12.0१२.०

न चैतावद् एवानुरसलक्षणमित्याह किंचिद् इत्यादि ॥ (१२।०)

na caitāvad evānurasalakṣaṇamityāha kiṃcid ityādi ||

13.0१३.०

मुखक्षिप्तस्य हरीतक्यादेर् द्रव्यस्य रसनेन्द्रियेण किंचिद् अन्ते व्यक्तो ऽप्युपलभ्यते यः सो ऽप्यनुरस इष्यते मुनिभिरिति वाक्यशेषः ॥ (१३।०)

mukhakṣiptasya harītakyāder dravyasya rasanendriyeṇa kiṃcid ante vyakto 'pyupalabhyate yaḥ so 'pyanurasa iṣyate munibhiriti vākyaśeṣaḥ ||

14.0१४.०

अन्ते इत्यनेनैतद् बोधयति अन्ते अवसाने न त्व् आदाव् आपातमात्रे न च मध्ये ॥ (१४।०)

ante ityanenaitad bodhayati ante avasāne na tv ādāv āpātamātre na ca madhye ||

15.0१५.०

तयोर्हि रसस्यैवोपलम्भः ॥ (१५।०)

tayorhi rasasyaivopalambhaḥ ||

16.0१६.०

अनुशब्दस्यात्र पश्चादर्थत्वात् पश्चात् स्फुटोऽपि किंचिद् य उपलभ्यते सो ऽप्यनुरस इत्यर्थः ॥ (१६।०)

anuśabdasyātra paścādarthatvāt paścāt sphuṭo'pi kiṃcid ya upalabhyate so 'pyanurasa ityarthaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

SarvSund zu AHS, Sū., 9, 4.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit