सर्वाङ्गसुन्दराSarvāṅgasundarā
SarvSund zu AHS, Sū., 9, 4.1
Select a line for its word-by-word analysis.
ततः तस्मात्कारणात् एकदोषा रोगा ज्वरादयो न भवन्ति अपि त्व् अनेकदोषाः त्रिदोषा इत्यर्थः ॥ (२।०)
tataḥ tasmātkāraṇāt ekadoṣā rogā jvarādayo na bhavanti api tv anekadoṣāḥ tridoṣā ityarthaḥ ||
अत्रापि व्यपदेशस्तु भूयसा इत्य् अध्याहार्यम् ॥ (३।०)
atrāpi vyapadeśastu bhūyasā ity adhyāhāryam ||
तेन त्रिदोषात्मकेऽपि ज्वरे वाताधिके वातज्वर एवं पित्तज्वरः श्लेष्मज्वर इत्येवंरूपो व्यपदेश उपपन्नः ॥ (४।०)
tena tridoṣātmake'pi jvare vātādhike vātajvara evaṃ pittajvaraḥ śleṣmajvara ityevaṃrūpo vyapadeśa upapannaḥ ||
ननु यदि सर्वो ज्वरः संनिपातजः तत्किमिति वक्ष्यति अयं संनिपातज्वर इति ॥ (५।०)
nanu yadi sarvo jvaraḥ saṃnipātajaḥ tatkimiti vakṣyati ayaṃ saṃnipātajvara iti ||
समविषमरूपं शक्त्युत्कर्षमाश्रित्य यत्र दोषा वर्तन्ते स संनिपातज्वर इति तन्त्रकृता पुरस्ताद्विस्तरेण प्रतिपादयिष्यते ॥ (७।०)
samaviṣamarūpaṃ śaktyutkarṣamāśritya yatra doṣā vartante sa saṃnipātajvara iti tantrakṛtā purastādvistareṇa pratipādayiṣyate ||
तत्र तस्मिन् द्रव्ये यो व्यक्तः स्फुट उपलभ्यते स रसः स्मृतस् तन्त्रकृद्भिः ॥ (९।०)
tatra tasmin dravye yo vyaktaḥ sphuṭa upalabhyate sa rasaḥ smṛtas tantrakṛdbhiḥ ||
यश् चाव्यक्तो ऽस्फुटप्रतिभासो रसनेन्द्रियेणोपलभ्यते सो ऽनुरसः ॥ (१०।०)
yaś cāvyakto 'sphuṭapratibhāso rasanendriyeṇopalabhyate so 'nurasaḥ ||
हीनार्थो ऽत्रानुशब्दः अल्पो रस इत्यर्थः ॥ (११।०)
hīnārtho 'trānuśabdaḥ alpo rasa ityarthaḥ ||
न चैतावद् एवानुरसलक्षणमित्याह किंचिद् इत्यादि ॥ (१२।०)
na caitāvad evānurasalakṣaṇamityāha kiṃcid ityādi ||
मुखक्षिप्तस्य हरीतक्यादेर् द्रव्यस्य रसनेन्द्रियेण किंचिद् अन्ते व्यक्तो ऽप्युपलभ्यते यः सो ऽप्यनुरस इष्यते मुनिभिरिति वाक्यशेषः ॥ (१३।०)
mukhakṣiptasya harītakyāder dravyasya rasanendriyeṇa kiṃcid ante vyakto 'pyupalabhyate yaḥ so 'pyanurasa iṣyate munibhiriti vākyaśeṣaḥ ||
अन्ते इत्यनेनैतद् बोधयति अन्ते अवसाने न त्व् आदाव् आपातमात्रे न च मध्ये ॥ (१४।०)
ante ityanenaitad bodhayati ante avasāne na tv ādāv āpātamātre na ca madhye ||
अनुशब्दस्यात्र पश्चादर्थत्वात् पश्चात् स्फुटोऽपि किंचिद् य उपलभ्यते सो ऽप्यनुरस इत्यर्थः ॥ (१६।०)
anuśabdasyātra paścādarthatvāt paścāt sphuṭo'pi kiṃcid ya upalabhyate so 'pyanurasa ityarthaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.