SarvSund zu AHS, Sū., 9, 18.1

23 of 123 · 12 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

अपि चेति निपातसमुदायो युक्तिसमुच्चये ॥ (१।०)

api ceti nipātasamudāyo yuktisamuccaye ||

ते ऽपि सयुक्तिकम् एवाहुर् इत्यर्थः ॥ (२।०)

te 'pi sayuktikam evāhur ityarthaḥ ||

तामेव युक्तिं दर्शयन्न् आह नानात्मकम् अपीत्यादि ॥ (३।०)

tāmeva yuktiṃ darśayann āha nānātmakam apītyādi ||

नानास्वभावम् अपि द्रव्यं स्थावरजङ्गमाद्यं चेतनाचेतनम् अग्नीषोमौ महाबलौ उत्कृष्टशक्ती न जातु कदाचिद् अतिक्रामति नोल्लङ्घ्य वर्तते ॥ (४।०)

nānāsvabhāvam api dravyaṃ sthāvarajaṅgamādyaṃ cetanācetanam agnīṣomau mahābalau utkṛṣṭaśaktī na jātu kadācid atikrāmati nollaṅghya vartate ||

अवश्यं हि द्रव्यं किंचिद् आग्नेयं किंचित् सौम्यम् अतः किंचिद् द्रव्यम् उष्णवीर्यं किंचिच् छीतवीर्यम् ॥ (५।०)

avaśyaṃ hi dravyaṃ kiṃcid āgneyaṃ kiṃcit saumyam ataḥ kiṃcid dravyam uṣṇavīryaṃ kiṃcic chītavīryam ||

तथा च मुनिः न मत्स्यान् पयसा सहाभ्यवह्रियात् । (६।१)

tathā ca muniḥ na matsyān payasā sahābhyavahriyāt |

उभयं ह्य् एतन् मधुरं मधुरविपाकं शीतोष्णत्वात् विरुद्धवीर्यम् विरुद्धवीर्यत्वाच् छोणितप्रदूषणाय ॥ (६।२)

ubhayaṃ hy etan madhuraṃ madhuravipākaṃ śītoṣṇatvāt viruddhavīryam viruddhavīryatvāc choṇitapradūṣaṇāya ||

इति ॥ (७।०)

iti ||

अत्र दृष्टान्तम् आह व्यक्ताव्यक्तम् इत्यादि ॥ (८।०)

atra dṛṣṭāntam āha vyaktāvyaktam ityādi ||

व्यक्तं चाव्यक्तं च व्यक्ताव्यक्तं नानात्मकम् अपि जगत्त्रैलोक्यं कर्तृ यथा व्यक्तं चाव्यक्तं च नातिक्रामति तथा द्रव्यम् अग्नीषोमाव् इत्यर्थः ॥ (९।०)

vyaktaṃ cāvyaktaṃ ca vyaktāvyaktaṃ nānātmakam api jagattrailokyaṃ kartṛ yathā vyaktaṃ cāvyaktaṃ ca nātikrāmati tathā dravyam agnīṣomāv ityarthaḥ ||

व्यक्तं स्थूलम् दृश्यम् इत्यर्थः ॥ (१०।१)

vyaktaṃ sthūlam dṛśyam ityarthaḥ ||

सांख्यानां तु महदादि व्यक्तम् अव्यक्तं प्रधानं पुरुषश् च ॥ (११।०)

sāṃkhyānāṃ tu mahadādi vyaktam avyaktaṃ pradhānaṃ puruṣaś ca ||