SarvSund zu AHS, Sū., 9, 16.2

21 of 123 · 14 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

अतो ऽस्माच्च कारणकदम्बकात् विपरीतत्वात् वैपरीत्येन स्थितत्वात् न रसादयो वीर्यम् ॥ (१।०)

ato 'smācca kāraṇakadambakāt viparītatvāt vaiparītyena sthitatvāt na rasādayo vīryam ||

तथा हि रसस्य सारत्वं नास्ति जाठरानलसंयोगवशेन रसान्तरोत्पत्तेः ॥ (२।०)

tathā hi rasasya sāratvaṃ nāsti jāṭharānalasaṃyogavaśena rasāntarotpatteḥ ||

गुर्वादीनां तु जाठराग्निसंयोगवशेनापि नान्यथाभावः ॥ (३।०)

gurvādīnāṃ tu jāṭharāgnisaṃyogavaśenāpi nānyathābhāvaḥ ||

तथा च न रसस्य शक्त्युत्कर्षविवर्तित्वम् यतो रसस्य गुर्वाद्याहितशक्तेरेव स्वकर्मणि सामर्थ्यम् ॥ (४।०)

tathā ca na rasasya śaktyutkarṣavivartitvam yato rasasya gurvādyāhitaśaktereva svakarmaṇi sāmarthyam ||

व्यवहाराय यथा गुर्वादेर् मुख्यत्वं यथा च बह्वग्रग्रहणं तथा प्राग् दर्शितम् ॥ (५।०)

vyavahārāya yathā gurvāder mukhyatvaṃ yathā ca bahvagragrahaṇaṃ tathā prāg darśitam ||

प्रभावः सर्वातिशायी द्रव्यस्वभावः तस्य च क्रियानिर्वर्तनसामान्ये सत्यपि वीर्यसंज्ञा पूर्वोक्ताद्धेतोर् न प्रवर्तते ॥ (६।०)

prabhāvaḥ sarvātiśāyī dravyasvabhāvaḥ tasya ca kriyānirvartanasāmānye satyapi vīryasaṃjñā pūrvoktāddhetor na pravartate ||

एवं विपाककर्मणोरपि चिन्त्यम् ॥ (७।०)

evaṃ vipākakarmaṇorapi cintyam ||

तस्मात् रसाद्येषु सम्भवत्यपि विद्यमानापि असद्रूपेव सा वीर्यसंज्ञा न विवक्ष्यते नोररीक्रियते ॥ (८।०)

tasmāt rasādyeṣu sambhavatyapi vidyamānāpi asadrūpeva sā vīryasaṃjñā na vivakṣyate norarīkriyate ||

आदौ भवः आद्यः ॥ (९।०)

ādau bhavaḥ ādyaḥ ||

दिगादित्वाद् यत् ॥ (१०।०)

digāditvād yat ||

रस आद्यो येषां प्रभावादीनां त एवं तेषु ॥ (११।०)

rasa ādyo yeṣāṃ prabhāvādīnāṃ ta evaṃ teṣu ||

वीर्यम् इत्यादि ॥ (१२।०)

vīryam ityādi ||

हिशब्दो यस्मादर्थे ॥ (१३।०)

hiśabdo yasmādarthe ||

यत एवं सा वीर्यसंज्ञा सम्भवत्य् अपि रसादिषु वैपरीत्यान् न विवक्ष्यते अतो गुर्वादय एव वीर्यम् न रसादयः ॥ (१४।०)

yata evaṃ sā vīryasaṃjñā sambhavaty api rasādiṣu vaiparītyān na vivakṣyate ato gurvādaya eva vīryam na rasādayaḥ ||