सर्वाङ्गसुन्दराSarvāṅgasundarā
SarvSund zu AHS, Sū., 9, 27.1
Select a line for its word-by-word analysis.
चित्रकस्य रसवीर्यविपाकैस्तुल्यापि दन्ती रसादिभ्यो ऽतिशायिद्रव्यस्वभावयोगाद् विरेचनी न चित्रकः चित्रकत्वात् ॥ (१।०)
citrakasya rasavīryavipākaistulyāpi dantī rasādibhyo 'tiśāyidravyasvabhāvayogād virecanī na citrakaḥ citrakatvāt ||
मधुकस्य च मृद्वीका तुल्यापि रसादिभ्यो ऽतिशायिद्रव्यस्वभावयोगात् मृद्वीका विरेचनी न मधुकम् ॥ (२।०)
madhukasya ca mṛdvīkā tulyāpi rasādibhyo 'tiśāyidravyasvabhāvayogāt mṛdvīkā virecanī na madhukam ||
घृतं क्षीरस्य रसादिभिस्तुल्यमपि घृतं दीपनम् न पुनः क्षीरम् ॥ (३।०)
ghṛtaṃ kṣīrasya rasādibhistulyamapi ghṛtaṃ dīpanam na punaḥ kṣīram ||
अन्ये प्रभावलक्षणम् अन्यथाह प्रतिवस्तु स्वसंज्ञाप्रवृत्तिनिमित्तलक्षणो यो धर्मस् त्व् अतलादिप्रत्ययप्रतीतिसमधिगम्यः स प्रभावः ॥ (४।०)
anye prabhāvalakṣaṇam anyathāha prativastu svasaṃjñāpravṛttinimittalakṣaṇo yo dharmas tv atalādipratyayapratītisamadhigamyaḥ sa prabhāvaḥ ||
वस्तूनां यः स्वसंज्ञायाः प्रवृत्तौ कारणे स्मृतः । (५।२)
vastūnāṃ yaḥ svasaṃjñāyāḥ pravṛttau kāraṇe smṛtaḥ |
त्व् अतलादिप्रबोध्यश्च प्रभाव इति स स्मृतः ॥ (५।३)
tv atalādiprabodhyaśca prabhāva iti sa smṛtaḥ ||
एवं च दन्तीत्वाद् दन्त्या विरेचनकारित्वं प्रभावः चित्रकस्य चित्रकत्वाद् अविरेचनकारित्वं प्रभावः एवं मृद्वीकात्वान् मृद्वीकाया विरेचनकारित्वं प्रभावः इत्यादि सकलपदार्थेषु बोध्यम् ॥ (७।०)
evaṃ ca dantītvād dantyā virecanakāritvaṃ prabhāvaḥ citrakasya citrakatvād avirecanakāritvaṃ prabhāvaḥ evaṃ mṛdvīkātvān mṛdvīkāyā virecanakāritvaṃ prabhāvaḥ ityādi sakalapadārtheṣu bodhyam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.