सर्वाङ्गसुन्दराSarvāṅgasundarā
SarvSund zu AHS, Sū., 9, 23.1
Select a line for its word-by-word analysis.
रसैर् जिह्वावैषयिकैर् मधुराम्लकटुकैः विपाककालोपलभ्यो मधुराम्लकटुकलक्षणो यो रसो भवति असौ तुल्यफलः तुल्यं सदृशं फलं यस्य स तुल्यफलः ॥ (१।०)
rasair jihvāvaiṣayikair madhurāmlakaṭukaiḥ vipākakālopalabhyo madhurāmlakaṭukalakṣaṇo yo raso bhavati asau tulyaphalaḥ tulyaṃ sadṛśaṃ phalaṃ yasya sa tulyaphalaḥ ||
एतदुक्तं भवति अभ्यवहृतस्य मधुररसस्य जाठराग्निसंयोगवशात् यत् रसान्तरं फलतया निष्पन्नं तत् रसैः सदृशफलम् ॥ (२।०)
etaduktaṃ bhavati abhyavahṛtasya madhurarasasya jāṭharāgnisaṃyogavaśāt yat rasāntaraṃ phalatayā niṣpannaṃ tat rasaiḥ sadṛśaphalam ||
फलग्रहणे नैतत्प्रतिपादयति फलोपमम् एव वृष्यादिलक्षणं कार्यसदृशम् न तु कुसुमोपमं देहाह्लादनादिलक्षणं कार्यम् इति ॥ (३।०)
phalagrahaṇe naitatpratipādayati phalopamam eva vṛṣyādilakṣaṇaṃ kāryasadṛśam na tu kusumopamaṃ dehāhlādanādilakṣaṇaṃ kāryam iti ||
तत्र तेषु रसवीर्यविपाकादिषु मध्ये द्रव्यं किंचिच् छुभाशुभं सदसत्कर्म रसेन कुरुते ॥ (६।०)
tatra teṣu rasavīryavipākādiṣu madhye dravyaṃ kiṃcic chubhāśubhaṃ sadasatkarma rasena kurute ||
यथा मधु मधुरकषायरसत्वेन पित्तं शमयति ॥ (७।०)
yathā madhu madhurakaṣāyarasatvena pittaṃ śamayati ||
किंचन द्रव्यं गुणान्तरेण अन्योन्यगुणविकृतत्वात् रसविपाकतो यः स गुणान्तरो गुर्वादिः तेन ॥ (१०।०)
kiṃcana dravyaṃ guṇāntareṇa anyonyaguṇavikṛtatvāt rasavipākato yaḥ sa guṇāntaro gurvādiḥ tena ||
यथाम्लं काञ्जिकं कफं शमयति रौक्ष्यात् ॥ (११।०)
yathāmlaṃ kāñjikaṃ kaphaṃ śamayati raukṣyāt ||
यथा कषायतिक्तं महत्पञ्चमूलं वातं जयति न तु पित्तम् उष्णवीर्यत्वात् ॥ (१३।०)
yathā kaṣāyatiktaṃ mahatpañcamūlaṃ vātaṃ jayati na tu pittam uṣṇavīryatvāt ||
किंचन द्रव्यं प्रभावेणैव शुभाशुभं कर्म कुरुते ॥ (१४।०)
kiṃcana dravyaṃ prabhāveṇaiva śubhāśubhaṃ karma kurute ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.