SarvSund zu AHS, Sū., 9, 5.1

8 of 123 · 9 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

पृथिव्यादौ पृथिव्यादिमहाभूतारब्धे द्रव्ये रसाश्रये गुर्वादयो गुणाः परमार्थत आश्रिताः न तु रसेषु मधुरादिषु ॥ (१।०)

pṛthivyādau pṛthivyādimahābhūtārabdhe dravye rasāśraye gurvādayo guṇāḥ paramārthata āśritāḥ na tu raseṣu madhurādiṣu ||

यत्तु रसेषु व्यपदिश्यन्ते तत् साहचर्योपचारतः ॥ (२।१)

yattu raseṣu vyapadiśyante tat sāhacaryopacārataḥ ||

सह चरतीति सहचरः तस्य भावः साहचर्यम् ॥ (३।०)

saha caratīti sahacaraḥ tasya bhāvaḥ sāhacaryam ||

यस्मिन्नेव गुडादौ द्रव्ये मधुरो रस आश्रितस्तस्मिन्नपि गुरुगुण आश्रितः इति मधुररसगुरुगुणयोः सहचरभावः ॥ (४।०)

yasminneva guḍādau dravye madhuro rasa āśritastasminnapi guruguṇa āśritaḥ iti madhurarasaguruguṇayoḥ sahacarabhāvaḥ ||

साहचर्येण तुल्याश्रयत्वेनोपचारः साहचर्योपचारः तस्मात् साहचर्योपचारतो गुर्वादयो गुणा रसेषु मधुरादिषु व्यपदिश्यन्ते ॥ (५।०)

sāhacaryeṇa tulyāśrayatvenopacāraḥ sāhacaryopacāraḥ tasmāt sāhacaryopacārato gurvādayo guṇā raseṣu madhurādiṣu vyapadiśyante ||

यथा गुरुर्मधुरो रसो लघुरम्ल इत्यादि ॥ (६।०)

yathā gururmadhuro raso laghuramla ityādi ||

न पुनः परमार्थतो रसेषु गुर्वादयः सन्ति ॥ (७।०)

na punaḥ paramārthato raseṣu gurvādayaḥ santi ||

अस्ति च साहचर्येण व्यपदेशः ॥ (८।०)

asti ca sāhacaryeṇa vyapadeśaḥ ||

यथा घृतसहचरेण घृतस्थेनाग्निना दग्धो घृतदग्ध इत्युच्यते ॥ (९।०)

yathā ghṛtasahacareṇa ghṛtasthenāgninā dagdho ghṛtadagdha ityucyate ||