शाङ्खायनारण्यकŚāṅkhāyanāraṇyaka
ŚāĀr, 6, 20
Select a line for its word-by-word analysis.
स यदा प्रतिबुध्यते यथाग्नेर् ज्वलतः सर्वा दिशो विस्फुलिङ्गा विप्रतिष्ठेरन् एवम् एवैतस्माद् आत्मनः प्राणा यथायतनं विप्रतिष्ठन्ते प्राणेभ्यो देवाः देवेभ्यो लोकाः ॥ (६।०)
sa yadā pratibudhyate yathāgner jvalataḥ sarvā diśo visphuliṅgā vipratiṣṭheran evam evaitasmād ātmanaḥ prāṇā yathāyatanaṃ vipratiṣṭhante prāṇebhyo devāḥ devebhyo lokāḥ ||
स एष प्राण एव प्रज्ञात्मेदं शरीरम् आत्मानम् अनुप्रविष्ट आ लोमभ्य आ नखेभ्यः ॥ (७।०)
sa eṣa prāṇa eva prajñātmedaṃ śarīram ātmānam anupraviṣṭa ā lomabhya ā nakhebhyaḥ ||
तद् यथा क्षुरः क्षुरधाने वोपहितो विश्वंभरो वा विश्वंभरकुलाय एवम् एवैष प्रज्ञात्मेदं शरीरम् आत्मानम् अनुप्रविष्ट आ लोमभ्य आ नखेभ्यः ॥ (८।०)
tad yathā kṣuraḥ kṣuradhāne vopahito viśvaṃbharo vā viśvaṃbharakulāya evam evaiṣa prajñātmedaṃ śarīram ātmānam anupraviṣṭa ā lomabhya ā nakhebhyaḥ ||
तम् एतम् आत्मानम् एत आत्मानो ऽन्ववस्यन्ते यथा श्रेष्ठिनं स्वाः ॥ (९।०)
tam etam ātmānam eta ātmāno 'nvavasyante yathā śreṣṭhinaṃ svāḥ ||
तद् यथा श्रेष्ठी स्वैर् भुङ्क्ते यथा वा स्वाः श्रेष्ठिनं भुञ्जन्ति ॥ (१०।०)
tad yathā śreṣṭhī svair bhuṅkte yathā vā svāḥ śreṣṭhinaṃ bhuñjanti ||
एवम् एवैष प्रज्ञात्मैतैर् आत्मभिर् भुङ्क्ते ॥ (११।०)
evam evaiṣa prajñātmaitair ātmabhir bhuṅkte ||
एवम् एवैत आत्मान एतम् आत्मानं भुञ्जन्ति ॥ (१२।०)
evam evaita ātmāna etam ātmānaṃ bhuñjanti ||
स यावद्ध वा इन्द्र एतम् आत्मानं न विजज्ञे तावद् एनम् असुरा अभिबभूवुः ॥ (१३।०)
sa yāvaddha vā indra etam ātmānaṃ na vijajñe tāvad enam asurā abhibabhūvuḥ ||
स यदा विजज्ञे ऽथ हत्वासुरान् विजित्य सर्वेषां च देवानां श्रैष्ठ्यं स्वाराज्यम् आधिपत्यं पर्यैत् ॥ (१४।०)
sa yadā vijajñe 'tha hatvāsurān vijitya sarveṣāṃ ca devānāṃ śraiṣṭhyaṃ svārājyam ādhipatyaṃ paryait ||
तथो एवैवं विद्वान् सर्वान् पाप्मनो ऽपहन्ति सर्वेषां च भूतानाम् श्रैष्ठ्यं स्वाराज्यम् आधिपत्यं पर्येति ॥ (१५।०)
tatho evaivaṃ vidvān sarvān pāpmano 'pahanti sarveṣāṃ ca bhūtānām śraiṣṭhyaṃ svārājyam ādhipatyaṃ paryeti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.