ArthaŚ, 1, 10
Select a line for its word-by-word analysis.
अस्चेर्तैन्मेन्त् ओड़् थे इन्तेग्रित्य् ओर् थे अब्सेन्चे ओड़् इन्तेग्रित्य् ओड़् मिनिस्तेर् ब्य् मेअन्स् ओड़् सेच्रेत् तेस्त्स्मन्त्रिपुरोहितसखः सामान्येष्वधिकरणेषु स्थापयित्वामात्यान् उपधाभिः शोधयेत् ॥ (१।१)
Ascertainment of the integrity or the absence of integrity of minister by means of secret testsmantripurohitasakhaḥ sāmānyeṣvadhikaraṇeṣu sthāpayitvāmātyān upadhābhiḥ śodhayet ||
पुरोहितम् अयाज्ययाजनाध्यापने नियुक्तम् अमृष्यमाणं राजावक्षिपेत् ॥ (२।१)
purohitam ayājyayājanādhyāpane niyuktam amṛṣyamāṇaṃ rājāvakṣipet ||
स सत्त्रिभिः शपथपूर्वम् एकैकम् अमात्यम् उपजापयेत् अधार्मिको ऽयं राजा साधु धार्मिकम् अन्यम् अस्य तत्कुलीनम् अपरुद्धं कुल्यम् एकप्रग्रहं सामन्तम् आटविकम् औपपादिकं वा प्रतिपादयामः सर्वेषाम् एतद् रोचते कथं वा तव इति ॥ (३।१)
sa sattribhiḥ śapathapūrvam ekaikam amātyam upajāpayet adhārmiko 'yaṃ rājā sādhu dhārmikam anyam asya tatkulīnam aparuddhaṃ kulyam ekapragrahaṃ sāmantam āṭavikam aupapādikaṃ vā pratipādayāmaḥ sarveṣām etad rocate kathaṃ vā tava iti ||
सेनापतिर् असत्प्रग्रहेणावक्षिप्तः सत्त्रिभिर् एकैकम् अमात्यम् उपजापयेत् लोभनीयेनार्थेन राजविनाशाय सर्वेषाम् एतद् रोचते कथं वा तव इति ॥ (५।१)
senāpatir asatpragraheṇāvakṣiptaḥ sattribhir ekaikam amātyam upajāpayet lobhanīyenārthena rājavināśāya sarveṣām etad rocate kathaṃ vā tava iti ||
परिव्राजिका लब्धविश्वासान्तःपुरे कृतसत्कारा महामात्रम् एकैकम् उपजपेत् राजमहिषी त्वां कामयते कृतसमागमोपाया महान् अर्थश्च ते भविष्यति इति ॥ (७।१)
parivrājikā labdhaviśvāsāntaḥpure kṛtasatkārā mahāmātram ekaikam upajapet rājamahiṣī tvāṃ kāmayate kṛtasamāgamopāyā mahān arthaśca te bhaviṣyati iti ||
प्रहवणनिमित्तम् एको ऽमात्यः सर्वान् अमात्यान् आवाहयेत् ॥ (९।१)
prahavaṇanimittam eko 'mātyaḥ sarvān amātyān āvāhayet ||
कापटिकश्चात्र पूर्वावरुद्धस्तेषाम् अर्थमानावक्षिप्तम् एकैकम् अमात्यम् उपजपेत् असत्प्रवृत्तो ऽयं राजा साध्वेनं हत्वान्यं प्रतिपादयामः सर्वेषाम् एतद् रोचते कथं वा तव इति ॥ (११।१)
kāpaṭikaścātra pūrvāvaruddhasteṣām arthamānāvakṣiptam ekaikam amātyam upajapet asatpravṛtto 'yaṃ rājā sādhvenaṃ hatvānyaṃ pratipādayāmaḥ sarveṣām etad rocate kathaṃ vā tava iti ||
तत्र धर्मोपधाशुद्धान् धर्मस्थीयकण्टकशोधनेषु कर्मसु स्थापयेत् अर्थोपधाशुद्धान् समाहर्तृसंनिधातृनिचयकर्मसु कामोपधाशुद्धान् बाह्याभ्यन्तरविहाररक्षासु भयोपधाशुद्धान् आसन्नकार्येषु राज्ञः ॥ (१३।१)
tatra dharmopadhāśuddhān dharmasthīyakaṇṭakaśodhaneṣu karmasu sthāpayet arthopadhāśuddhān samāhartṛsaṃnidhātṛnicayakarmasu kāmopadhāśuddhān bāhyābhyantaravihārarakṣāsu bhayopadhāśuddhān āsannakāryeṣu rājñaḥ ||
सर्वत्राशुचीन् खनिद्रव्यहस्तिवनकर्मान्तेषु उपयोजयेत् ॥ (१५।१)
sarvatrāśucīn khanidravyahastivanakarmānteṣu upayojayet ||
त्रिवर्गभयसंशुद्धान् अमात्यान् स्वेषु कर्मसु । (१६।१)
trivargabhayasaṃśuddhān amātyān sveṣu karmasu |
अधिकुर्याद् यथा शौचम् इत्याचार्या व्यवस्थिताः ॥ (१६।२)
adhikuryād yathā śaucam ityācāryā vyavasthitāḥ ||
न त्वेव कुर्याद् आत्मानं देवीं वा लक्ष्यम् ईश्वरः । (१७।१)
na tveva kuryād ātmānaṃ devīṃ vā lakṣyam īśvaraḥ |
शौचहेतोर् अमात्यानाम् एतत् कौटिल्यदर्शनम् ॥ (१७।२)
śaucahetor amātyānām etat kauṭilyadarśanam ||
कदाचिद्धि प्रदुष्टस्य नाधिगम्येत भेषजम् ॥ (१८।२)
kadāciddhi praduṣṭasya nādhigamyeta bheṣajam ||
कृता च कलुषा बुद्धिर् उपधाभिश्चतुर्विधा । (१९।१)
kṛtā ca kaluṣā buddhir upadhābhiścaturvidhā |
नागत्वान्तं निवर्तेत स्थिता सत्त्ववतां धृतौ ॥ (१९।२)
nāgatvāntaṃ nivarteta sthitā sattvavatāṃ dhṛtau ||
तस्माद् बाह्यम् अधिष्ठानं कृत्वा कार्ये चतुर्विधे । (२०।१)
tasmād bāhyam adhiṣṭhānaṃ kṛtvā kārye caturvidhe |
शौचाशौचम् अमात्यानां राजा मार्गेत सत्त्रिभिः ॥ (२०।२)
śaucāśaucam amātyānāṃ rājā mārgeta sattribhiḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.