ArthaŚ, 1, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
एस्तब्लिस्हिन्ग् (थे नेचेस्सित्य् ओड़्) थे वेदिच् लोरेसामऋग्यजुर्वेदास् त्रयस् त्रयी ॥ (१।१)
Establishing (the necessity of) the Vedic loresāmaṛgyajurvedās trayas trayī ||
शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्दोविचितिर् ज्योतिषम् इति चाङ्गानि ॥ (३।१)
śikṣā kalpo vyākaraṇaṃ niruktaṃ chandovicitir jyotiṣam iti cāṅgāni ||
एष त्रयीधर्मश्चतुर्णां वर्णानाम् आश्रमाणां च स्वधर्मस्थापनाद् औपकारिकः ॥ (४।१)
eṣa trayīdharmaścaturṇāṃ varṇānām āśramāṇāṃ ca svadharmasthāpanād aupakārikaḥ ||
स्वधर्म ओड़् थे ड़ोउर् चस्तेस्स्वधर्मो ब्राह्मणस्य अध्ययनम् अध्यापनं यजनं याजनं दानं प्रतिग्रहश्च ॥ (५।१)
svadharma of the four castessvadharmo brāhmaṇasya adhyayanam adhyāpanaṃ yajanaṃ yājanaṃ dānaṃ pratigrahaśca ||
क्षत्रियस्याध्ययनं यजनं दानं शस्त्राजीवो भूतरक्षणं च ॥ (६।१)
kṣatriyasyādhyayanaṃ yajanaṃ dānaṃ śastrājīvo bhūtarakṣaṇaṃ ca ||
वैश्यस्याध्ययनं यजनं दानं कृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च ॥ (७।१)
vaiśyasyādhyayanaṃ yajanaṃ dānaṃ kṛṣipāśupālye vaṇijyā ca ||
शूद्रस्य द्विजातिशुश्रूषा वार्त्ता कारुकुशीलवकर्म च ॥ (८।१)
śūdrasya dvijātiśuśrūṣā vārttā kārukuśīlavakarma ca ||
स्वधर्म ओड़् थे ड़ोउर् आश्रमस्गृहस्थस्य स्वधर्माजीवस्तुल्यैर् असमानर्षिभिर् वैवाह्यम् ऋतुगामित्वं देवपित्रतिथिपूजा भृत्येषु त्यागः शेषभोजनं च ॥ (९।१)
svadharma of the four āśramasgṛhasthasya svadharmājīvastulyair asamānarṣibhir vaivāhyam ṛtugāmitvaṃ devapitratithipūjā bhṛtyeṣu tyāgaḥ śeṣabhojanaṃ ca ||
ब्रह्मचारिणः स्वाध्यायो ऽग्निकार्याभिषेकौ भैक्षव्रतित्वम् आचार्ये प्राणान्तिकी वृत्तिस्तदभावे गुरुपुत्रे सब्रह्मचारिणि वा ॥ (१०।१)
brahmacāriṇaḥ svādhyāyo 'gnikāryābhiṣekau bhaikṣavratitvam ācārye prāṇāntikī vṛttistadabhāve guruputre sabrahmacāriṇi vā ||
वानप्रस्थस्य ब्रह्मचर्यं भूमौ शय्या जटाजिनधारणम् अग्निहोत्राभिषेकौ देवतापित्रतिथिपूजा वन्यश्चाहारः ॥ (११।१)
vānaprasthasya brahmacaryaṃ bhūmau śayyā jaṭājinadhāraṇam agnihotrābhiṣekau devatāpitratithipūjā vanyaścāhāraḥ ||
परिव्राजकस्य जितेन्द्रियत्वम् अनारम्भो निष्किंचनत्वं सङ्गत्यागो भैक्षव्रतम् अनेकत्रारण्ये च वासो बाह्याभ्यन्तरं च शौचम् ॥ (१२।१)
parivrājakasya jitendriyatvam anārambho niṣkiṃcanatvaṃ saṅgatyāgo bhaikṣavratam anekatrāraṇye ca vāso bāhyābhyantaraṃ ca śaucam ||
सर्वेषाम् अहिंसा सत्यं शौचम् अनसूयानृशंस्यं क्षमा च ॥ (१३।१)
sarveṣām ahiṃsā satyaṃ śaucam anasūyānṛśaṃsyaṃ kṣamā ca ||
तस्मात् स्वधर्मं भूतानां राजा न व्यभिचारयेत् । (१६।१)
tasmāt svadharmaṃ bhūtānāṃ rājā na vyabhicārayet |
स्वधर्मं संदधानो हि प्रेत्य चेह च नन्दति ॥ (१६।२)
svadharmaṃ saṃdadhāno hi pretya ceha ca nandati ||
व्यवस्थितार्यमर्यादः कृतवर्णाश्रमस्थितिः । (१७।१)
vyavasthitāryamaryādaḥ kṛtavarṇāśramasthitiḥ |
त्रय्याभिरक्षितो लोकः प्रसीदति न सीदति ॥ (१७।२)
trayyābhirakṣito lokaḥ prasīdati na sīdati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.