ArthaŚ, 1, 5
Select a line for its word-by-word analysis.
अस्सोचिअतिओन् wइथ् एल्देर्स्तस्माद् दण्डमूलास्तिस्रो विद्याः ॥ (१।१)
Association with elderstasmād daṇḍamūlāstisro vidyāḥ ||
शुश्रूषा श्रवणग्रहणधारणविज्ञानोहापोहतत्त्वाभिनिविष्टबुद्धिं विद्या विनयति नेतरम् ॥ (५।१)
śuśrūṣā śravaṇagrahaṇadhāraṇavijñānohāpohatattvābhiniviṣṭabuddhiṃ vidyā vinayati netaram ||
विद्यानां तु यथास्वम् आचार्यप्रामाण्याद् विनयो नियमश्च ॥ (६।१)
vidyānāṃ tu yathāsvam ācāryaprāmāṇyād vinayo niyamaśca ||
वृत्तचौलकर्मा लिपिं संख्यानं चोपयुञ्जीत ॥ (७।१)
vṛttacaulakarmā lipiṃ saṃkhyānaṃ copayuñjīta ||
वृत्तोपनयनस्त्रयीम् आन्वीक्षिकीं च शिष्टेभ्यो वार्त्ताम् अध्यक्षेभ्यो दण्डनीतिं वक्तृप्रयोक्तृभ्यः ॥ (८।१)
vṛttopanayanastrayīm ānvīkṣikīṃ ca śiṣṭebhyo vārttām adhyakṣebhyo daṇḍanītiṃ vaktṛprayoktṛbhyaḥ ||
नित्यश्च विद्यावृद्धसंयोगो विनयवृद्ध्यर्थम् तन्मूलत्वाद् विनयस्य ॥ (११।१)
nityaśca vidyāvṛddhasaṃyogo vinayavṛddhyartham tanmūlatvād vinayasya ||
पूर्वम् अहर्भागं हस्त्यश्वरथप्रहरणविद्यासु विनयं गच्छेत् । (१२।१)
pūrvam aharbhāgaṃ hastyaśvarathapraharaṇavidyāsu vinayaṃ gacchet |
पुराणम् इतिवृत्तम् आख्यायिकोदाहरणं धर्मशास्त्रम् अर्थशास्त्रं चेतीतिहासः ॥ (१३।१)
purāṇam itivṛttam ākhyāyikodāharaṇaṃ dharmaśāstram arthaśāstraṃ cetītihāsaḥ ||
शेषम् अहोरात्रभागम् अपूर्वग्रहणं गृहीतपरिचयं च कुर्यात् अगृहीतानाम् आभीक्ष्ण्यश्रवणं च ॥ (१४।१)
śeṣam ahorātrabhāgam apūrvagrahaṇaṃ gṛhītaparicayaṃ ca kuryāt agṛhītānām ābhīkṣṇyaśravaṇaṃ ca ||
श्रुताद्धि प्रज्ञोपजायते प्रज्ञाया योगो योगाद् आत्मवत्तेति विद्यानां सामर्थ्यम् ॥ (१५।१)
śrutāddhi prajñopajāyate prajñāyā yogo yogād ātmavatteti vidyānāṃ sāmarthyam ||
अनन्यां पृथिवीं भुङ्क्ते सर्वभूतहिते रतः ॥ (१६।२)
ananyāṃ pṛthivīṃ bhuṅkte sarvabhūtahite rataḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.