अर्थशास्त्रArthaśāstra

ArthaŚ, 1, 11

11 of 40 · 23 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अप्पोइन्त्मेन्त् ओड़् पेर्सोन्स् इन् सेच्रेत् सेर्विचेउपधाभिः शुद्धामात्यवर्गो गूढपुरुषान् उत्पादयेत् कापटिकोदास्थितगृहपतिकवैदेहकतापसव्यञ्जनान् सत्त्रितीक्ष्णरसदभिक्षुकीश्च ॥ (१।१)

Appointment of persons in secret serviceupadhābhiḥ śuddhāmātyavargo gūḍhapuruṣān utpādayet kāpaṭikodāsthitagṛhapatikavaidehakatāpasavyañjanān sattritīkṣṇarasadabhikṣukīśca ||

2.1२.१

परमर्मज्ञः प्रगल्भश्छात्त्रः कापटिकः ॥ (२।१)

paramarmajñaḥ pragalbhaśchāttraḥ kāpaṭikaḥ ||

3.1३.१

तम् अर्थमानाभ्यां प्रोत्साह्य मन्त्री ब्रूयात् राजानं मां च प्रमाणं कृत्वा यस्य यद् अकुशलं पश्यसि तत् तदानीम् एव प्रत्यादिश इति ॥ (३।१)

tam arthamānābhyāṃ protsāhya mantrī brūyāt rājānaṃ māṃ ca pramāṇaṃ kṛtvā yasya yad akuśalaṃ paśyasi tat tadānīm eva pratyādiśa iti ||

4.1४.१

प्रव्रज्याप्रत्यवसितः प्रज्ञाशौचयुक्त उदास्थितः ॥ (४।१)

pravrajyāpratyavasitaḥ prajñāśaucayukta udāsthitaḥ ||

5.1५.१

स वार्त्ताकर्मप्रदिष्टायां भूमौ प्रभूतहिरण्यान्तेवासी कर्म कारयेत् ॥ (५।१)

sa vārttākarmapradiṣṭāyāṃ bhūmau prabhūtahiraṇyāntevāsī karma kārayet ||

6.1६.१

कर्मफलाच्च सर्वप्रव्रजितानां ग्रासाच्छादनावसथान् प्रतिविदध्यात् ॥ (६।१)

karmaphalācca sarvapravrajitānāṃ grāsācchādanāvasathān pratividadhyāt ||

7.1७.१

वृत्तिकामांश्चोपजपेत् एतेनैव वेषेण राजार्थश्चरितव्यो भक्तवेतनकाले चोपस्थातव्यम् इति ॥ (७।१)

vṛttikāmāṃścopajapet etenaiva veṣeṇa rājārthaścaritavyo bhaktavetanakāle copasthātavyam iti ||

8.1८.१

सर्वप्रव्रजिताश्च स्वं स्वं वर्गम् एवम् उपजपेयुः ॥ (८।१)

sarvapravrajitāśca svaṃ svaṃ vargam evam upajapeyuḥ ||

9.1९.१

कर्षको वृत्तिक्षीणः प्रज्ञाशौचयुक्तो गृहपतिकव्यञ्जनः ॥ (९।१)

karṣako vṛttikṣīṇaḥ prajñāśaucayukto gṛhapatikavyañjanaḥ ||

10.1१०.१

स कृषिकर्मप्रदिष्टायां भूमौ इति समानं पूर्वेण ॥ (१०।१)

sa kṛṣikarmapradiṣṭāyāṃ bhūmau iti samānaṃ pūrveṇa ||

11.1११.१

वाणिजको वृत्तिक्षीणः प्रज्ञाशौचयुक्तो वैदेहकव्यञ्जनः ॥ (११।१)

vāṇijako vṛttikṣīṇaḥ prajñāśaucayukto vaidehakavyañjanaḥ ||

12.1१२.१

स वणिक्कर्मप्रदिष्टायां भूमौ इति समानं पूर्वेण ॥ (१२।१)

sa vaṇikkarmapradiṣṭāyāṃ bhūmau iti samānaṃ pūrveṇa ||

13.1१३.१

मुण्डो जटिलो वा वृत्तिकामस्तापसव्यञ्जनः ॥ (१३।१)

muṇḍo jaṭilo vā vṛttikāmastāpasavyañjanaḥ ||

14.1१४.१

स नगराभ्याशे प्रभूतमुण्डजटिलान्तेवासी शाकं यवमुष्टिं वा मासद्विमासान्तरं प्रकाशम् अश्नीयात् गूढम् इष्टम् आहारम् ॥ (१४।१)

sa nagarābhyāśe prabhūtamuṇḍajaṭilāntevāsī śākaṃ yavamuṣṭiṃ vā māsadvimāsāntaraṃ prakāśam aśnīyāt gūḍham iṣṭam āhāram ||

15.1१५.१

वैदेहकान्तेवासिनश्चैनं समिद्धयोगैर् अर्चयेयुः ॥ (१५।१)

vaidehakāntevāsinaścainaṃ samiddhayogair arcayeyuḥ ||

16.1१६.१

शिष्याश्चास्यावेदयेयुः असौ सिद्धः सामेधिकः इति ॥ (१६।१)

śiṣyāścāsyāvedayeyuḥ asau siddhaḥ sāmedhikaḥ iti ||

17.1१७.१

समेधाशास्तिभिश्चाभिगतानाम् अङ्गविद्यया शिष्यसंज्ञाभिश्च कर्माण्यभिजने अवसितान्यादिशेत् अल्पलाभम् अग्निदाहं चोरभयं दूष्यवधं तुष्टिदानं विदेशप्रवृत्तिज्ञानम् इदम् अद्य श्वो वा भविष्यति इदं वा राजा करिष्यति इति ॥ (१७।१)

samedhāśāstibhiścābhigatānām aṅgavidyayā śiṣyasaṃjñābhiśca karmāṇyabhijane avasitānyādiśet alpalābham agnidāhaṃ corabhayaṃ dūṣyavadhaṃ tuṣṭidānaṃ videśapravṛttijñānam idam adya śvo vā bhaviṣyati idaṃ vā rājā kariṣyati iti ||

18.1१८.१

तद् अस्य गूढाः सत्त्रिणश्च सम्पादयेयुः ॥ (१८।१)

tad asya gūḍhāḥ sattriṇaśca sampādayeyuḥ ||

19.1१९.१

सत्त्वप्रज्ञावाक्यशक्तिसम्पन्नानां राजभाग्यम् अनुव्याहरेन्मन्त्रिसंयोगं च ब्रूयात् ॥ (१९।१)

sattvaprajñāvākyaśaktisampannānāṃ rājabhāgyam anuvyāharenmantrisaṃyogaṃ ca brūyāt ||

20.1२०.१

मन्त्री चैषां वृत्तिकर्मभ्यां वियतेत ॥ (२०।१)

mantrī caiṣāṃ vṛttikarmabhyāṃ viyateta ||

21.1२१.१

ये च कारणाद् अभिक्रुद्धास्तान् अर्थमानाभ्यां शमयेत् अकारणक्रुद्धांस्तूष्णीं दण्डेन राजद्विष्टकारिणश्च ॥ (२१।१)

ye ca kāraṇād abhikruddhāstān arthamānābhyāṃ śamayet akāraṇakruddhāṃstūṣṇīṃ daṇḍena rājadviṣṭakāriṇaśca ||

22.1२२.१

पूजिताश्चार्थमानाभ्यां राज्ञा राजोपजीविनाम् । (२२।१)

pūjitāścārthamānābhyāṃ rājñā rājopajīvinām |

22.2२२.२

जानीयुः शौचम् इत्येताः पञ्चसंस्थाः प्रकीर्तिताः ॥ (२२।२)

jānīyuḥ śaucam ityetāḥ pañcasaṃsthāḥ prakīrtitāḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ArthaŚ, 1, 11

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit