ArthaŚ, 2, 2

23 of 40 · 18 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

दिस्पोसल् ओड़् नोन्-अग्रिचुल्तुरल् लन्दकृष्यायां भूमौ पशुभ्यो विवीतानि प्रयच्छेत् ॥ (१।१)

Disposal of non-agricultural landakṛṣyāyāṃ bhūmau paśubhyo vivītāni prayacchet ||

2.1२.१

प्रदिष्टाभयस्थावरजङ्गमानि च ब्रह्मसोमारण्यानि तपस्विभ्यो गोरुतपराणि प्रयच्छेत् ॥ (२।१)

pradiṣṭābhayasthāvarajaṅgamāni ca brahmasomāraṇyāni tapasvibhyo gorutaparāṇi prayacchet ||

3.1३.१

तावन्मात्रम् एकद्वारं खातगुप्तं स्वादुफलगुल्मगुच्छम् अकण्टकिद्रुमम् उत्तानतोयाशयं दान्तमृगचतुष्पदं भग्ननखदंष्ट्रव्यालं मार्गयुकहस्तिहस्तिनीकलभं मृगवनं विहारार्थं राज्ञः कारयेत् ॥ (३।१)

tāvanmātram ekadvāraṃ khātaguptaṃ svāduphalagulmaguccham akaṇṭakidrumam uttānatoyāśayaṃ dāntamṛgacatuṣpadaṃ bhagnanakhadaṃṣṭravyālaṃ mārgayukahastihastinīkalabhaṃ mṛgavanaṃ vihārārthaṃ rājñaḥ kārayet ||

4.1४.१

सर्वातिथिमृगं प्रत्यन्ते चान्यन्मृगवनं भूमिवशेन वा निवेशयेत् ॥ (४।१)

sarvātithimṛgaṃ pratyante cānyanmṛgavanaṃ bhūmivaśena vā niveśayet ||

5.1५.१

कुप्यप्रदिष्टानां च द्रव्याणाम् एकैकशो वनानि निवेशयेत् द्रव्यवनकर्मान्तान् अटवीश्च द्रव्यवनापाश्रयाः ॥ (५।१)

kupyapradiṣṭānāṃ ca dravyāṇām ekaikaśo vanāni niveśayet dravyavanakarmāntān aṭavīśca dravyavanāpāśrayāḥ ||

6.1६.१

प्रत्यन्ते हस्तिवनम् अटव्यारक्षं निवेशयेत् ॥ (६।१)

pratyante hastivanam aṭavyārakṣaṃ niveśayet ||

7.1७.१

नागवनाध्यक्षः पार्वतं नादेयं सारसमानूपं च नागवनं विदितपर्यन्तप्रवेशनिष्कासं नागवनपालैः पालयेत् ॥ (७।१)

nāgavanādhyakṣaḥ pārvataṃ nādeyaṃ sārasamānūpaṃ ca nāgavanaṃ viditaparyantapraveśaniṣkāsaṃ nāgavanapālaiḥ pālayet ||

8.1८.१

हस्तिघातिनं हन्युः ॥ (८।१)

hastighātinaṃ hanyuḥ ||

9.1९.१

दन्तयुगं स्वयंमृतस्याहरतः सपादचतुष्पणो लाभः ॥ (९।१)

dantayugaṃ svayaṃmṛtasyāharataḥ sapādacatuṣpaṇo lābhaḥ ||

10.1१०.१

नागवनपाला हस्तिपकपादपाशिकसौमिकवनचरकपारिकर्मिकसखा हस्तिमूत्रपुरीषच्छन्नगन्धा भल्लातकीशाखाप्रच्छन्नाः पञ्चभिः सप्तभिर् वा हस्तिबन्धकीभिः सह चरन्तः शय्यास्थानपद्यालेण्डकूलघातोद्देशेन हस्तिकुलपर्यग्रं विद्युः ॥ (१०।१)

nāgavanapālā hastipakapādapāśikasaumikavanacarakapārikarmikasakhā hastimūtrapurīṣacchannagandhā bhallātakīśākhāpracchannāḥ pañcabhiḥ saptabhir vā hastibandhakībhiḥ saha carantaḥ śayyāsthānapadyāleṇḍakūlaghātoddeśena hastikulaparyagraṃ vidyuḥ ||

11.1११.१

यूथचरम् एकचरं निर्यूथं यूथपतिं हस्तिनं व्यालं मत्तं पोतं बन्धमुक्तं च निबन्धेन विद्युः ॥ (११।१)

yūthacaram ekacaraṃ niryūthaṃ yūthapatiṃ hastinaṃ vyālaṃ mattaṃ potaṃ bandhamuktaṃ ca nibandhena vidyuḥ ||

12.1१२.१

अनीकस्थप्रमाणैः प्रशस्तव्यञ्जनाचारान् हस्तिनो गृह्णीयुः ॥ (१२।१)

anīkasthapramāṇaiḥ praśastavyañjanācārān hastino gṛhṇīyuḥ ||

13.1१३.१

हस्तिप्रधानं विजयो राज्ञः ॥ (१३।१)

hastipradhānaṃ vijayo rājñaḥ ||

14.1१४.१

परानीकव्यूहदुर्गस्कन्धावारप्रमर्दना ह्यतिप्रमाणशरीराः प्राणहरकर्माणो हस्तिनः ॥ (१४।१)

parānīkavyūhadurgaskandhāvārapramardanā hyatipramāṇaśarīrāḥ prāṇaharakarmāṇo hastinaḥ ||