ArthaŚ, 1, 13
Select a line for its word-by-word analysis.
केएपिन्ग् अ wअत्छ् ओवेर् थे सेदुचिब्ले अन्द् नोन्सेदुचिब्ले पर्तिएस् इन् ओनेऽस् ओwन् तेर्रितोर्य्कृतमहामात्रापसर्पः पौरजानपदान् अपसर्पयेत् ॥ (१।१)
Keeping a watch over the seducible and nonseducible parties in one's own territorykṛtamahāmātrāpasarpaḥ paurajānapadān apasarpayet ||
सत्त्रिणो द्वंद्विनस् तीर्थसभापूगजनसमवायेषु विवादं कुर्युः ॥ (२।१)
sattriṇo dvaṃdvinas tīrthasabhāpūgajanasamavāyeṣu vivādaṃ kuryuḥ ||
सर्वगुणसम्पन्नश्चायं राजा श्रूयते न चास्य कश्चिद् गुणो दृश्यते यः पौरजानपदान् दण्डकराभ्यां पीडयति इति ॥ (३।१)
sarvaguṇasampannaścāyaṃ rājā śrūyate na cāsya kaścid guṇo dṛśyate yaḥ paurajānapadān daṇḍakarābhyāṃ pīḍayati iti ||
तत्र ये ऽनुप्रशंसेयुस्तान् इतरस्तं च प्रतिषेधयेत् ॥ (४।१)
tatra ye 'nupraśaṃseyustān itarastaṃ ca pratiṣedhayet ||
मात्स्यन्यायाभिभूताः प्रजा मनुं वैवस्वतं राजानं चक्रिरे ॥ (५।१)
mātsyanyāyābhibhūtāḥ prajā manuṃ vaivasvataṃ rājānaṃ cakrire ||
धान्यषड्भागं पण्यदशभागं हिरण्यं चास्य भागधेयं प्रकल्पयामासुः ॥ (६।१)
dhānyaṣaḍbhāgaṃ paṇyadaśabhāgaṃ hiraṇyaṃ cāsya bhāgadheyaṃ prakalpayāmāsuḥ ||
तेषां किल्बिषम् अदण्डकरा हरन्त्ययोगक्षेमावहाश्च प्रजानाम् ॥ (८।१)
teṣāṃ kilbiṣam adaṇḍakarā harantyayogakṣemāvahāśca prajānām ||
तस्माद् उञ्छषड्भागम् आरण्यकापि निर्वपन्ति तस्यैतद् भागधेयं यो ऽस्मान् गोपायति इति ॥ (९।१)
tasmād uñchaṣaḍbhāgam āraṇyakāpi nirvapanti tasyaitad bhāgadheyaṃ yo 'smān gopāyati iti ||
इन्द्रयमस्थानम् एतद् राजानः प्रत्यक्षहेडप्रसादाः ॥ (१०।१)
indrayamasthānam etad rājānaḥ pratyakṣaheḍaprasādāḥ ||
तान् अवमन्यमानान् दैवो ऽपि दण्डः स्पृशति ॥ (११।१)
tān avamanyamānān daivo 'pi daṇḍaḥ spṛśati ||
ये चास्य धान्यपशुहिरण्यान्याजीवन्ति तैर् उपकुर्वन्ति व्यसने ऽभ्युदये वा कुपितं बन्धुं राष्ट्रं वा व्यावर्तयन्ति अमित्रम् आटविकं वा प्रतिषेधयन्ति तेषां मुण्डजटिलव्यञ्जनास्तुष्टातुष्टत्वं विद्युः ॥ (१५।१)
ye cāsya dhānyapaśuhiraṇyānyājīvanti tair upakurvanti vyasane 'bhyudaye vā kupitaṃ bandhuṃ rāṣṭraṃ vā vyāvartayanti amitram āṭavikaṃ vā pratiṣedhayanti teṣāṃ muṇḍajaṭilavyañjanāstuṣṭātuṣṭatvaṃ vidyuḥ ||
अतुष्टांस्तुष्टिहेतोस्त्यागेन साम्ना च प्रसादयेत् ॥ (१७।१)
atuṣṭāṃstuṣṭihetostyāgena sāmnā ca prasādayet ||
परस्पराद् वा भेदयेद् एनान् सामन्ताटविकतत्कुलीनापरुद्धेभ्यश्च ॥ (१८।१)
parasparād vā bhedayed enān sāmantāṭavikatatkulīnāparuddhebhyaśca ||
तथाप्यतुष्यतो दण्डकरसाधनाधिकारेण जनपदविद्वेषं ग्राहयेत् ॥ (१९।१)
tathāpyatuṣyato daṇḍakarasādhanādhikāreṇa janapadavidveṣaṃ grāhayet ||
विद्विष्टान् उपांशुदण्डेन जनपदकोपेन वा साधयेत् ॥ (२०।१)
vidviṣṭān upāṃśudaṇḍena janapadakopena vā sādhayet ||
गुप्तपुत्रदारान् आकरकर्मान्तेषु वा वासयेत् परेषाम् आस्पदभयात् ॥ (२१।१)
guptaputradārān ākarakarmānteṣu vā vāsayet pareṣām āspadabhayāt ||
क्रुद्धलुब्धभीतमानिनस्तु परेषां कृत्याः ॥ (२२।१)
kruddhalubdhabhītamāninastu pareṣāṃ kṛtyāḥ ||
तेषां कार्तान्तिकनैमित्तिकमौहूर्तिकव्यञ्जनाः परस्पराभिसम्बन्धम् अमित्राटविकसम्बन्धं वा विद्युः ॥ (२३।१)
teṣāṃ kārtāntikanaimittikamauhūrtikavyañjanāḥ parasparābhisambandham amitrāṭavikasambandhaṃ vā vidyuḥ ||
एवं स्वविषये कृत्यान् अकृत्यांश्च विचक्षणः । (२५।१)
evaṃ svaviṣaye kṛtyān akṛtyāṃśca vicakṣaṇaḥ |
परोपजापात् संरक्षेत् प्रधानान् क्षुद्रकान् अपि ॥ (२५।२)
paropajāpāt saṃrakṣet pradhānān kṣudrakān api ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.