ArthaŚ, 10, 1
Select a line for its word-by-word analysis.
स्कन्धावारनिवेशह्वास्तुकप्रशस्ते वास्तुनि नायकवर्धकिमौहूर्तिकाः स्कन्धावारम् वृत्तं दीर्घं चतुरश्रं वा भूमिवशेन वा चतुर्द्वारं षट्पथं नवसंस्थानं मापयेयुः खातवप्रसालद्वाराट्टालकसम्पन्नं भये स्थाने च ॥ (१।१)
skandhāvāraniveśahvāstukapraśaste vāstuni nāyakavardhakimauhūrtikāḥ skandhāvāram vṛttaṃ dīrghaṃ caturaśraṃ vā bhūmivaśena vā caturdvāraṃ ṣaṭpathaṃ navasaṃsthānaṃ māpayeyuḥ khātavaprasāladvārāṭṭālakasampannaṃ bhaye sthāne ca ||
मध्यमस्योत्तरे नवभागे राजवास्तुकं धनुःशतायामम् अर्धविस्तारम् पश्चिमार्धे तस्यान्तःपुरम् ॥ (२।१)
madhyamasyottare navabhāge rājavāstukaṃ dhanuḥśatāyāmam ardhavistāram paścimārdhe tasyāntaḥpuram ||
पुरस्ताद् उपस्थानम् दक्षिणतः कोशशासनकार्यकरणानि वामतो राजोपवाह्यानां हस्त्यश्वरथानां स्थानम् ॥ (४।१)
purastād upasthānam dakṣiṇataḥ kośaśāsanakāryakaraṇāni vāmato rājopavāhyānāṃ hastyaśvarathānāṃ sthānam ||
अतो धनुःशतान्तराश्चत्वारः शकटमेथीप्रततिस्तम्भसालपरिक्षेपाः ॥ (५।१)
ato dhanuḥśatāntarāścatvāraḥ śakaṭamethīpratatistambhasālaparikṣepāḥ ||
प्रथमे पुरस्तान् मन्त्रिपुरोहितौ दक्षिणतः कोष्ठागारं महानसं च वामतः कुप्यायुधागारम् ॥ (६।१)
prathame purastān mantripurohitau dakṣiṇataḥ koṣṭhāgāraṃ mahānasaṃ ca vāmataḥ kupyāyudhāgāram ||
द्वितीये मौलभृतानां स्थानम् अश्वरथानां सेनापतेश्च ॥ (७।१)
dvitīye maulabhṛtānāṃ sthānam aśvarathānāṃ senāpateśca ||
चतुर्थे विष्टिर् नायको मित्रामित्राटवीबलं स्वपुरुषाधिष्ठितम् ॥ (९।१)
caturthe viṣṭir nāyako mitrāmitrāṭavībalaṃ svapuruṣādhiṣṭhitam ||
बाह्यतो लुब्धकश्वगणिनः सतूर्याग्नयः गूढाश्चारक्षाः ॥ (११।१)
bāhyato lubdhakaśvagaṇinaḥ satūryāgnayaḥ gūḍhāścārakṣāḥ ||
शत्रूणाम् आपाते कूपकूटावपातकण्टकिनीश्च स्थापयेत् ॥ (१२।१)
śatrūṇām āpāte kūpakūṭāvapātakaṇṭakinīśca sthāpayet ||
अष्टादशवर्गाणाम् आरक्षविपर्यासं कारयेत् ॥ (१३।१)
aṣṭādaśavargāṇām ārakṣaviparyāsaṃ kārayet ||
विवादसौरिकसमाजद्यूतवारणं च कारयेन्मुद्रारक्षणं च ॥ (१५।१)
vivādasaurikasamājadyūtavāraṇaṃ ca kārayenmudrārakṣaṇaṃ ca ||
सेनानिवृत्तम् आयुधीयम् अशासनं शून्यपालो बध्नीयात् ॥ (१६।१)
senānivṛttam āyudhīyam aśāsanaṃ śūnyapālo badhnīyāt ||
पुरस्ताद् अध्वनः सम्यक्प्रशास्ता रक्षणानि च । (१७।१)
purastād adhvanaḥ samyakpraśāstā rakṣaṇāni ca |
यायाद् वर्धकिविष्टिभ्याम् उदकानि च कारयेत् ॥ (१७।२)
yāyād vardhakiviṣṭibhyām udakāni ca kārayet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.