एxअमिनतिओन् ओड़् थे प्रेचिओउस् अर्तिच्लेस् तो बे रेचेइवेद् इन्तो थे त्रेअसुर्य्कोशाध्यक्षः कोशप्रवेश्यं रत्नं सारं फल्गुं कुप्यं वा तज्जातकरणाधिष्ठितः प्रतिगृह्णीयात् ॥ (१।१)

ताम्रपर्णिकं पाण्ड्यकवाटकं पाशिक्यं कौलेयं चौर्णेयं माहेन्द्रं कार्दमिकं स्रौतसीयं ह्रादीयं हैमवतं च मौक्तिकम् ॥ (२।१)

शुक्तिः शङ्खः प्रकीर्णकं च योनयः ॥ (३।१)

मसूरकं त्रिपुटकं कूर्मकम् अर्धचन्द्रकं कञ्चुकितं यमकं कर्तकं खरकं सिक्तकं कामण्डलुकं श्यावं नीलं दुर्विद्धं चाप्रशस्तम् ॥ (४।१)

स्थूलं वृत्तं निस्तलं भ्राजिष्णु श्वेतं गुरु स्निग्धं देशविद्धं च प्रशस्तम् ॥ (५।१)

शीर्षकम् उपशीर्षकं प्रकाण्डकम् अवघाटकं तरलप्रतिबद्धं चेति यष्टिप्रभेदाः ॥ (६।१)

यष्टीनाम् अष्टसहस्रम् इन्द्रच्छन्दः ॥ (७।१)

ततो ऽर्धं विजयच्छन्दः ॥ (८।१)

चतुःषष्टिर् अर्धहारः ॥ (९।१)

चतुष्पञ्चाशद् रश्मिकलापः ॥ (१०।१)

द्वात्रिंशद् गुच्छः ॥ (११।१)

सप्तविंशतिर् नक्षत्रमाला ॥ (१२।१)

चतुर्विंशतिर् अर्धगुच्छः ॥ (१३।१)

विंशतिर् माणवकः ॥ (१४।१)

ततो ऽर्धम् अर्धमाणवकः ॥ (१५।१)

एत एव मणिमध्यास्तन्माणवका भवन्ति ॥ (१६।१)

एकशीर्षकः शुद्धो हारः ॥ (१७।१)

तद्वत्शेषाः ॥ (१८।१)

मणिमध्यो ऽर्धमाणवकः ॥ (१९।१)

त्रिफलकः फलकहारः पञ्चफलको वा ॥ (२०।१)

सूत्रम् एकावली शुद्धा ॥ (२१।१)

सैव मणिमध्या यष्टिः ॥ (२२।१)

हेममणिचित्रा रत्नावली ॥ (२३।१)

हेममणिमुक्तान्तरो ऽपवर्तकः ॥ (२४।१)

सुवर्णसूत्रान्तरं सोपानकम् ॥ (२५।१)

मणिमध्यं वा मणिसोपानकम् ॥ (२६।१)

तेन शिरोहस्तपादकटीकलापजालकविकल्पा व्याख्याताः ॥ (२७।१)

मणिः कौटो मालेयकः पारसमुद्रकश्च ॥ (२८।१)

सौगन्धिकः पद्मरागो ऽनवद्यरागः पारिजातपुष्पको बालसूर्यकः ॥ (२९।१)

वैडूर्यम् उत्पलवर्णः शिरीषपुष्पक उदकवर्णो वंशरागः शुकपत्त्रवर्णः पुष्यरागो गोमूत्रको गोमेदकः ॥ (३०।१)

इन्द्रनीलो नीलावलीयः कलायपुष्पको महानीलो जम्ब्वाभो जीमूतप्रभो नन्दकः स्रवन्मध्यः ॥ (३१।१)

शुद्धस्फटिको मूलाटवर्णः शीतवृष्टिः सूर्यकान्तश्च । (३२।१)

इति मणयः ॥ (३२।२)

षडश्रश् चतुरश्रो वृत्तो वा तीव्ररागः संस्थानवान् अच्छः स्निग्धो गुरुर् अर्चिष्मान् अन्तर्गतप्रभः प्रभानुलेपी चेति मणिगुणाः ॥ (३३।१)

मन्दरागप्रभः सशर्करः पुष्पच्छिद्रः खण्डो दुर्विद्धो लेखाकीर्ण इति दोषाः ॥ (३४।१)

विमलकः सस्यको ऽञ्जनमूलकः पित्तकः सुलभको लोहिताक्षो मृगाश्मको ज्योतीरसको मालेयको ऽहिच्छत्रकः कूर्पः प्रतिकूर्पः सुगन्धिकूर्पः क्षीरवकः शुक्तिचूर्णकः शिला प्रवालकः पुलकः शुक्लपुलक इत्यन्तरजातयः ॥ (३५।१)

शेषाः काचमणयः ॥ (३६।१)

सभाराष्ट्रकं तज्जम् आराष्ट्रकं कास्तीरराष्ट्रकं श्रीकटनकं मणिमन्तकम् इन्द्रवानकं च वज्रम् ॥ (३७।१)

खनिः स्रोतः प्रकीर्णकं च योनयः ॥ (३८।१)

मार्जाराक्षकं शिरीषपुष्पकं गोमूत्रकं गोमेदकं शुद्धस्फटिकं मूलाटीवर्णं मणिवर्णानाम् अन्यतमवर्णम् इति वज्रवर्णाः ॥ (३९।१)

स्थूलं गुरु प्रहारसहं समकोटिकं भाजनलेखि तर्कुभ्रामि भ्राजिष्णु च प्रशस्तम् ॥ (४०।१)

नष्टकोणं निराश्रि पार्श्वापवृत्तं चाप्रशस्तम् ॥ (४१।१)

प्रवालकम् आलकन्दकं वैवर्णिकं च रक्तं पद्मरागं च करटगर्भिणिकावर्जम् इति ॥ (४२।१)

चन्दनं सातनं रक्तं भूमिगन्धि ॥ (४३।१)

गोशीर्षकं कालताम्रं मत्स्यगन्धि ॥ (४४।१)

हरिचन्दनं शुकपत्त्रवर्णम् आम्रगन्धि तार्णसं च ॥ (४५।१)

ग्रामेरुकं रक्तं रक्तकालं वा बस्तमूत्रगन्धि ॥ (४६।१)

दैवसभेयं रक्तं पद्मगन्धि जापकं च ॥ (४७।१)

जोङ्गकं रक्तं रक्तकालं वा स्निग्धम् तौरूपं च ॥ (४८।१)

मालेयकं पाण्डुरक्तम् ॥ (४९।१)

कुचन्दनं रूक्षम् अगुरुकालं रक्तं रक्तकालं वा ॥ (५०।१)

कालपर्वतकं रक्तकालम् अनवद्यवर्णं वा ॥ (५१।१)

कोशागारपर्वतकं कालं कालचित्रं वा ॥ (५२।१)

शीतोदकीयं पद्माभं कालस्निग्धं वा ॥ (५३।१)

नागपर्वतकं रूक्षं शैवलवर्णं वा ॥ (५४।१)

शाकलं कपिलम् । (५५।१)

इति ॥ (५५।२)

लघु स्निग्धम् अश्यानं सर्पिःस्नेहलेपि गन्धसुखं त्वगनुसार्यनुल्बणम् अविराग्युष्णसहं दाहग्राहि सुखस्पर्शनम् इति चन्दनगुणाः ॥ (५६।१)

अगुरु जोङ्गकं कालं कालचित्रं मण्डलचित्रं वा ॥ (५७।१)

श्यामं दोङ्गकम् ॥ (५८।१)

पारसमुद्रकं चित्ररूपम् उशीरगन्धि नवमालिकागन्धि वा । (५९।१)

इति ॥ (५९।२)

गुरु स्निग्धं पेशलगन्धि निर्हार्यग्निसहम् असंप्लुतधूमं विमर्दसहम् इत्यगुरुगुणाः ॥ (६०।१)

तैलपर्णिकम् अशोकग्रामिकं मांसवर्णं पद्मगन्धि ॥ (६१।१)

जोङ्गकं रक्तपीतकम् उत्पलगन्धि गोमूत्रगन्धि वा ॥ (६२।१)

ग्रामेरुकं स्निग्धं गोमूत्रगन्धि ॥ (६३।१)

सौवर्णकुड्यकं रक्तपीतं मातुलुङ्गगन्धि ॥ (६४।१)

पूर्णकद्वीपकं पद्मगन्धि नवनीतगन्धि वा ॥ (६५।१)

भद्रश्रियं पारलौहित्यकं जातीवर्णम् ॥ (६६।१)

आन्तरवत्यम् उशीरवर्णम् ॥ (६७।१)

उभयं कुष्ठगन्धि च । (६८।१)

इति ॥ (६८।२)

कालेयकः स्वर्णभूमिजः स्निग्धपीतकः ॥ (६९।१)

औत्तरपर्वतको रक्तपीतकः ॥ (७०।१)

पिण्डक्वाथधूमसहम् अविरागि योगानुविधायि च ॥ (७१।१)

चन्दनागुरुवच्च तेषां गुणाः ॥ (७२।१)

कान्तनावकं प्रैयकं चोत्तरपर्वतकं चर्म ॥ (७३।१)

कान्तनावकं मयूरग्रीवाभम् ॥ (७४।१)

प्रैयकं नीलपीतश्वेतलेखाबिन्दुचित्रम् ॥ (७५।१)

तदुभयम् अष्टाङ्गुलायामम् ॥ (७६।१)

बिसी महाबिसी च द्वादशग्रामीये ॥ (७७।१)

अव्यक्तरूपा दुहिलितिका चित्रा वा बिसी ॥ (७८।१)

परुषा श्वेतप्राया महाबिसी ॥ (७९।१)

द्वादशाङ्गुलायामम् उभयम् ॥ (८०।१)

श्यामिका कालिका कदली चन्द्रोत्तरा शाकुला चारोहजाः ॥ (८१।१)

कपिला बिन्दुचित्रा वा श्यामिका ॥ (८२।१)

कालिका कपिला कपोतवर्णा वा ॥ (८३।१)

तद् उभयम् अष्टाङ्गुलायामम् ॥ (८४।१)

परुषा कदली हस्तायता ॥ (८५।१)

सैव चन्द्रचित्रा चन्द्रोत्तरा ॥ (८६।१)

कदलीत्रिभागा शाकुला कोठमण्डलचित्रा कृतकर्णिकाजिनचित्रा वा । (८७।१)

इति ॥ (८७।२)

सामूरं चीनसी सामूली च बाह्लवेयाः ॥ (८८।१)

षट्त्रिंशदङ्गुलम् अञ्जनवर्णं सामूरम् ॥ (८९।१)

चीनसी रक्तकाली पाण्डुकाली वा ॥ (९०।१)

सामूली गोधूमवर्णा । (९१।१)

इति ॥ (९१।२)

सांतिना नलतूला वृत्तपृच्छा चौद्राः ॥ (९२।१)

सातिना कृष्णा ॥ (९३।१)

नलतूला नलतूलवर्णा ॥ (९४।१)

कपिला वृत्तपुच्छा च ॥ (९५।१)

चर्मणां मृदु स्निग्धं बहुलरोम च श्रेष्ठम् ॥ (९६।१)

शुद्धं शुद्धरक्तं पक्षरक्तं चाविकम् खचितं वानचित्रं खण्डसंघात्यं तन्तुविच्छिन्नं च ॥ (९७।१)

कम्बलः कौचपकः कुलमितिका सौमितिका तुरगास्तरणं वर्णकं तलिच्छकं वारवाणः परिस्तोमः समन्तभद्रकं चाविकम् ॥ (९८।१)

पिच्छिलम् आर्द्रम् इव च सूक्ष्मं मृदु च श्रेष्ठम् ॥ (९९।१)

अष्टप्रोतिसंघात्या कृष्णा भिङ्गिसी वर्षवारणम् अपसारक इति नैपालकम् ॥ (१००।१)