ArthaŚ, 2, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
रेचोवेर्य् ओड़् रेवेनुए मिसप्प्रोप्रिअतेद् ब्य् स्तते एम्प्लोयेएस्कोशपूर्वाः सर्वारम्भाः ॥ (१।१)
Recovery of revenue misappropriated by state employeeskośapūrvāḥ sarvārambhāḥ ||
प्रचारसमृद्धिश्चरित्रानुग्रहश्चोरनिग्रहो युक्तप्रतिषेधः सस्यसम्पत् पण्यबाहुल्यम् उपसर्गप्रमोक्षः परिहारक्षयो हिरण्योपायनम् इति कोशवृद्धिः ॥ (३।१)
pracārasamṛddhiścaritrānugrahaścoranigraho yuktapratiṣedhaḥ sasyasampat paṇyabāhulyam upasargapramokṣaḥ parihārakṣayo hiraṇyopāyanam iti kośavṛddhiḥ ||
प्रतिबन्धः प्रयोगो व्यवहारो ऽवस्तारः परिहापणम् उपभोगः परिवर्तनम् अपहारश्चेति कोशक्षयः ॥ (४।१)
pratibandhaḥ prayogo vyavahāro 'vastāraḥ parihāpaṇam upabhogaḥ parivartanam apahāraśceti kośakṣayaḥ ||
सिद्धीनाम् असाधनम् अनवतारणम् अप्रवेशनं वा प्रतिबन्धः ॥ (५।१)
siddhīnām asādhanam anavatāraṇam apraveśanaṃ vā pratibandhaḥ ||
सिद्धं कालम् अप्राप्तं करोत्य् अप्राप्तं प्राप्तं वेत्यवस्तारः ॥ (१०।१)
siddhaṃ kālam aprāptaṃ karoty aprāptaṃ prāptaṃ vetyavastāraḥ ||
कॢप्तम् आयं परिहापयति व्ययं वा विवर्धयतीति परिहापणम् ॥ (१२।१)
kḷptam āyaṃ parihāpayati vyayaṃ vā vivardhayatīti parihāpaṇam ||
स्वयम् अन्यैर् वा राजद्रव्याणाम् उपभोजनम् उपभोगः ॥ (१४।१)
svayam anyair vā rājadravyāṇām upabhojanam upabhogaḥ ||
तत्र रत्नोपभोगे घातः सारोपभोगे मध्यमः साहसदण्डः फल्गुकुप्योपभोगे तच्च तावच्च दण्डः ॥ (१५।१)
tatra ratnopabhoge ghātaḥ sāropabhoge madhyamaḥ sāhasadaṇḍaḥ phalgukupyopabhoge tacca tāvacca daṇḍaḥ ||
राजद्रव्याणाम् अन्यद्रव्येनादानं परिवर्तनम् ॥ (१६।१)
rājadravyāṇām anyadravyenādānaṃ parivartanam ||
सिद्धम् आयं न प्रवेशयति निबद्धं व्ययं न प्रयच्छति प्राप्तां नीवीं विप्रतिजानीत इत्यपहारः ॥ (१८।१)
siddham āyaṃ na praveśayati nibaddhaṃ vyayaṃ na prayacchati prāptāṃ nīvīṃ vipratijānīta ityapahāraḥ ||
पूर्वं सिद्धं पश्चाद् अवतारितम् पश्चात् सिद्धं पूर्वम् अवतारितम् साध्यं न सिद्धम् असाध्यं सिद्धम् सिद्धम् असिद्धं कृतम् असिद्धं सिद्धं कृतम् अल्पसिद्धं बहु कृतम् बहुसिद्धम् अल्पं कृतम् अन्यत् सिद्धम् अन्यत् कृतम् अन्यतः सिद्धम् अन्यतः कृतम् देयं न दत्तम् अदेयं दत्तम् काले न दत्तम् अकाले दत्तम् अल्पं दत्तं बहु कृतम् बहु दत्तम् अल्पं कृतम् अन्यद् दत्तम् अन्यत् कृतम् अन्यतो दत्तम् अन्यतः कृतम् प्रविष्टम् अप्रविष्टं कृतम् अप्रविष्टं प्रविष्टं कृतम् कुप्यम् अदत्तमूल्यं प्रविष्टम् दत्तमूल्यं न प्रविष्टं संक्षेपो विक्षेपः कृतः विक्षेपः संक्षेपो वा महार्घम् अल्पार्घेण परिवर्तितम् अल्पार्घं महार्घेण वा समारोपितो ऽर्घः प्रत्यवरोपितो वा संवत्सरो मासविषमः कृतः मासो दिवसविषमो वा समागमविषमः मुखविषमः कार्मिकविषमः निर्वर्तनविषमः पिण्डविषमः वर्णविषमः अर्घविषमः मानविषमः मापनविषमः भाजनविषमः इति हरणोपायाः ॥ (२१।१)
pūrvaṃ siddhaṃ paścād avatāritam paścāt siddhaṃ pūrvam avatāritam sādhyaṃ na siddham asādhyaṃ siddham siddham asiddhaṃ kṛtam asiddhaṃ siddhaṃ kṛtam alpasiddhaṃ bahu kṛtam bahusiddham alpaṃ kṛtam anyat siddham anyat kṛtam anyataḥ siddham anyataḥ kṛtam deyaṃ na dattam adeyaṃ dattam kāle na dattam akāle dattam alpaṃ dattaṃ bahu kṛtam bahu dattam alpaṃ kṛtam anyad dattam anyat kṛtam anyato dattam anyataḥ kṛtam praviṣṭam apraviṣṭaṃ kṛtam apraviṣṭaṃ praviṣṭaṃ kṛtam kupyam adattamūlyaṃ praviṣṭam dattamūlyaṃ na praviṣṭaṃ saṃkṣepo vikṣepaḥ kṛtaḥ vikṣepaḥ saṃkṣepo vā mahārgham alpārgheṇa parivartitam alpārghaṃ mahārgheṇa vā samāropito 'rghaḥ pratyavaropito vā saṃvatsaro māsaviṣamaḥ kṛtaḥ māso divasaviṣamo vā samāgamaviṣamaḥ mukhaviṣamaḥ kārmikaviṣamaḥ nirvartanaviṣamaḥ piṇḍaviṣamaḥ varṇaviṣamaḥ arghaviṣamaḥ mānaviṣamaḥ māpanaviṣamaḥ bhājanaviṣamaḥ iti haraṇopāyāḥ ||
तत्रोपयुक्तनिधायकनिबन्धकप्रतिग्राहकदायकदापकमन्त्रिवैयावृत्यकरान् एकैकशो ऽनुयुञ्जीत ॥ (२२।१)
tatropayuktanidhāyakanibandhakapratigrāhakadāyakadāpakamantrivaiyāvṛtyakarān ekaikaśo 'nuyuñjīta ||
प्रचारे चावघोषयेत् अमुना प्रकृतेनोपहताः प्रज्ञापयन्तु इति ॥ (२४।१)
pracāre cāvaghoṣayet amunā prakṛtenopahatāḥ prajñāpayantu iti ||
अनेकेषु चाभियोगेष्वपव्ययमानः सकृद् एव परोक्तः सर्वं भजेत ॥ (२६।१)
anekeṣu cābhiyogeṣvapavyayamānaḥ sakṛd eva paroktaḥ sarvaṃ bhajeta ||
महत्यर्थापहारे चाल्पेनापि सिद्धः सर्वं भजेत ॥ (२८।१)
mahatyarthāpahāre cālpenāpi siddhaḥ sarvaṃ bhajeta ||
कृतप्रतिघातावस्थः सूचको निष्पन्नार्थः षष्ठम् अंशं लभेत द्वादशम् अंशं भृतकः ॥ (२९।१)
kṛtapratighātāvasthaḥ sūcako niṣpannārthaḥ ṣaṣṭham aṃśaṃ labheta dvādaśam aṃśaṃ bhṛtakaḥ ||
प्रभूताभियोगाद् अल्पनिष्पत्तौ निष्पन्नस्यांशं लभेत ॥ (३०।१)
prabhūtābhiyogād alpaniṣpattau niṣpannasyāṃśaṃ labheta ||
अनिष्पन्ने शारीरं हैरण्यं वा दण्डं लभेत न चानुग्राह्यः ॥ (३१।१)
aniṣpanne śārīraṃ hairaṇyaṃ vā daṇḍaṃ labheta na cānugrāhyaḥ ||
निष्पत्तौ निक्षिपेद् वादम् आत्मानं वापवाहयेत् । (३२।१)
niṣpattau nikṣiped vādam ātmānaṃ vāpavāhayet |
अभियुक्तोपजापात् तु सूचको वधम् आप्नुयात् ॥ (३२।२)
abhiyuktopajāpāt tu sūcako vadham āpnuyāt ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.