ArthaŚ, 1, 6

6 of 40 · 14 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

षड्वर्गविद्या विनयहेतुर् इन्द्रियजयः कामक्रोधलोभमानमदहर्षत्यागात् कार्यः ॥ (१।१)

ṣaḍvargavidyā vinayahetur indriyajayaḥ kāmakrodhalobhamānamadaharṣatyāgāt kāryaḥ ||

कर्णत्वगक्षिजिह्वाघ्राणेन्द्रियाणां शब्दस्पर्शरूपरसगन्धेष्वविप्रतिपत्तिर् इन्द्रियजयः शास्त्रानुष्ठानं वा ॥ (२।१)

karṇatvagakṣijihvāghrāṇendriyāṇāṃ śabdasparśarūparasagandheṣvavipratipattir indriyajayaḥ śāstrānuṣṭhānaṃ vā ||

कृत्स्नं हि शास्त्रम् इदम् इन्द्रियजयः ॥ (३।१)

kṛtsnaṃ hi śāstram idam indriyajayaḥ ||

तद्विरुद्धवृत्तिर् अवश्येन्द्रियश् चातुरन्तो अपि राजा सद्यो विनश्यति ॥ (४।१)

tadviruddhavṛttir avaśyendriyaś cāturanto api rājā sadyo vinaśyati ||

यथा दाण्डक्यो नाम भोजः कामाद् ब्राह्मणकन्याम् अभिमन्यमानः सबन्धुराष्ट्रो विननाश करालश्च वैदेहः ॥ (५।१)

yathā dāṇḍakyo nāma bhojaḥ kāmād brāhmaṇakanyām abhimanyamānaḥ sabandhurāṣṭro vinanāśa karālaśca vaidehaḥ ||

कोपाज्जनमेजयो ब्राह्मणेषु विक्रान्तः तालजङ्घश्च भृगुषु ॥ (६।१)

kopājjanamejayo brāhmaṇeṣu vikrāntaḥ tālajaṅghaśca bhṛguṣu ||

लोभाद् ऐलश्चातुर्वर्ण्यम् अत्याहारयमाणः सौवीरश्चाजबिन्दुः । (७।१)

lobhād ailaścāturvarṇyam atyāhārayamāṇaḥ sauvīraścājabinduḥ |

मानाद् रावणः परदारान् अप्रयच्छन् दुर्योधनो राज्याद् अंशं च ॥ (७।२)

mānād rāvaṇaḥ paradārān aprayacchan duryodhano rājyād aṃśaṃ ca ||

मदाद् दम्भोद्भवो भूतावमानी हैहयश्चार्जुनः ॥ (८।१)

madād dambhodbhavo bhūtāvamānī haihayaścārjunaḥ ||

हर्षाद् वातापिर् अगस्त्यम् अत्यासादयन् वृष्णिसंघश्च द्वैपायनम् इति ॥ (९।१)

harṣād vātāpir agastyam atyāsādayan vṛṣṇisaṃghaśca dvaipāyanam iti ||

एते चान्ये च बहवः शत्रुषड्वर्गम् आश्रिताः । (१०।१)

ete cānye ca bahavaḥ śatruṣaḍvargam āśritāḥ |

सबन्धुराष्ट्रा राजानो विनेशुर् अजितेन्द्रियाः ॥ (१०।२)

sabandhurāṣṭrā rājāno vineśur ajitendriyāḥ ||

शत्रुषड्वर्गम् उत्सृज्य जामदग्न्यो जितेन्द्रियः । (११।१)

śatruṣaḍvargam utsṛjya jāmadagnyo jitendriyaḥ |

अम्बरीषश्च नाभागो बुभुजाते चिरं महीम् ॥ (११।२)

ambarīṣaśca nābhāgo bubhujāte ciraṃ mahīm ||