ArthaŚ, 1, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
इम्पोर्तन्चे ओड़् दण्डकृषिपाशुपाल्ये वणिज्या च वार्ता धान्यपशुहिरण्यकुप्यविष्टिप्रदानाद् औपकारिकी ॥ (१।१)
Importance of daṇḍakṛṣipāśupālye vaṇijyā ca vārtā dhānyapaśuhiraṇyakupyaviṣṭipradānād aupakārikī ||
तया स्वपक्षं परपक्षं च वशीकरोति कोशदण्डाभ्याम् ॥ (२।१)
tayā svapakṣaṃ parapakṣaṃ ca vaśīkaroti kośadaṇḍābhyām ||
आन्वीक्षिकी त्रयी वार्त्तानां योगक्षेमसाधनो दण्डः तस्य नीतिर् दण्डनीतिः अलब्धलाभार्था लब्धपरिरक्षणी रक्षितविवर्धनी वृद्धस्य तीर्थे प्रतिपादनी च ॥ (३।१)
ānvīkṣikī trayī vārttānāṃ yogakṣemasādhano daṇḍaḥ tasya nītir daṇḍanītiḥ alabdhalābhārthā labdhaparirakṣaṇī rakṣitavivardhanī vṛddhasya tīrthe pratipādanī ca ||
तस्माल्लोकयात्रार्थी नित्यम् उद्यतदण्डः स्यात् ॥ (५।१)
tasmāllokayātrārthī nityam udyatadaṇḍaḥ syāt ||
न ह्येवंविधं वशोपनयनम् अस्ति भूतानां यथा दण्डः । (६।१)
na hyevaṃvidhaṃ vaśopanayanam asti bhūtānāṃ yathā daṇḍaḥ |
सुविज्ञातप्रणीतो हि दण्डः प्रजा धर्मार्थकामैर् योजयति ॥ (११।१)
suvijñātapraṇīto hi daṇḍaḥ prajā dharmārthakāmair yojayati ||
दुष्प्रणीतः कामक्रोधाभ्याम् अवज्ञानाद् वा वानप्रस्थपरिव्राजकान् अपि कोपयति किमङ्ग पुनर् गृहस्थान् ॥ (१२।१)
duṣpraṇītaḥ kāmakrodhābhyām avajñānād vā vānaprasthaparivrājakān api kopayati kimaṅga punar gṛhasthān ||
चतुर्वर्णाश्रमो लोको राज्ञा दण्डेन पालितः । (१६।१)
caturvarṇāśramo loko rājñā daṇḍena pālitaḥ |
स्वधर्मकर्माभिरतो वर्तते स्वेषु वर्त्मसु ॥ (१६।२)
svadharmakarmābhirato vartate sveṣu vartmasu ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.