ArthaŚ, 2, 17
Select a line for its word-by-word analysis.
सुपेरिन्तेन्देन्त् ओड़् थे अर्मोउर्यायुधागाराध्यक्षः सांग्रामिकं दौर्गकर्मिकं परपुराभिघातिकं च यन्त्रम् आयुधम् आवरणम् उपकरणं च तज्जातकारुशिल्पिभिः कृतकर्मप्रमाणकालवेतनफलनिष्पत्तिभिः कारयेत् स्वभूमिषु च स्थापयेत् ॥ (१।१)
superintendent of the armouryāyudhāgārādhyakṣaḥ sāṃgrāmikaṃ daurgakarmikaṃ parapurābhighātikaṃ ca yantram āyudham āvaraṇam upakaraṇaṃ ca tajjātakāruśilpibhiḥ kṛtakarmapramāṇakālavetanaphalaniṣpattibhiḥ kārayet svabhūmiṣu ca sthāpayet ||
स्थानपरिवर्तनम् आतपप्रवातप्रदानं च बहुशः कुर्यात् ॥ (२।१)
sthānaparivartanam ātapapravātapradānaṃ ca bahuśaḥ kuryāt ||
ऊष्मोपस्नेहक्रिमिभिर् उपहन्यमानम् अन्यथा स्थापयेत् ॥ (३।१)
ūṣmopasnehakrimibhir upahanyamānam anyathā sthāpayet ||
जातिरूपलक्षणप्रमाणागममूल्यनिक्षेपैश्चोपलभेत ॥ (४।१)
jātirūpalakṣaṇapramāṇāgamamūlyanikṣepaiścopalabheta ||
सर्वतोभद्रजामदग्न्यबहुमुखविश्वासघातिसंघाटीयानकपर्जन्यकबाहूर्ध्वबाह्वर्धबाहूनि स्थितयन्त्राणि ॥ (५।१)
sarvatobhadrajāmadagnyabahumukhaviśvāsaghātisaṃghāṭīyānakaparjanyakabāhūrdhvabāhvardhabāhūni sthitayantrāṇi ||
पाञ्चालिकदेवदण्डसूकरिकामुसलयष्टिहस्तिवारकतालवृन्तमुद्गरगदास्पृक्तलाकुद्दालास्फाटिमोत्पाटिमोद्घाटिमशतघ्नित्रिशूलचक्राणि चलयन्त्राणि ॥ (६।१)
pāñcālikadevadaṇḍasūkarikāmusalayaṣṭihastivārakatālavṛntamudgaragadāspṛktalākuddālāsphāṭimotpāṭimodghāṭimaśataghnitriśūlacakrāṇi calayantrāṇi ||
शक्तिप्रासकुन्तहाटकभिण्डिपालशूलतोमरवराहकर्णकणयकर्पणत्रासिकादीनि च हुलमुखानि ॥ (७।१)
śaktiprāsakuntahāṭakabhiṇḍipālaśūlatomaravarāhakarṇakaṇayakarpaṇatrāsikādīni ca hulamukhāni ||
तालचापदारवशार्ङ्गाणि कार्मुककोदण्डद्रूणा धनूंषि ॥ (८।१)
tālacāpadāravaśārṅgāṇi kārmukakodaṇḍadrūṇā dhanūṃṣi ||
तेषां मुखानि छेदनभेदनताडनान्य् आयसास्थिदारवाणि ॥ (११।१)
teṣāṃ mukhāni chedanabhedanatāḍanāny āyasāsthidāravāṇi ||
खड्गमहिषवारणविषाणदारुवेणुमूलानि त्सरवः ॥ (१३।१)
khaḍgamahiṣavāraṇaviṣāṇadāruveṇumūlāni tsaravaḥ ||
परशुकुठारपट्टसखनित्रकुद्दालक्रकचकाण्डच्छेदनाः क्षुरकल्पाः ॥ (१४।१)
paraśukuṭhārapaṭṭasakhanitrakuddālakrakacakāṇḍacchedanāḥ kṣurakalpāḥ ||
यन्त्रगोष्पणमुष्टिपाषाणरोचनीदृषदश् चाश्मायुधानि ॥ (१५।१)
yantragoṣpaṇamuṣṭipāṣāṇarocanīdṛṣadaś cāśmāyudhāni ||
लोहजालिकापट्टकवचसूत्रकङ्कटशिंशुमारकखड्गिधेनुकहस्तिगोचर्मखुरशृङ्गसंघातं वर्माणि ॥ (१६।१)
lohajālikāpaṭṭakavacasūtrakaṅkaṭaśiṃśumārakakhaḍgidhenukahastigocarmakhuraśṛṅgasaṃghātaṃ varmāṇi ||
शिरस्त्राणकण्ठत्राणकूर्पासकञ्चुकवारवाणपट्टनागोदरिकाः पेटीचर्महस्तिकर्णतालमूलधमनिकाकपाटकिटिकाप्रतिहतबलाहकान्ताश् चावरणाणि ॥ (१७।१)
śirastrāṇakaṇṭhatrāṇakūrpāsakañcukavāravāṇapaṭṭanāgodarikāḥ peṭīcarmahastikarṇatālamūladhamanikākapāṭakiṭikāpratihatabalāhakāntāś cāvaraṇāṇi ||
हस्तिरथवाजिनां योग्यभाण्डम् आलंकारिकं संनाहकल्पनाश् चोपकरणानि ॥ (१८।१)
hastirathavājināṃ yogyabhāṇḍam ālaṃkārikaṃ saṃnāhakalpanāś copakaraṇāni ||
कर्मान्तानां च इच्छाम् आरम्भनिष्पत्तिं प्रयोगं व्याजम् उद्दयम् । (२०।१)
karmāntānāṃ ca icchām ārambhaniṣpattiṃ prayogaṃ vyājam uddayam |
क्षयव्ययौ च जानीयात् कुप्यानाम् आयुधेश्वरः ॥ (२०।२)
kṣayavyayau ca jānīyāt kupyānām āyudheśvaraḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.