ArthaŚ, 1, 9
Select a line for its word-by-word analysis.
अप्पोइन्त्मेन्त् ओड़् चोउन्सेल्लोर्स् अन्द् छप्लैन्जानपदो ऽभिजातः स्ववग्रहः कृतशिल्पश्चक्षुष्मान् प्राज्ञो धारयिष्णुर् दक्षो वाग्मी प्रगल्भः प्रतिपत्तिमान् उत्साहप्रभावयुक्तः क्लेशसहः शुचिर् मैत्रो दृढभक्तिः शीलबलारोग्यसत्त्वयुक्तः स्तम्भचापलहीनः सम्प्रियो वैराणाम् अकर्तेत्यमात्यसम्पत् ॥ (१।१)
Appointment of counsellors and chaplainjānapado 'bhijātaḥ svavagrahaḥ kṛtaśilpaścakṣuṣmān prājño dhārayiṣṇur dakṣo vāgmī pragalbhaḥ pratipattimān utsāhaprabhāvayuktaḥ kleśasahaḥ śucir maitro dṛḍhabhaktiḥ śīlabalārogyasattvayuktaḥ stambhacāpalahīnaḥ sampriyo vairāṇām akartetyamātyasampat ||
तेषां जनपदभिजनम् अवग्रहं चाप्ततः परीक्षेत समानविद्येभ्यः शिल्पं शास्त्रचक्षुष्मत्तां च कर्मारम्भेषु प्रज्ञां धारयिष्णुतां दाक्ष्यं च कथायोगेषु वाग्मित्वं प्रागल्भ्यं प्रतिभानवत्त्वं च संवासिभ्यः शीलबलारोग्यसत्त्वयोगम् अस्तम्भम् अचापलं च प्रत्यक्षतः सम्प्रियत्वम् अवैरत्वं च ॥ (३।१)
teṣāṃ janapadabhijanam avagrahaṃ cāptataḥ parīkṣeta samānavidyebhyaḥ śilpaṃ śāstracakṣuṣmattāṃ ca karmārambheṣu prajñāṃ dhārayiṣṇutāṃ dākṣyaṃ ca kathāyogeṣu vāgmitvaṃ prāgalbhyaṃ pratibhānavattvaṃ ca saṃvāsibhyaḥ śīlabalārogyasattvayogam astambham acāpalaṃ ca pratyakṣataḥ sampriyatvam avairatvaṃ ca ||
यौगपद्यात् तु कर्मणाम् अनेकत्वाद् अनेकस्थत्वाच्च देशकालात्ययो मा भूद् इति परोक्षम् अमात्यैः कारयेदित्यमात्यकर्म ॥ (८।१)
yaugapadyāt tu karmaṇām anekatvād anekasthatvācca deśakālātyayo mā bhūd iti parokṣam amātyaiḥ kārayedityamātyakarma ||
पुरोहितम् उदितोदितकुलशीलं साङ्गे वेदे दैवे निमित्ते दण्डनीत्यां चाभिविनीतम् आपदां दैवमानुषीणाम् अथर्वभिर् उपायैश्च प्रतिकर्तारं कुर्वीत ॥ (९।१)
purohitam uditoditakulaśīlaṃ sāṅge vede daive nimitte daṇḍanītyāṃ cābhivinītam āpadāṃ daivamānuṣīṇām atharvabhir upāyaiśca pratikartāraṃ kurvīta ||
तम् आचार्यं शिष्यः पितरं पुत्रो भृत्यः स्वामिनम् इव चानुवर्तेत ॥ (१०।१)
tam ācāryaṃ śiṣyaḥ pitaraṃ putro bhṛtyaḥ svāminam iva cānuvarteta ||
ब्राह्मणेनैधितं क्षत्रं मन्त्रिमन्त्राभिमन्त्रितम् । (११।१)
brāhmaṇenaidhitaṃ kṣatraṃ mantrimantrābhimantritam |
जयत्यजितम् अत्यन्तं शास्त्रानुगमशस्त्रितम् ॥ (११।२)
jayatyajitam atyantaṃ śāstrānugamaśastritam ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.