अर्थशास्त्रArthaśāstra

ArthaŚ, 1, 9

9 of 40 · 12 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अप्पोइन्त्मेन्त् ओड़् चोउन्सेल्लोर्स् अन्द् छप्लैन्जानपदो ऽभिजातः स्ववग्रहः कृतशिल्पश्चक्षुष्मान् प्राज्ञो धारयिष्णुर् दक्षो वाग्मी प्रगल्भः प्रतिपत्तिमान् उत्साहप्रभावयुक्तः क्लेशसहः शुचिर् मैत्रो दृढभक्तिः शीलबलारोग्यसत्त्वयुक्तः स्तम्भचापलहीनः सम्प्रियो वैराणाम् अकर्तेत्यमात्यसम्पत् ॥ (१।१)

Appointment of counsellors and chaplainjānapado 'bhijātaḥ svavagrahaḥ kṛtaśilpaścakṣuṣmān prājño dhārayiṣṇur dakṣo vāgmī pragalbhaḥ pratipattimān utsāhaprabhāvayuktaḥ kleśasahaḥ śucir maitro dṛḍhabhaktiḥ śīlabalārogyasattvayuktaḥ stambhacāpalahīnaḥ sampriyo vairāṇām akartetyamātyasampat ||

2.1२.१

अतः पादार्धगुणहीनौ मध्यमावरौ ॥ (२।१)

ataḥ pādārdhaguṇahīnau madhyamāvarau ||

3.1३.१

तेषां जनपदभिजनम् अवग्रहं चाप्ततः परीक्षेत समानविद्येभ्यः शिल्पं शास्त्रचक्षुष्मत्तां च कर्मारम्भेषु प्रज्ञां धारयिष्णुतां दाक्ष्यं च कथायोगेषु वाग्मित्वं प्रागल्भ्यं प्रतिभानवत्त्वं च संवासिभ्यः शीलबलारोग्यसत्त्वयोगम् अस्तम्भम् अचापलं च प्रत्यक्षतः सम्प्रियत्वम् अवैरत्वं च ॥ (३।१)

teṣāṃ janapadabhijanam avagrahaṃ cāptataḥ parīkṣeta samānavidyebhyaḥ śilpaṃ śāstracakṣuṣmattāṃ ca karmārambheṣu prajñāṃ dhārayiṣṇutāṃ dākṣyaṃ ca kathāyogeṣu vāgmitvaṃ prāgalbhyaṃ pratibhānavattvaṃ ca saṃvāsibhyaḥ śīlabalārogyasattvayogam astambham acāpalaṃ ca pratyakṣataḥ sampriyatvam avairatvaṃ ca ||

4.1४.१

प्रत्यक्षपरोक्षानुमेया हि राजवृत्तिः ॥ (४।१)

pratyakṣaparokṣānumeyā hi rājavṛttiḥ ||

5.1५.१

स्वयं दृष्टं प्रत्यक्षम् ॥ (५।१)

svayaṃ dṛṣṭaṃ pratyakṣam ||

6.1६.१

परोपदिष्टं परोक्षम् ॥ (६।१)

paropadiṣṭaṃ parokṣam ||

7.1७.१

कर्मसु कृतेनाकृतावेक्षणम् अनुमेयम् ॥ (७।१)

karmasu kṛtenākṛtāvekṣaṇam anumeyam ||

8.1८.१

यौगपद्यात् तु कर्मणाम् अनेकत्वाद् अनेकस्थत्वाच्च देशकालात्ययो मा भूद् इति परोक्षम् अमात्यैः कारयेदित्यमात्यकर्म ॥ (८।१)

yaugapadyāt tu karmaṇām anekatvād anekasthatvācca deśakālātyayo mā bhūd iti parokṣam amātyaiḥ kārayedityamātyakarma ||

9.1९.१

पुरोहितम् उदितोदितकुलशीलं साङ्गे वेदे दैवे निमित्ते दण्डनीत्यां चाभिविनीतम् आपदां दैवमानुषीणाम् अथर्वभिर् उपायैश्च प्रतिकर्तारं कुर्वीत ॥ (९।१)

purohitam uditoditakulaśīlaṃ sāṅge vede daive nimitte daṇḍanītyāṃ cābhivinītam āpadāṃ daivamānuṣīṇām atharvabhir upāyaiśca pratikartāraṃ kurvīta ||

10.1१०.१

तम् आचार्यं शिष्यः पितरं पुत्रो भृत्यः स्वामिनम् इव चानुवर्तेत ॥ (१०।१)

tam ācāryaṃ śiṣyaḥ pitaraṃ putro bhṛtyaḥ svāminam iva cānuvarteta ||

11.1११.१

ब्राह्मणेनैधितं क्षत्रं मन्त्रिमन्त्राभिमन्त्रितम् । (११।१)

brāhmaṇenaidhitaṃ kṣatraṃ mantrimantrābhimantritam |

11.2११.२

जयत्यजितम् अत्यन्तं शास्त्रानुगमशस्त्रितम् ॥ (११।२)

jayatyajitam atyantaṃ śāstrānugamaśastritam ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ArthaŚ, 1, 9

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit