ArthaŚ, 14, 4
Select a line for its word-by-word analysis.
स्वबलोपघातप्रतीकारस्वपक्षे परप्रयुक्तानां दूषीविषगराणां प्रतीकारः ॥ (१।१)
svabalopaghātapratīkārasvapakṣe paraprayuktānāṃ dūṣīviṣagarāṇāṃ pratīkāraḥ ||
श्लेष्मातककपित्थदन्तिदन्तशठगोजिशिरीषपाटलीबलास्योनागपुनर्नवाश्वेतवारणक्वाथयुक्तम् चन्दनसालावृकीलोहितयुक्तं नेजनोदकं राजोपभोग्यानां गुह्यप्रक्षालनं स्त्रीणाम् सेनायाश्च विषप्रतीकारः ॥ (२।१)
śleṣmātakakapitthadantidantaśaṭhagojiśirīṣapāṭalībalāsyonāgapunarnavāśvetavāraṇakvāthayuktam candanasālāvṛkīlohitayuktaṃ nejanodakaṃ rājopabhogyānāṃ guhyaprakṣālanaṃ strīṇām senāyāśca viṣapratīkāraḥ ||
पृषतनकुलनीलकण्ठगोधापित्तयुक्तं महीराजीचूर्णं सिन्दुवारितवरणवारुणीतण्डुलीयकशतपर्वाग्रपिण्डीतकयोगो मदनदोषहरः ॥ (३।१)
pṛṣatanakulanīlakaṇṭhagodhāpittayuktaṃ mahīrājīcūrṇaṃ sinduvāritavaraṇavāruṇītaṇḍulīyakaśataparvāgrapiṇḍītakayogo madanadoṣaharaḥ ||
सृगालविन्नामदनसिन्दुवारितवरणवारणवलीमूलकषायाणाम् अन्यतमस्य समस्तानां वा क्षीरयुक्तं पानं मदनदोषहरम् ॥ (४।१)
sṛgālavinnāmadanasinduvāritavaraṇavāraṇavalīmūlakaṣāyāṇām anyatamasya samastānāṃ vā kṣīrayuktaṃ pānaṃ madanadoṣaharam ||
कैडर्यपूतितिलतैलम् उन्मादहरं नस्तःकर्म ॥ (५।१)
kaiḍaryapūtitilatailam unmādaharaṃ nastaḥkarma ||
कट्फलद्रवन्तीविडङ्गाचूर्णं नस्तःकर्म शिरोरोगहरम् ॥ (८।१)
kaṭphaladravantīviḍaṅgācūrṇaṃ nastaḥkarma śirorogaharam ||
प्रियङ्गुमञ्जिष्ठातगरलाक्षारसमधुकहरिद्राक्षौद्रयोगो रज्जूदकविषप्रहारपतननिःसंज्ञानां पुनःप्रत्यानयनाय ॥ (९।१)
priyaṅgumañjiṣṭhātagaralākṣārasamadhukaharidrākṣaudrayogo rajjūdakaviṣaprahārapatananiḥsaṃjñānāṃ punaḥpratyānayanāya ||
मनुष्याणाम् अक्षमात्रम् गवाश्वानां द्विगुणम् चतुर्गुणं हस्त्युष्ट्राणाम् ॥ (१०।१)
manuṣyāṇām akṣamātram gavāśvānāṃ dviguṇam caturguṇaṃ hastyuṣṭrāṇām ||
जीवन्तीश्वेतामुष्ककपुष्पवन्दाकानाम् अक्षीवे जातस्याश्वत्थस्य मणिः सर्वविषहरः ॥ (१२।१)
jīvantīśvetāmuṣkakapuṣpavandākānām akṣīve jātasyāśvatthasya maṇiḥ sarvaviṣaharaḥ ||
तूर्याणां तैः प्रलिप्तानां शब्दो विषविनाशनः । (१३।१)
tūryāṇāṃ taiḥ praliptānāṃ śabdo viṣavināśanaḥ |
लिप्तध्वजं पताकां वा दृष्ट्वा भवति निर्विषः ॥ (१३।२)
liptadhvajaṃ patākāṃ vā dṛṣṭvā bhavati nirviṣaḥ ||
एतैः कृत्वा प्रतीकारं स्वसैन्यानाम् अथात्मनः । (१४।१)
etaiḥ kṛtvā pratīkāraṃ svasainyānām athātmanaḥ |
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.