अर्थशास्त्रArthaśāstra

ArthaŚ, 1, 18

18 of 40 · 18 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

थे चोन्दुच्त् ओड़् अ प्रिन्चे इन् दिस्ड़वोउर्विनीतो राजपुत्रः कृच्छ्रवृत्तिर् असदृशे कर्मणि नियुक्तः पितरम् अनुवर्तेत अन्यत्र प्राणबाधकप्रकृतिकोपकपातकेभ्यः ॥ (१।१)

The conduct of a prince in disfavourvinīto rājaputraḥ kṛcchravṛttir asadṛśe karmaṇi niyuktaḥ pitaram anuvarteta anyatra prāṇabādhakaprakṛtikopakapātakebhyaḥ ||

2.1२.१

पुण्ये कर्मणि नियुक्तः पुरुषम् अधिष्ठातारं याचेत् ॥ (२।१)

puṇye karmaṇi niyuktaḥ puruṣam adhiṣṭhātāraṃ yācet ||

3.1३.१

पुरुषाधिष्ठितश्च सविशेषम् आदेशम् अनुतिष्ठेत् ॥ (३।१)

puruṣādhiṣṭhitaśca saviśeṣam ādeśam anutiṣṭhet ||

4.1४.१

अभिरूपं च कर्मफलम् औपायनिकं च लाभं पितुर् उपनाययेत् ॥ (४।१)

abhirūpaṃ ca karmaphalam aupāyanikaṃ ca lābhaṃ pitur upanāyayet ||

5.1५.१

तथाप्यतुष्यन्तम् अन्यस्मिन् पुत्रे दारेषु वा स्निह्यन्तम् अरण्यायापृच्छेत ॥ (५।१)

tathāpyatuṣyantam anyasmin putre dāreṣu vā snihyantam araṇyāyāpṛccheta ||

6.1६.१

बन्धवधभयाद् वा यः सामन्तो न्यायवृत्तिर् धार्मिकः सत्यवागविसंवादकः प्रतिग्रहीता मानयिता चाभिपन्नानां तम् आश्रयेत ॥ (६।१)

bandhavadhabhayād vā yaḥ sāmanto nyāyavṛttir dhārmikaḥ satyavāgavisaṃvādakaḥ pratigrahītā mānayitā cābhipannānāṃ tam āśrayeta ||

7.1७.१

तत्रस्थः कोशदण्डसम्पन्नः प्रवीरपुरुषकन्यासम्बन्धम् अटवीसम्बन्धं कृत्यपक्षोपग्रहं च कुर्यात् ॥ (७।१)

tatrasthaḥ kośadaṇḍasampannaḥ pravīrapuruṣakanyāsambandham aṭavīsambandhaṃ kṛtyapakṣopagrahaṃ ca kuryāt ||

8.1८.१

एकचरः सुवर्णपाकमणिरागहेमरूप्यपण्याकरकर्मान्तान् आजीवेत् ॥ (८।१)

ekacaraḥ suvarṇapākamaṇirāgahemarūpyapaṇyākarakarmāntān ājīvet ||

9.1९.१

पाषण्डसंघद्रव्यम् अश्रोत्रियोपभोग्यं वा देवद्रव्यम् आढ्यविधवाद्रव्यं वा गूढम् अनुप्रविश्य सार्थयानपात्राणि च मदनरसयोगेनातिसंधायापहरेत् ॥ (९।१)

pāṣaṇḍasaṃghadravyam aśrotriyopabhogyaṃ vā devadravyam āḍhyavidhavādravyaṃ vā gūḍham anupraviśya sārthayānapātrāṇi ca madanarasayogenātisaṃdhāyāpaharet ||

10.1१०.१

पारग्रामिकं वा योगम् आतिष्ठेत् ॥ (१०।१)

pāragrāmikaṃ vā yogam ātiṣṭhet ||

11.1११.१

मातुः परिजनोपग्रहेण वा चेष्टेत ॥ (११।१)

mātuḥ parijanopagraheṇa vā ceṣṭeta ||

12.1१२.१

कारुशिल्पिकुशीलवचिकित्सकवाग्जीवनपाषण्डच्छद्मभिर् वा नष्टरूपस्तद्व्यञ्जनसखश्छिद्रेषु प्रविश्य राज्ञः शस्त्ररसाभ्यां प्रहृत्य ब्रूयात् अहम् असौ कुमारः सहभोग्यम् इदं राज्यम् एको नार्हति भोक्तुम् ये कामयन्ते मां भर्तुं तान् अहं द्विगुणेन भक्तवेतनेनोपस्थास्यामि इति । (१२।१)

kāruśilpikuśīlavacikitsakavāgjīvanapāṣaṇḍacchadmabhir vā naṣṭarūpastadvyañjanasakhaśchidreṣu praviśya rājñaḥ śastrarasābhyāṃ prahṛtya brūyāt aham asau kumāraḥ sahabhogyam idaṃ rājyam eko nārhati bhoktum ye kāmayante māṃ bhartuṃ tān ahaṃ dviguṇena bhaktavetanenopasthāsyāmi iti |

12.2१२.२

इत्यपरुद्धवृत्तम् । (१२।२)

ityaparuddhavṛttam |

12.3१२.३

अपरुद्धं तु मुख्यपुत्रापसर्पाः प्रतिपाद्यानयेयुः माता वा प्रतिगृहीता ॥ (१२।३)

aparuddhaṃ tu mukhyaputrāpasarpāḥ pratipādyānayeyuḥ mātā vā pratigṛhītā ||

13.1१३.१

त्यक्तं गूढपुरुषाः शस्त्ररसाभ्यां हन्युः ॥ (१३।१)

tyaktaṃ gūḍhapuruṣāḥ śastrarasābhyāṃ hanyuḥ ||

14.1१४.१

अत्यक्तं तुल्यशीलाभिः स्त्रीभिः पानेन मृगयया वा प्रसञ्जयित्वा रात्राव् उपगृह्यानयेयुः ॥ (१४।१)

atyaktaṃ tulyaśīlābhiḥ strībhiḥ pānena mṛgayayā vā prasañjayitvā rātrāv upagṛhyānayeyuḥ ||

15.1१५.१

उपस्थितं च राज्येन मदूर्ध्वम् इति सान्त्वयेत् । (१५।१)

upasthitaṃ ca rājyena madūrdhvam iti sāntvayet |

15.2१५.२

एकस्थम् अथ संरुन्ध्यात् पुत्रवांस्तु प्रवासयेत् ॥ (१५।२)

ekastham atha saṃrundhyāt putravāṃstu pravāsayet ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ArthaŚ, 1, 18

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit