ArthaŚ, 1, 8
Select a line for its word-by-word analysis.
अप्पोइन्त्मेन्त् ओड़् मिनिस्तेर्स्सहाध्यायिनो ऽमात्यान् कुर्वीत दृष्टशौचसामर्थ्यत्वात् इति भारद्वाजः ॥ (१।१)
Appointment of ministerssahādhyāyino 'mātyān kurvīta dṛṣṭaśaucasāmarthyatvāt iti bhāradvājaḥ ||
ये ह्यस्य गुह्यसधर्माणस्तान् अमात्यान् कुर्वीत समानशीलव्यसनत्वात् ॥ (५।१)
ye hyasya guhyasadharmāṇastān amātyān kurvīta samānaśīlavyasanatvāt ||
तेषाम् अपि मर्मज्ञभयात् कृताकृतान्यनुवर्तेत ॥ (८।१)
teṣām api marmajñabhayāt kṛtākṛtānyanuvarteta ||
यावद्भ्यो गुह्यम् आचष्टे जनेभ्यः पुरुषाधिपः । (९।१)
yāvadbhyo guhyam ācaṣṭe janebhyaḥ puruṣādhipaḥ |
यैनम् आपत्सु प्राणाबाधयुक्तास्वनुगृह्णीयुस्तान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्टानुरागत्वात् इति ॥ (१०।१)
yainam āpatsu prāṇābādhayuktāsvanugṛhṇīyustān amātyān kurvīta dṛṣṭānurāgatvāt iti ||
संख्यातार्थेषु कर्मसु नियुक्ता ये यथादिष्टम् अर्थं सविशेषं वा कुर्युस्तान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्टगुणत्वात् इति ॥ (१३।१)
saṃkhyātārtheṣu karmasu niyuktā ye yathādiṣṭam arthaṃ saviśeṣaṃ vā kuryustān amātyān kurvīta dṛṣṭaguṇatvāt iti ||
पितृपैतामहान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्टावदानत्वात् ॥ (१६।१)
pitṛpaitāmahān amātyān kurvīta dṛṣṭāvadānatvāt ||
ते ह्येनम् अपचरन्तम् अपि न त्यजन्ति सगन्धत्वात् ॥ (१७।१)
te hyenam apacarantam api na tyajanti sagandhatvāt ||
गावो ह्यसगन्धं गोगणम् अतिक्रम्य सगन्धेष्वेवावतिष्ठन्ते इति ॥ (१९।१)
gāvo hyasagandhaṃ gogaṇam atikramya sagandheṣvevāvatiṣṭhante iti ||
ते ह्यस्य सर्वम् अवगृह्य स्वामिवत् प्रचरन्ति ॥ (२१।१)
te hyasya sarvam avagṛhya svāmivat pracaranti ||
नवास्तु यमस्थाने दण्डधरं मन्यमाना नापराध्यन्ति इति ॥ (२३।१)
navāstu yamasthāne daṇḍadharaṃ manyamānā nāparādhyanti iti ||
शास्त्रविद् अदृष्टकर्मा कर्मसु विषादं गच्छेत् ॥ (२५।१)
śāstravid adṛṣṭakarmā karmasu viṣādaṃ gacchet ||
तस्माद् अभिजनप्रज्ञाशौचशौर्यानुरागयुक्तान् अमात्यान् कुर्वीत गुणप्राधान्यात् इति ॥ (२६।१)
tasmād abhijanaprajñāśaucaśauryānurāgayuktān amātyān kurvīta guṇaprādhānyāt iti ||
कार्यसामर्थ्याद्धि पुरुषसामर्थ्यं कल्प्यते ॥ (२८।१)
kāryasāmarthyāddhi puruṣasāmarthyaṃ kalpyate ||
सामर्थ्यतश्च विभज्यामात्यविभवं देशकालौ च कर्म च । (२९।१)
sāmarthyataśca vibhajyāmātyavibhavaṃ deśakālau ca karma ca |
अमात्याः सर्व एवैते कार्याः स्युर् न तु मन्त्रिणः ॥ (२९।२)
amātyāḥ sarva evaite kāryāḥ syur na tu mantriṇaḥ ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.