अर्थशास्त्रArthaśāstra

ArthaŚ, 1, 8

8 of 40 · 31 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अप्पोइन्त्मेन्त् ओड़् मिनिस्तेर्स्सहाध्यायिनो ऽमात्यान् कुर्वीत दृष्टशौचसामर्थ्यत्वात् इति भारद्वाजः ॥ (१।१)

Appointment of ministerssahādhyāyino 'mātyān kurvīta dṛṣṭaśaucasāmarthyatvāt iti bhāradvājaḥ ||

2.1२.१

ते ह्यस्य विश्वास्या भवन्ति इति ॥ (२।१)

te hyasya viśvāsyā bhavanti iti ||

3.1३.१

नेति विशालाक्षः ॥ (३।१)

neti viśālākṣaḥ ||

4.1४.१

सहक्रीडितत्वात् परिभवन्त्येनम् ॥ (४।१)

sahakrīḍitatvāt paribhavantyenam ||

5.1५.१

ये ह्यस्य गुह्यसधर्माणस्तान् अमात्यान् कुर्वीत समानशीलव्यसनत्वात् ॥ (५।१)

ye hyasya guhyasadharmāṇastān amātyān kurvīta samānaśīlavyasanatvāt ||

6.1६.१

ते ह्यस्य मर्मज्ञभयान् नापराध्यन्ति इति ॥ (६।१)

te hyasya marmajñabhayān nāparādhyanti iti ||

7.1७.१

साधारणैष दोषः इति पाराशराः ॥ (७।१)

sādhāraṇaiṣa doṣaḥ iti pārāśarāḥ ||

8.1८.१

तेषाम् अपि मर्मज्ञभयात् कृताकृतान्यनुवर्तेत ॥ (८।१)

teṣām api marmajñabhayāt kṛtākṛtānyanuvarteta ||

9.1९.१

यावद्भ्यो गुह्यम् आचष्टे जनेभ्यः पुरुषाधिपः । (९।१)

yāvadbhyo guhyam ācaṣṭe janebhyaḥ puruṣādhipaḥ |

9.2९.२

अवशः कर्मणा तेन वश्यो भवति तावताम् ॥ (९।२)

avaśaḥ karmaṇā tena vaśyo bhavati tāvatām ||

10.1१०.१

यैनम् आपत्सु प्राणाबाधयुक्तास्वनुगृह्णीयुस्तान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्टानुरागत्वात् इति ॥ (१०।१)

yainam āpatsu prāṇābādhayuktāsvanugṛhṇīyustān amātyān kurvīta dṛṣṭānurāgatvāt iti ||

11.1११.१

नेति पिशुनः ॥ (११।१)

neti piśunaḥ ||

12.1१२.१

भक्तिर् एषा न बुद्धिगुणः ॥ (१२।१)

bhaktir eṣā na buddhiguṇaḥ ||

13.1१३.१

संख्यातार्थेषु कर्मसु नियुक्ता ये यथादिष्टम् अर्थं सविशेषं वा कुर्युस्तान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्टगुणत्वात् इति ॥ (१३।१)

saṃkhyātārtheṣu karmasu niyuktā ye yathādiṣṭam arthaṃ saviśeṣaṃ vā kuryustān amātyān kurvīta dṛṣṭaguṇatvāt iti ||

14.1१४.१

नेति कौणपदन्तः ॥ (१४।१)

neti kauṇapadantaḥ ||

15.1१५.१

अन्यैर् अमात्यगुणैर् अयुक्ता ह्येते ॥ (१५।१)

anyair amātyaguṇair ayuktā hyete ||

16.1१६.१

पितृपैतामहान् अमात्यान् कुर्वीत दृष्टावदानत्वात् ॥ (१६।१)

pitṛpaitāmahān amātyān kurvīta dṛṣṭāvadānatvāt ||

17.1१७.१

ते ह्येनम् अपचरन्तम् अपि न त्यजन्ति सगन्धत्वात् ॥ (१७।१)

te hyenam apacarantam api na tyajanti sagandhatvāt ||

18.1१८.१

अमानुषेष्वपि चैतद् दृश्यते ॥ (१८।१)

amānuṣeṣvapi caitad dṛśyate ||

19.1१९.१

गावो ह्यसगन्धं गोगणम् अतिक्रम्य सगन्धेष्वेवावतिष्ठन्ते इति ॥ (१९।१)

gāvo hyasagandhaṃ gogaṇam atikramya sagandheṣvevāvatiṣṭhante iti ||

20.1२०.१

नेति वातव्याधिः ॥ (२०।१)

neti vātavyādhiḥ ||

21.1२१.१

ते ह्यस्य सर्वम् अवगृह्य स्वामिवत् प्रचरन्ति ॥ (२१।१)

te hyasya sarvam avagṛhya svāmivat pracaranti ||

22.1२२.१

तस्मान् नीतिविदो नवान् अमात्यान् कुर्वीत ॥ (२२।१)

tasmān nītivido navān amātyān kurvīta ||

23.1२३.१

नवास्तु यमस्थाने दण्डधरं मन्यमाना नापराध्यन्ति इति ॥ (२३।१)

navāstu yamasthāne daṇḍadharaṃ manyamānā nāparādhyanti iti ||

24.1२४.१

नेति बाहुदन्तीपुत्रः ॥ (२४।१)

neti bāhudantīputraḥ ||

25.1२५.१

शास्त्रविद् अदृष्टकर्मा कर्मसु विषादं गच्छेत् ॥ (२५।१)

śāstravid adṛṣṭakarmā karmasu viṣādaṃ gacchet ||

26.1२६.१

तस्माद् अभिजनप्रज्ञाशौचशौर्यानुरागयुक्तान् अमात्यान् कुर्वीत गुणप्राधान्यात् इति ॥ (२६।१)

tasmād abhijanaprajñāśaucaśauryānurāgayuktān amātyān kurvīta guṇaprādhānyāt iti ||

27.1२७.१

सर्वम् उपपन्नम् इति कौटिल्यः ॥ (२७।१)

sarvam upapannam iti kauṭilyaḥ ||

28.1२८.१

कार्यसामर्थ्याद्धि पुरुषसामर्थ्यं कल्प्यते ॥ (२८।१)

kāryasāmarthyāddhi puruṣasāmarthyaṃ kalpyate ||

29.1२९.१

सामर्थ्यतश्च विभज्यामात्यविभवं देशकालौ च कर्म च । (२९।१)

sāmarthyataśca vibhajyāmātyavibhavaṃ deśakālau ca karma ca |

29.2२९.२

अमात्याः सर्व एवैते कार्याः स्युर् न तु मन्त्रिणः ॥ (२९।२)

amātyāḥ sarva evaite kāryāḥ syur na tu mantriṇaḥ ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

ArthaŚ, 1, 8

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit