तैलानां पातनं वक्ष्ये सूर्यपाकेऽथवानले । (१।१)

यन्त्रयोगेन यत्तैलं ग्राह्यं योगेषु योजयेत् ॥ (१।२)

धत्तूर:: ओइल्धत्तूरबीजचूर्णानि वस्त्रपूतानि कारयेत् । (२।१)

आलिप्य कांस्यपात्रं तु धारयेदातपे खरे ॥ (२।२)

सुतप्तं वस्त्रपूतं च पातयेत् तैलमाहरेत् । (३।१)

शिग्रु:: ओइल्शिग्रुपुष्करबीजानां बीजस्य मार्कवस्य च ॥ (३।२)

ग्राह्यं धत्तूरवत् तैलमेकैकस्य पृथक् पृथक् । (४।१)

यथा धत्तूरजं तैलं क्वाथाद् घर्मे समुद्धृतम् ॥ (४।२)

तथा सर्वत्र तैलानि संग्राह्यान्यौषधान्तरैः । (५।१)

अङ्कोट:: ओइलङ्कोटस्यापि तैलं स्यात्काकतुण्डया समूलया ॥ (५।२)

वाकुचीदेवदाल्याश्च कर्कोटीमूलतः भवेत् । (६।१)

अपामार्गकषायेण तैलं स्याद्विषतुण्डजम् ॥ (६।२)

मूलक्वाथैः कुमार्यास्तु तैलं जैपालजं भवेत् । (७।१)

क्वाथेन रक्तमार्गस्य वाकुचीतैलमाहरेत् ॥ (७।२)

क्वाथेन चेन्द्रवारुण्यास्तैलमारग्वधं भवेत् । (८।१)

काकतुण्ड्यपामार्गोत्थक्वाथात् तैलं समाहरेत् ॥ (८।२)

कटुतुम्बी:: ओइल्बीजानि कटुतुम्ब्याश्च गोमयेन विलोडयेत् । (९।१)

शुष्कं धान्यतुषैः सार्द्धं कुट्टयेच्च उलूखले ॥ (९।२)

निस्तुषं तं विचूर्ण्याथ भृङ्गराजरसैः सह । (१०।१)

मर्दयित्वातपे तैलं गृह्णीयात्पीडने सति ॥ (१०।२)

ओइल् ड़्रोम् कृष्णा अन्द् काकतुण्डीकृष्णायाः काकतुण्ड्याश्च बीजं चूर्णानि कारयेत् । (११।१)

कान्तपाषाणचूर्णं चैकीकृत्य निरोधयेत् ॥ (११।२)

धान्यराशिगतं पक्त्वा उद्धृते तैलमाहरेत् । (१२।१)

धात्रीफलरसैर् भाव्यं चूर्णं पाषाणबीजकम् ॥ (१२।२)

दिनैकं च ततो यन्त्रे तैलं ग्राह्यं च तैलके । (१३।१)

ओइल्:: ड़्रोम् गुञ्जा अन्द् करञ्जगुञ्जाकरञ्जफलं च नरमूत्रेण भावयेत् ॥ (१३।२)

सप्तवारं ततो घर्मे लेपयेत्कांस्यभाजनम् । (१४।१)

उद्धृत्य धारयेद् घर्मे तैलं पतति पीडनात् ॥ (१४।२)

ओइल्:: ज्योतिष्मतीवर्धमानारनालेन पिष्ट्वा चूर्णं विभावयेत् । (१५।१)

ज्योतिष्मत्युत्थबीजानाम् आतपे तैलमाहरेत् ॥ (१५।२)

ओइल्:: पुत्रजीवपुत्रजीवस्य बीजानां चूर्णम् अगस्त्यबीजजम् । (१६।१)

आम्रातवत्प्रकर्तव्यं ततस्तैलं पृथक् पृथक् ॥ (१६।२)

ओइल्:: बिल्वनारिकेलाम्बुना भाव्यं बिल्वबीजस्य चूर्णकम् । (१७।१)

दिनैकं तैलयन्त्रेण तैलमाकृष्य योजयेत् ॥ (१७।२)

ओइल्:: अङ्कोलनिस्तुषाङ्कोलबीजानां सुखं किंचिद् विघर्षयेत् । (१८।१)

प्रलेपयेत्कांस्यपात्रे पिष्ट्वा चणकलेपने ॥ (१८।२)

तन्मुखे टंकणं चूर्णं किंचित् किंचित् प्रलेपयेत् । (१९।१)

धारयेदातपे तीव्रे मुखात् तैलं समाहरेत् ॥ (१९।२)

केशतैलशमीचूर्णसमं पिष्ट्वा छिद्रमाण्डे निवेशयेत् । (२०।१)

छिद्राधः स्थापयेद् भाण्डं छिद्रे केशं च दापयेत् ॥ (२०।२)

जलेन सेचयेद्द्रव्यं छिद्राधो ग्राहयेच्च तम् । (२१।१)

तन्मध्ये धृतकेशस्य क्षिपेदूर्ध्वं पुटं शनैः ॥ (२१।२)

तत्क्षणाच्छ्रवरूपं च केशतैलमिदं भवेत् । (२२।१)

ओइल्:: एxत्रच्तिओन् (गेन्।)अपक्वभानुपत्राणां रसमादाय भावयेत् ॥ (२२।२)

समस्तं बीजचूर्णं चोक्तानुक्तं पृथक् पृथक् । (२३।१)

आतपे मुच्यते तैलं साध्यासाध्यं न संशयः ॥ (२३।२)

ओइल्तथैवोत्तरवारुण्याः कषायेण समाहरेत् । (२४।१)

तैलं समस्तबीजानां ग्राहयेदातपे खरे ॥ (२४।२)

ओइल्सर्वबीजास्थिमांसानां शुष्कं पिष्ट्वा ह्यनेकधा । (२५।१)

सर्वबीजेषु वा तैलं ग्राह्यं पातालयन्त्रके ॥ (२५।२)

ओइल्वंशादिसर्वकाष्ठानां नारिकेलकपालकम् । (२६।१)

तुषधान्यादिबीजानां गर्भयन्त्रेण तैलकम् ॥ (२६।२)

ग्राहयेत्सर्वबीजानां तं च योगेषु योजयेत् ॥ (२७।०)

वत्सनाभवत्सनाभं विषं स्वादु दीपनं कफवातजित् । (२८।१)

त्रिदोषशमनं योगयुक्तं सुधामयं भवेत् ॥ (२८।२)

बृंहणं बलवीर्यस्य वाडबाग्निशतोपमम् । (२९।१)

सन्निपाते प्रतीकारे प्रभवः प्रभवोऽस्य हि ॥ (२९।२)

उद्धृतं फलपाकान्ते नवं स्निग्धं घनं गुरु । (३०।१)

अव्यापकं विषहरं वातातपविशोषितम् ॥ (३०।२)

रक्तसर्षपतैलेन लिप्तं वाससि धारयेत् । (३१।१)

अथवापि यथा प्राप्तं विषं गोमूत्रसंयुतम् ॥ (३१।२)

आतपे त्रिदिनं शुष्कं निहितं वीर्यधृक् भवेत् । (३२।१)

मृतं सूताभ्रकं लौहं विषं च तुल्यवीर्यकम् ॥ (३२।२)

तस्माद्विषं योगवाहे योज्यं योगे रसायने । (३३।१)

तानि चैव तु मानानि अष्टौ षड्वा चतुर्थकम् ॥ (३३।२)

मात्रात्रयं समाख्यातमुत्तमाधममध्यम् । (३४।१)

दातव्यं सर्वरोगेषु घृताशिने हिताशिने ॥ (३४।२)

क्षीराशिने प्रदातव्यं रसायनवते नरे । (३५।१)

न क्रोधिने न पित्ताढ्ये न क्लीबे राजयक्ष्मणि ॥ (३५।२)

क्षुत्तृष्णाश्रमकर्माध्वशोषिणे क्षयरोगिणे । (३६।१)

गर्भिणीबालवृद्धेषु न विषं राजमन्दिरे ॥ (३६।२)

न दातव्यं न भोक्तव्यं विसंवादे कदाचन । (३७।१)

आचार्येण तु भोक्तव्यं शिष्यप्रत्ययकारकम् ॥ (३७।२)

अनेन मन्त्रेण मर्दयेद्भूमौ न स्थापयेत् । (३८।१)

अमृतमिति वदेदिति क्रमोऽयम् । (३८।२)

ॐ सिद्धगुरुभ्यो नमः । (३८।३)

परमगुरुभ्यो नमः । (३८।४)

परात्परगुरुभ्यो नमः । (३८।५)

परमेष्ठिगुरुभ्यो नमः । (३८।६)

वेगेतब्ले पोइसोन्स्सक्तुकं मुस्तकं शृङ्गी वालकं सर्षपाह्वयम् । (३८।७)

वत्सनाभं च कूर्मश्च श्वेतशृङ्गी तथाष्टमम् ॥ (३८।८)

इत्यष्टौ योजयेद्योगे कालकूटादि वर्जयेत् । (३९।१)

पोइसोन्स्कालकूटं मेषशृङ्गी हालाहलं च दर्दुरम् ॥ (३९।२)

कर्कटं मर्कटं ग्रन्थि हारिद्रं रक्तशृङ्गकम् । (४०।१)

केशवं दशमं चेति वर्जनीयं भिषग्वरैः ॥ (४०।२)

सक्तुकाद्यान् प्रयुञ्जीत सर्वरोगे रसायने । (४१।१)

एतद्विषं जातिचतुष्टयं च विचार्य योज्यं भिषगुत्तमेन ॥ (४१।२)

विप्रो रक्षति यौवनं नरपतिस्तद्भूतले पालतां वैश्यः कुष्ठविनाशने च कुशलः शूद्रो हरेज्जीवनम् । (४२।१)

तस्माच्चापि भिषग्वरेण निपुणैस्तद्वेदिना भावयेत् कुर्यादेव ततो विषं नृपवरो मृत्युंजयाय क्षितौ ॥ (४२।२)

श्वेता वा यदि वा पिङ्गा मधुरा ऊषरापि वा । (४३।१)

लोमशा ब्रह्मजातिः स्यात्क्षत्रजातिस्तु लोहिता ॥ (४३।२)

पीता वा मधुरा किंचिद् वैश्यजातिस्तु धूसरा । (४४।१)

कृष्णा शूद्रस्य दृश्येत एतेषां च भिषग्वरैः ॥ (४४।२)

क्षीरं सम्पूर्णभाण्डेऽपि विषं दत्त्वा विचिन्तयेत् । (४५।१)

जायतेऽपि यदा वर्णं तदा जातिं विनिर्दिशेत् ॥ (४५।२)

शुक्लं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चेति चतुर्विधम् । (४६।१)

ब्रह्मक्षत्रविट्शूद्राणां ज्ञातव्यो जातिनिर्णयः ॥ (४६।२)

क्षिप्तं दुग्धे विषं वैद्यो जानीयात् क्रमशो यदि । (४७।१)

श्वेतं रक्तं तथा पीतं कृष्णं चोष्णलमेव च ॥ (४७।२)

तुत्थेन टङ्कणेनैव म्रियते पेषणाद्विषम् । (४८।१)

विषेषु जङ्गमाख्येषु विषं नागभवं हितम् ॥ (४८।२)

इदमेव महाश्रेष्ठं त्रिदोषक्षपणं क्षणात् । (४९।१)

दीपनं कुरुते सद्यो वडवाग्निशतोपमम् ॥ (४९।२)

संनिपातप्रतिकारे प्रभावः प्रभवो हि सः ॥ (५०।०)

नागोद्भवं यथाप्राप्तं विषं गोमूत्रसंयुतम् । (५१।१)

आतपे त्रिदिनं शुष्कं निहितं वीर्यधृग् भवेत् ॥ (५१।२)

अतिमात्रं यदा भुङ्क्ते तदार्ज्य टङ्कणं पिबेत् । (५२।१)

रजनी मेघनादा वा सर्पाक्षी वा घृतान्विता ॥ (५२।२)

लिहेद्वा मधुसर्पिर्भ्यां चूर्णिताम् अर्जुनत्वचम् । (५३।१)

पुत्रजीवकमज्जां वा पिबेद्वा निम्बकद्वयम् ॥ (५३।२)

एवं विषविधिः ख्यातः प्रयोगं च वदाम्यहम् । (५४।१)

विषं त्रिकटुकं मुस्तं हरिद्रानिम्बपत्रकम् ॥ (५४।२)

विडङ्गम् अष्टमं चूर्णं छागमूत्रैः समं समम् । (५५।१)

चणकाभा वटी ख्याता स्याज्जया योगवाहिका ॥ (५५।२)

विषं पाठाश्वगन्धाश्च बला तालीसपत्त्रकम् । (५६।१)

मरिचं पिप्पली निम्बमजामूत्रेण तुल्यकम् ॥ (५६।२)

वटिका पूर्ववत्कार्या वटिका योगवाहिका । (५७।१)

निद्रां तन्द्रां क्लमं दाहं सफेनं लोमहर्षणम् ॥ (५७।२)

शोषं चैवातिसारं च कुरुते जङ्गमं विषम् । (५८।१)

स्थावरं तु ज्वरं हिक्कां दन्तहर्षं गलग्रहम् ॥ (५८।२)

फेनछर्द्यरुचिश्वासं मूर्च्छां च कुरुते विषम् । (५९।१)

न जानाति यदा मन्त्री विषं भक्षेच्चिकित्सितम् ॥ (५९।२)

विषमेव तदादाय मज्जत्यम्बुनिधाविव । (६०।१)

तस्माद्यत्नेन संरक्षेद्राजा विषचिकित्सकात् ॥ (६०।२)

प्रथमं वह्निखर्परिकायां मनाग्भृष्ट्वा वक्ष्यमाणमन्त्रेण निर्विषं विधाय गृह्णीयादिति । (६१।१)

निम्बुद्रवे पित्तं वारत्रयं विभाव्य प्रक्षाल्य संशोष्य गृह्णीयादिति । (६१।२)

शिलाजतु:: ओरिगिन्हेमाद्याः सूर्यसंतप्ताः स्रवन्ति गिरिधातवः । (६१।३)

जत्वाभं मृदु मृत्स्नाभं यन्मलं तच्छिलाजतु ॥ (६१।४)

शिलाजतु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसनघं चाल्पकषायं च कटु पाके शिलाजतु । (६२।१)

नात्युष्णशीतं धातुभ्यश्चतुर्भ्यस्तस्य सम्भवः ॥ (६२।२)

शिलाजतु:: ड़्रोम् गोल्द्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्हेम्नोऽथ रजतात्ताम्राद्वरं कालायसाद् अपि । (६३।१)

मधुरं च सतिक्तं च जपापुष्पनिभं च यत् ॥ (६३।२)

विपाके कटु शीतं च तत्सुवर्णस्य निसृतम् । (६४।१)

शिलाजतु:: ड़्रोम् सिल्वेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्राजतं कटुकं श्वेतं शीतं स्वादु विपच्यते ॥ (६४।२)

शिलाजतु:: ड़्रोम् चोप्पेर्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्ताम्राद् बर्हिणकण्ठाभं तीक्ष्णोष्णं पच्यते कटु । (६५।१)

शिलाजतु:: ड़्रोम् इरोन्:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्यच्च गुग्गुलुसंकाशं सतिक्तं लवणान्वितम् ॥ (६५।२)

विपाके कटु शीतं च सर्वश्रेष्ठं तदायसम् । (६६।१)

गोमूत्रगन्धः सर्वेषां सर्वकर्मसु यौगिकाः ॥ (६६।२)

रसायनप्रयोगेषु पश्चिमं तु विशिष्यते । (६७।१)

यथाक्रमं वातपित्ते श्लेष्मपित्ते कफे त्रिषु ॥ (६७।२)

विशेषेण प्रशस्यन्ते मला हेमादिधातुजाः । (६८।१)

शिलाजतु:: फ्य्स्। प्रोपेर्तिएस्लौहः किट्टायते वह्नौ विधूमं दह्यतेऽम्भसि ॥ (६८।२)

तृणाद्यग्रे कृतं श्रेष्ठम् अधो गलति तन्तुवत् । (६९।१)

दंशदंष्ट्रौषधादिदोषहरणार्थं मेषशृङ्गं भूर्जपत्रेण धूपयेत् । (६९।२)

क्वाथ्यद्रव्यं शिलाजतुसमं चतुर्गुणेन जलं दत्त्वा चतुर्भागावशेषेण भावयेद् इत्येकः पक्षः । (६९।३)

वाग्भट्टस्तु अष्टगुणजलदानेनाष्टावशेषे पूर्ववदुभयथैव व्यवहारः । (६९।४)

भद्रशिलाजतु त्रिफलादशमूलोष्णक्वाथे निक्षिप्य । (६९।५)

केवलोष्णोदके वा स्थिते ऊर्ध्वं वीभूते पद्धपत्रवत् सर्वं ग्राह्यम् । (६९।६)

ततः शिवागुडिकोक्तक्रमेण भावनां दत्त्वा विशोध्य सालसारादिना भावयेद्यथा । (६९।७)

सालयुग्मौ करञ्जौ द्वौ खदिरं चन्दनद्वयम् । (६९।८)

गर्दभाण्डो ऽर्जुनश्चेह लोध्रयुग्मधवासनाः ॥ (६९।९)

शिरीषागुरुकालीयपूगपूतिककर्कटाः । (७०।१)

सालसारादिरप्येष गणः श्लेष्मगदापहः ॥ (७०।२)

मेहगुल्मार्शःकुष्ठारिमेदःपाण्डुरुजापहः । (७१।१)

एभिर्दिवातपे शोष्यं रात्रौ रात्रौ च भावयेत् ॥ (७१।२)

द्रवेण यावता द्रव्यमेकीभूयार्द्रतां व्रजेत् । (७२।१)

भवेत् प्रमाणं निर्दिष्टं भिषग्भिर् भावनाविधौ ॥ (७२।२)

भवेद्द्रव्यं समं क्वाथ्यं क्वाथं चाष्टावशेषितम् । (७३।१)

तेनार्द्रसमं द्रव्यं शोषयेत्प्रबलातपे ॥ (७३।२)

दग्धहीरकं योज्यं निक्षिप्याग्नौ ध्मापयित्वा निर्गुण्डीरसेन सप्तवारान् निर्वाप्य प्रक्षाल्य च गृह्णीयात् ॥ (७४।०)

जायन्ते वामरुक्वाथे जनपदे ग्रीष्मे ऽर्कतापार्दिताः । (७५।१)

शीतोषणे शिशिरे च गुग्गुलुरसं मुञ्चन्ति ते पञ्चधा ॥ (७५।२)

हेमाभं महिषाक्षतुल्यमपरं तत्पद्मरागोपमं भृङ्गाभं कुमुदद्युतिं च विधिना ग्राह्या परीक्ष्या ततः ॥ (७६।०)

वह्नौ ज्वलन्ति तपने विलयं प्रयान्ति क्लिद्यन्ति कोष्णसलिले पयसा समानाः ॥ (७७।०)

ग्राह्याः शुभाः परिहरेच्चिरकालजातान् अङ्गात्स्फुटं खर्परगन्धिकतुल्यवर्णान् ॥ (७८।०)

गुग्गुलु:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएस्स्वादे स्वादुः कषायतिक्तकटुको वीर्ये विपाके कटुः । (७९।१)

वृष्यो मार्गविशोधने ऽतिविशदस्तीक्ष्णो विकाशी सरः ॥ (७९।२)

सायुष्यः स्वरदस्त्रिदोषशमनो मेधास्मृतिश्रीकरः । (८०।१)

धन्यः पापनिसूदनोऽग्निजननो हृत्कण्ठशोधीपुनः ॥ (८०।२)

गुग्गुलु:: शोधनदशमूलक्वाथे उष्णे पूते गुग्गुलुं परिक्षिप्यालोड्य च वस्त्रपूतं विधाय चण्डातपे विशोष्य घृतं दत्त्वा पिण्डितव्यम् ॥ (८१।०)

चोन्छ्:: शोधनशंखनाभिं तथाम्लेन सप्तवारं हि भावयेत् । (८२।१)

रौद्रे मलादिकं त्यक्त्वा प्रक्षाल्य ग्राहयेदिति ॥ (८२।२)

मोनेय् चोwरिए:: शोधनवराटीं तक्रचाङ्गेरीजम्बीराणां रसे शुभे । (८३।१)

प्रक्षिप्य भावयेत्तावद्यावच्छुक्ला न पश्यति ॥ (८३।२)

पश्चादुद्धृत्य गृह्णीयाद् वराटीं शुद्धिमागताम् ॥ (८४।०)

पेअर्ल्:: शोधनभौमिकं जलम् आदाय मुक्तां च व्युषितामपि । (८५।१)

त्यक्त्वा मलादिकां तां च प्रक्षाल्य ग्राहयेदिति ॥ (८५।२)