रसरत्नाकरRasaratnākara

RRĀ, 2, 1

12 of 39 · 60 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

कलिङ्गकारवल्ल्यम्लतैलकूष्माण्डराजिकाः जयति स रसराजो मृत्युशङ्कापहारी सकलगुणनिधानं कायकल्पाधिकारी । (१।१)

kaliṅgakāravallyamlatailakūṣmāṇḍarājikāḥ jayati sa rasarājo mṛtyuśaṅkāpahārī sakalaguṇanidhānaṃ kāyakalpādhikārī |

1.2१.२

वलिपलितविनाशं सेवितो वीर्यवृद्धिं स्थिरम् अपि कुरुते यः कामिनीनां प्रसङ्गम् ॥ (१।२)

valipalitavināśaṃ sevito vīryavṛddhiṃ sthiram api kurute yaḥ kāminīnāṃ prasaṅgam ||

2.1२.१

अथातः सम्प्रवक्ष्यामि देहसिद्धिं सुशोभनाम् । (२।१)

athātaḥ sampravakṣyāmi dehasiddhiṃ suśobhanām |

2.2२.२

यस्याः सिद्धौ मनुष्याणां जायन्ते सर्वसिद्धयः ॥ (२।२)

yasyāḥ siddhau manuṣyāṇāṃ jāyante sarvasiddhayaḥ ||

3.1३.१

न देहेन विना किंचिद् इष्टम् अस्ति जगत्त्रये । (३।१)

na dehena vinā kiṃcid iṣṭam asti jagattraye |

3.2३.२

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन तस्मिन् यत्नो विधीयताम् ॥ (३।२)

tasmāt sarvaprayatnena tasmin yatno vidhīyatām ||

4.1४.१

शुभनक्षत्रदिवसे वमने रेचने कृते । (४।१)

śubhanakṣatradivase vamane recane kṛte |

4.2४.२

ततो विशेषशुद्ध्यर्थं केतकीस्तनजं द्रवम् ॥ (४।२)

tato viśeṣaśuddhyarthaṃ ketakīstanajaṃ dravam ||

5.1५.१

त्रिदिनं कुडवैकैकं लोणदोषहरं पिबेत् । (५।१)

tridinaṃ kuḍavaikaikaṃ loṇadoṣaharaṃ pibet |

5.2५.२

विडङ्गं च वचा कुष्ठं केतकीस्तनसंयुतम् ॥ (५।२)

viḍaṅgaṃ ca vacā kuṣṭhaṃ ketakīstanasaṃyutam ||

6.1६.१

क्वथितं त्रिदिनं पीतम् अम्लदोषहरं परम् । (६।१)

kvathitaṃ tridinaṃ pītam amladoṣaharaṃ param |

6.2६.२

श्यामावह्निविडङ्गानि त्र्यूषणं त्रिफला वृषः ॥ (६।२)

śyāmāvahniviḍaṅgāni tryūṣaṇaṃ triphalā vṛṣaḥ ||

7.1७.१

सैन्धवं देवदारुश् च मुस्ता चैतत् समं समम् । (७।१)

saindhavaṃ devadāruś ca mustā caitat samaṃ samam |

7.2७.२

घृतैर् लेह्यं तु कर्षैकं सप्ताहात् सर्वदोषजित् ॥ (७।२)

ghṛtair lehyaṃ tu karṣaikaṃ saptāhāt sarvadoṣajit ||

8.1८.१

एवं विशुद्धदेहस् तु पूजयेद् देवतां गुरुम् । (८।१)

evaṃ viśuddhadehas tu pūjayed devatāṃ gurum |

8.2८.२

कुमारीं योगिनीचक्रं ततः कुर्याद् रसायनम् ॥ (८।२)

kumārīṃ yoginīcakraṃ tataḥ kuryād rasāyanam ||

9.1९.१

रसायननिर्वाते भूगृहे वाथ बाह्यचिन्ताविवर्जितः । (९।१)

rasāyananirvāte bhūgṛhe vātha bāhyacintāvivarjitaḥ |

9.2९.२

जितेन्द्रियो जितक्रोधः क्षीरशाल्यन्नभुग् भवेत् ॥ (९।२)

jitendriyo jitakrodhaḥ kṣīraśālyannabhug bhavet ||

10.1१०.१

षष्ट्योदनं यवान्नं च गोधूमं मुद्गयूषकम् । (१०।१)

ṣaṣṭyodanaṃ yavānnaṃ ca godhūmaṃ mudgayūṣakam |

10.2१०.२

जाङ्गलं भक्षयेन् मांसं केवलं क्षीरम् एव वा ॥ (१०।२)

jāṅgalaṃ bhakṣayen māṃsaṃ kevalaṃ kṣīram eva vā ||

11.1११.१

बलान्नं वाथ भुञ्जीत शाकलोणविवर्जितम् । (११।१)

balānnaṃ vātha bhuñjīta śākaloṇavivarjitam |

11.2११.२

अभ्यङ्गं मस्तुना कुर्यात् स्नानं चैव सुखाम्बुना ॥ (११।२)

abhyaṅgaṃ mastunā kuryāt snānaṃ caiva sukhāmbunā ||

12.1१२.१

काकिनीं स्त्रीं भजेन् नित्यं स्वानुकूलां सुयौवनाम् । (१२।१)

kākinīṃ strīṃ bhajen nityaṃ svānukūlāṃ suyauvanām |

12.2१२.२

रसेन्द्रे भक्ष्यमाणे तु कामान्धो जायते नरः ॥ (१२।२)

rasendre bhakṣyamāṇe tu kāmāndho jāyate naraḥ ||

13.1१३.१

मैथुनेन विना तस्य ह्य् अजीर्णो जायते रसः । (१३।१)

maithunena vinā tasya hy ajīrṇo jāyate rasaḥ |

13.2१३.२

अजीर्णे कम्पदाहार्ती हिक्का मूर्छा ज्वरो ऽरतिः ॥ (१३।२)

ajīrṇe kampadāhārtī hikkā mūrchā jvaro 'ratiḥ ||

14.1१४.१

कासश्वासारुचिच्छर्दिभ्रममोहा भवन्ति हि । (१४।१)

kāsaśvāsārucicchardibhramamohā bhavanti hi |

14.2१४.२

सेवेत सुभगां तस्माद् दुर्भगां परिवर्जयेत् ॥ (१४।२)

seveta subhagāṃ tasmād durbhagāṃ parivarjayet ||

15.1१५.१

अभ्यङ्गं कटुतैलेन काञ्जिकं मदिरां दधि । (१५।१)

abhyaṅgaṃ kaṭutailena kāñjikaṃ madirāṃ dadhi |

15.2१५.२

कलिङ्गकारवल्ल्यम्लतैलकूष्माण्डराजिकाः ॥ (१५।२)

kaliṅgakāravallyamlatailakūṣmāṇḍarājikāḥ ||

16.1१६.१

बिल्वछत्राकवार्ताकविदलं काकमाचिकाम् । (१६।१)

bilvachatrākavārtākavidalaṃ kākamācikām |

16.2१६.२

मूलकं लशुनं तीक्ष्णं शीतम् उष्णं च वर्जयेत् ॥ (१६।२)

mūlakaṃ laśunaṃ tīkṣṇaṃ śītam uṣṇaṃ ca varjayet ||

17.1१७.१

रात्रौ जागरणं त्याज्यं दिवास्वापं च मैथुनम् । (१७।१)

rātrau jāgaraṇaṃ tyājyaṃ divāsvāpaṃ ca maithunam |

17.2१७.२

कलहोद्वेगचिन्ताश् च शोकं चैव विवर्जयेत् ॥ (१७।२)

kalahodvegacintāś ca śokaṃ caiva vivarjayet ||

18.1१८.१

आवर्जनाद् भवेच्छूलं निद्रालस्यं ज्वरो ऽरतिः । (१८।१)

āvarjanād bhavecchūlaṃ nidrālasyaṃ jvaro 'ratiḥ |

18.2१८.२

त्र्यहं पिबेत् तत्प्रशान्त्यै वारिणा कर्कटीफलम् ॥ (१८।२)

tryahaṃ pibet tatpraśāntyai vāriṇā karkaṭīphalam ||

19.1१९.१

शुण्ठीसैन्धवचूर्णं वा मातुलुङ्गाम्लकैर् लिहेत् । (१९।१)

śuṇṭhīsaindhavacūrṇaṃ vā mātuluṅgāmlakair lihet |

19.2१९.२

सौवर्चलं गवां मूत्रैः पिबेद् वा तत्प्रशान्तये ॥ (१९।२)

sauvarcalaṃ gavāṃ mūtraiḥ pibed vā tatpraśāntaye ||

20.1२०.१

वन्ध्याकर्कोटकीं पुङ्खां पातालगरुडीं जलैः । (२०।१)

vandhyākarkoṭakīṃ puṅkhāṃ pātālagaruḍīṃ jalaiḥ |

20.2२०.२

क्वाथयेद् अष्टगुणितैस् तदष्टांशं ससैन्धवम् ॥ (२०।२)

kvāthayed aṣṭaguṇitais tadaṣṭāṃśaṃ sasaindhavam ||

21.1२१.१

पिबेत् सर्वविकारघ्नं त्रिदिनं शिवभाषितम् । (२१।१)

pibet sarvavikāraghnaṃ tridinaṃ śivabhāṣitam |

21.2२१.२

मूलं वा कारवल्ल्युत्थं सैन्धवं वा गवां जलैः ॥ (२१।२)

mūlaṃ vā kāravallyutthaṃ saindhavaṃ vā gavāṃ jalaiḥ ||

22.1२२.१

त्रिदिनं कर्षमात्रं तु पिबेत् सर्वविकारजित् । (२२।१)

tridinaṃ karṣamātraṃ tu pibet sarvavikārajit |

22.2२२.२

अपथ्यशीलिनाम् एतत् कथितं रससेविनाम् ॥ (२२।२)

apathyaśīlinām etat kathitaṃ rasasevinām ||

23.1२३.१

अमुम् एव विधिं कुर्याद् रसायनविधौ किल । (२३।१)

amum eva vidhiṃ kuryād rasāyanavidhau kila |

23.2२३.२

अमृतं विधिसंयुक्तं विधिहीनं तु तद् विषम् ॥ (२३।२)

amṛtaṃ vidhisaṃyuktaṃ vidhihīnaṃ tu tad viṣam ||

24.1२४.१

चातुर्जातककर्पूरकङ्कोलं कटुकीफलम् । (२४।१)

cāturjātakakarpūrakaṅkolaṃ kaṭukīphalam |

24.2२४.२

खादेत् ताम्बूलसंयुक्तं रससंक्रामणे हितम् ॥ (२४।२)

khādet tāmbūlasaṃyuktaṃ rasasaṃkrāmaṇe hitam ||

25.1२५.१

अथात्र वक्ष्यते सम्यग् आदौ पारदमारणम् । (२५।१)

athātra vakṣyate samyag ādau pāradamāraṇam |

25.2२५.२

समुखस्य रसेन्द्रस्य वासनामुखितस्य वा ॥ (२५।२)

samukhasya rasendrasya vāsanāmukhitasya vā ||

26.1२६.१

क्रमेण जारयेत् स्वर्णं समांशं पूर्ववत् ततः । (२६।१)

krameṇa jārayet svarṇaṃ samāṃśaṃ pūrvavat tataḥ |

26.2२६.२

तत्तुल्यं गन्धकं तस्मिन् दत्त्वा दिव्यौषधिद्रवैः ॥ (२६।२)

tattulyaṃ gandhakaṃ tasmin dattvā divyauṣadhidravaiḥ ||

27.1२७.१

मर्दयेत् त्रिदिनं खल्वे मूषायां चान्धितं ततः । (२७।१)

mardayet tridinaṃ khalve mūṣāyāṃ cāndhitaṃ tataḥ |

27.2२७.२

करीषाग्नौ दिवारात्रं त्रिरात्रं वा तुषाग्निना ॥ (२७।२)

karīṣāgnau divārātraṃ trirātraṃ vā tuṣāgninā ||

28.1२८.१

स्वेदितं मर्दयेद् भूयो बीजैर् दिव्यौषधोद्भवैः । (२८।१)

sveditaṃ mardayed bhūyo bījair divyauṣadhodbhavaiḥ |

28.2२८.२

तुल्यं खल्वे चतुर्यामं वज्रमूषान्धितं धमेत् ॥ (२८।२)

tulyaṃ khalve caturyāmaṃ vajramūṣāndhitaṃ dhamet ||

29.1२९.१

भस्मसूतं भवेत् तद्वै योज्यं सर्वरसायने । (२९।१)

bhasmasūtaṃ bhavet tadvai yojyaṃ sarvarasāyane |

29.2२९.२

शुद्धसूतं समं स्वर्णं यामम् अम्लैर् विमर्दयेत् ॥ (२९।२)

śuddhasūtaṃ samaṃ svarṇaṃ yāmam amlair vimardayet ||

30.1३०.१

प्रक्षाल्य ग्राहयेत् पिष्टीं पिष्ट्यर्धं शुद्धगन्धकम् । (३०।१)

prakṣālya grāhayet piṣṭīṃ piṣṭyardhaṃ śuddhagandhakam |

30.2३०.२

गन्धार्धं टङ्कणं दत्त्वा सर्वतुल्यां हरिद्रिकाम् ॥ (३०।२)

gandhārdhaṃ ṭaṅkaṇaṃ dattvā sarvatulyāṃ haridrikām ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RRĀ, 2, 1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit