रसरत्नाकरRasaratnākara

RRĀ, 3, 18

37 of 39 · 287 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

द्रुतिरिह परिपाच्या जारयेत् पारदेन्द्रे मुनिगणितम् अथासौ सारितः कोटिवेधी । (१।१)

drutiriha paripācyā jārayet pāradendre munigaṇitam athāsau sāritaḥ koṭivedhī |

1.2१.२

अथ पविकृतबीजं रत्नगर्भं द्रुतं वा चरति यदि रसेन्द्रः स्यात्तदा शब्दवेधी ॥ (१।२)

atha pavikṛtabījaṃ ratnagarbhaṃ drutaṃ vā carati yadi rasendraḥ syāttadā śabdavedhī ||

2.1२.१

द्रुतीनां रसेन सह मेलापनम् (१)पाठा वंध्या तालमूली नीलीसिन्दूरचित्रका । (२।१)

drutīnāṃ rasena saha melāpanam (1)pāṭhā vaṃdhyā tālamūlī nīlīsindūracitrakā |

2.2२.२

पद्मकन्दं क्षीरकन्दं समं नागबला तथा ॥ (२।२)

padmakandaṃ kṣīrakandaṃ samaṃ nāgabalā tathā ||

3.1३.१

एतेषां ग्राहयेत् स्वच्छं रसं वस्त्रेण गालितम् । (३।१)

eteṣāṃ grāhayet svacchaṃ rasaṃ vastreṇa gālitam |

3.2३.२

द्रुतिं समुखसूतं च औषधीनां तथा द्रवम् ॥ (३।२)

drutiṃ samukhasūtaṃ ca auṣadhīnāṃ tathā dravam ||

4.1४.१

सर्वं क्षिप्त्वा घोषपात्रे शोषयेदातपे खरे । (४।१)

sarvaṃ kṣiptvā ghoṣapātre śoṣayedātape khare |

4.2४.२

द्रवः पुनः पुनर्देयो यावद्यामत्रयं भवेत् ॥ (४।२)

dravaḥ punaḥ punardeyo yāvadyāmatrayaṃ bhavet ||

5.0५.०

मिलन्ति द्रुतयः सर्वाः पारदे नात्र संशयः ॥ (५।०)

milanti drutayaḥ sarvāḥ pārade nātra saṃśayaḥ ||

6.1६.१

सर्वद्रुतिमेलापन (२)वज्रकंदामृता गुंजा द्रवैर्मर्द्यं च पूर्ववत् । (६।१)

sarvadrutimelāpana (2)vajrakaṃdāmṛtā guṃjā dravairmardyaṃ ca pūrvavat |

6.2६.२

मिलन्ति द्रुतयः सर्वा रसराजे न संशयः ॥ (६।२)

milanti drutayaḥ sarvā rasarāje na saṃśayaḥ ||

7.1७.१

सर्वद्रुतिमेलापन (३)कृष्णागुरु सिता हिङ्गु कस्तूरीब्रह्मबीजकम् । (७।१)

sarvadrutimelāpana (3)kṛṣṇāguru sitā hiṅgu kastūrībrahmabījakam |

7.2७.२

तुल्यं चूर्णं दशांशेन सूते द्रुतियुते क्षिपेत् ॥ (७।२)

tulyaṃ cūrṇaṃ daśāṃśena sūte drutiyute kṣipet ||

8.0८.०

मिलन्ति द्रुतयः सर्वा अनेनैव न संशयः ॥ (८।०)

milanti drutayaḥ sarvā anenaiva na saṃśayaḥ ||

9.1९.१

सर्वद्रुतिमेलापन (४)कृष्णागुरु श्वेतहिंगु सिता लशुननाभयः । (९।१)

sarvadrutimelāpana (4)kṛṣṇāguru śvetahiṃgu sitā laśunanābhayaḥ |

9.2९.२

पूर्ववन्मर्दनेनैव मिलन्ति द्रुतयो रसे ॥ (९।२)

pūrvavanmardanenaiva milanti drutayo rase ||

10.1१०.१

सर्वद्रुतिमेलापन (५)अश्वलालार्द्रकं निम्बपत्राणि लशुनं समम् । (१०।१)

sarvadrutimelāpana (5)aśvalālārdrakaṃ nimbapatrāṇi laśunaṃ samam |

10.2१०.२

टंकणेन समायुक्तं पूर्ववद् द्रुतिमेलकम् ॥ (१०।२)

ṭaṃkaṇena samāyuktaṃ pūrvavad drutimelakam ||

11.1११.१

सर्वद्रुतिमेलापन (६)माक्षिकं सविषं गुंजा टंकणं स्त्रीरजः समम् । (११।१)

sarvadrutimelāpana (6)mākṣikaṃ saviṣaṃ guṃjā ṭaṃkaṇaṃ strīrajaḥ samam |

11.2११.२

स्त्रीस्तन्यं संयुतं पिष्ट्वा तेन मूषां प्रलेपयेत् ॥ (११।२)

strīstanyaṃ saṃyutaṃ piṣṭvā tena mūṣāṃ pralepayet ||

12.1१२.१

द्रुतियुक्तं रसं तत्र क्षिप्त्वा रुद्ध्वा दिनावधि । (१२।१)

drutiyuktaṃ rasaṃ tatra kṣiptvā ruddhvā dināvadhi |

12.2१२.२

स्वेदयेत् करीषाग्निस्थं त्रिदिनं वा तुषाग्निना । (१२।२)

svedayet karīṣāgnisthaṃ tridinaṃ vā tuṣāgninā |

12.3१२.३

मिलन्ति द्रुतयः सर्वा मीलिता जारयेत्ततः ॥ (१२।३)

milanti drutayaḥ sarvā mīlitā jārayettataḥ ||

57.1५७.१

द्रुतयो मीलिता येन मूषां तेनैव लेपयेत् । (५७।१)

drutayo mīlitā yena mūṣāṃ tenaiva lepayet |

57.2५७.२

तथा च जीवयोगेन ख्यातेऽयं लिप्तमूषिका ॥ (५७।२)

tathā ca jīvayogena khyāte'yaṃ liptamūṣikā ||

58.1५८.१

चोप्पेर् => गोल्धेमकांतद्रुतिं तुल्यां मेलयेत्समुखे रसे । (५८।१)

copper => goldhemakāṃtadrutiṃ tulyāṃ melayetsamukhe rase |

58.2५८.२

षोडशांशं रसात्सर्वं लिप्तमूषान्धितं पुटेत् ॥ (५८।२)

ṣoḍaśāṃśaṃ rasātsarvaṃ liptamūṣāndhitaṃ puṭet ||

59.1५९.१

सतुषेऽथ करीषाग्नौ यावत्सूतावशेषितम् । (५९।१)

satuṣe'tha karīṣāgnau yāvatsūtāvaśeṣitam |

59.2५९.२

पुनश्च मेलयेत्तद्वत् सर्ववज्जारयेत्ततः ॥ (५९।२)

punaśca melayettadvat sarvavajjārayettataḥ ||

60.1६०.१

एवं समां द्रुतिं सूते जारयेत्क्रमयोगतः । (६०।१)

evaṃ samāṃ drutiṃ sūte jārayetkramayogataḥ |

60.2६०.२

ततस्तं पक्वबीजेन सारयेज्जारणात्रयम् ॥ (६०।२)

tatastaṃ pakvabījena sārayejjāraṇātrayam ||

61.1६१.१

मूषायन्त्रे तु तज्जार्यं मुखं बद्ध्वाथ बन्धयेत् । (६१।१)

mūṣāyantre tu tajjāryaṃ mukhaṃ baddhvātha bandhayet |

61.2६१.२

तारारे ताम्रसंयुक्ते शतांशेन नियोजयेत् ॥ (६१।२)

tārāre tāmrasaṃyukte śatāṃśena niyojayet ||

62.0६२.०

क्रामणेन समायुक्तं दिव्यं भवति कांचनम् ॥ (६२।०)

krāmaṇena samāyuktaṃ divyaṃ bhavati kāṃcanam ||

63.1६३.१

चोप्पेर् => गोल्धेमाभ्रशुल्बद्रुतयो द्विगुणं जारयेद्रसे । (६३।१)

copper => goldhemābhraśulbadrutayo dviguṇaṃ jārayedrase |

63.2६३.२

पूर्ववत्क्रमयोगेन ततो रंजकबीजकम् ॥ (६३।२)

pūrvavatkramayogena tato raṃjakabījakam ||

64.1६४.१

मूषायन्त्रे समं जार्यं सारयेत्सारणात्रयम् । (६४।१)

mūṣāyantre samaṃ jāryaṃ sārayetsāraṇātrayam |

64.2६४.२

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा सहस्रांशेन वेधयेत् । (६४।२)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā sahasrāṃśena vedhayet |

64.3६४.३

तारारं ताम्रसंयुक्तं दिव्यं भवति कांचनम् ॥ (६४।३)

tārāraṃ tāmrasaṃyuktaṃ divyaṃ bhavati kāṃcanam ||

65.1६५.१

=> गोल्द्कांतशुल्बसुवर्णानां द्रुतयः समुखे रसे । (६५।१)

=> goldkāṃtaśulbasuvarṇānāṃ drutayaḥ samukhe rase |

65.2६५.२

जारयेत्पूर्वयोगेन प्रत्येकं द्विगुणं क्रमात् ॥ (६५।२)

jārayetpūrvayogena pratyekaṃ dviguṇaṃ kramāt ||

66.1६६.१

ततो रंजकबीजानि द्विगुणं तस्य जारयेत् । (६६।१)

tato raṃjakabījāni dviguṇaṃ tasya jārayet |

66.2६६.२

अथ बीजैस्त्रिधा सार्यं जारयेत्सारयेत्पुनः ॥ (६६।२)

atha bījaistridhā sāryaṃ jārayetsārayetpunaḥ ||

67.1६७.१

जारितोऽथ मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वाथ वेधयेत् । (६७।१)

jārito'tha mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvātha vedhayet |

67.2६७.२

अयुतांशेन तेनैव पूर्ववत्कांचनं भवेत् ॥ (६७।२)

ayutāṃśena tenaiva pūrvavatkāṃcanaṃ bhavet ||

68.1६८.१

लक्षवेधी रसः (द्रुतिजारणेन)कांतहेमाभ्रद्रुतयो यावत्पञ्चगुणं क्रमात् । (६८।१)

lakṣavedhī rasaḥ (drutijāraṇena)kāṃtahemābhradrutayo yāvatpañcaguṇaṃ kramāt |

68.2६८.२

जारयेत्पूर्वयोगेन ततो रंजकबीजकम् ॥ (६८।२)

jārayetpūrvayogena tato raṃjakabījakam ||

69.1६९.१

जार्यं पञ्चगुणं तस्मिन्मूषायन्त्रे प्रयत्नतः । (६९।१)

jāryaṃ pañcaguṇaṃ tasminmūṣāyantre prayatnataḥ |

69.2६९.२

सारयेत् पक्वबीजेन त्रिधा तं जारयेत्पुनः ॥ (६९।२)

sārayet pakvabījena tridhā taṃ jārayetpunaḥ ||

70.1७०.१

पुनः सार्यं पुनर्जार्यम् एवं वारत्रये कृते । (७०।१)

punaḥ sāryaṃ punarjāryam evaṃ vāratraye kṛte |

70.2७०.२

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा लक्षवेधी भवेद्रसः ॥ (७०।२)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā lakṣavedhī bhavedrasaḥ ||

71.1७१.१

आ रत्नहेमद्रुतयः षड्गुणं जार्यते रसे । (७१।१)

ā ratnahemadrutayaḥ ṣaḍguṇaṃ jāryate rase |

71.2७१.२

षड्गुणं रंजकं बीजं ततस्तस्यैव जारयेत् ॥ (७१।२)

ṣaḍguṇaṃ raṃjakaṃ bījaṃ tatastasyaiva jārayet ||

72.1७२.१

त्रिधा सार्यं पुनर्जार्यम् एवं वारचतुष्टयम् । (७२।१)

tridhā sāryaṃ punarjāryam evaṃ vāracatuṣṭayam |

72.2७२.२

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा नागतैलेन वेधयेत् । (७२।२)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā nāgatailena vedhayet |

72.3७२.३

दशलक्षांशयोगेन दिव्यं भवति कांचनम् ॥ (७२।३)

daśalakṣāṃśayogena divyaṃ bhavati kāṃcanam ||

73.1७३.१

मेर्चुर्य्:: वेधिन्:: १०० तो कोटिप्रत्येकं सूततुल्यांशमभ्रहेमद्रुतिद्वयम् । (७३।१)

mercury:: vedhin:: 100 to koṭipratyekaṃ sūtatulyāṃśamabhrahemadrutidvayam |

73.2७३.२

मेलितं पूर्वयोगेन जारयेत् तत् क्रमेण वै ॥ (७३।२)

melitaṃ pūrvayogena jārayet tat krameṇa vai ||

74.1७४.१

शतवेधी भवेत्सूतो द्विधा सहस्रवेधकः । (७४।१)

śatavedhī bhavetsūto dvidhā sahasravedhakaḥ |

74.2७४.२

त्रिगुणेऽयुतवेधी स्याल्लक्षवेधी चतुर्गुणे ॥ (७४।२)

triguṇe'yutavedhī syāllakṣavedhī caturguṇe ||

75.1७५.१

सम्यक् पञ्चगुणे जीर्णे दशलक्षाणि विध्यति । (७५।१)

samyak pañcaguṇe jīrṇe daśalakṣāṇi vidhyati |

75.2७५.२

एवं रसगुणे जीर्णे कोटिवेधी भवेद्रसः ॥ (७५।२)

evaṃ rasaguṇe jīrṇe koṭivedhī bhavedrasaḥ ||

76.1७६.१

ततः सप्तगुणं तस्य जार्यं रंजकबीजकम् । (७६।१)

tataḥ saptaguṇaṃ tasya jāryaṃ raṃjakabījakam |

76.2७६.२

त्रिधाथ पक्वबीजेन सारयेत् पूर्ववत् क्रमात् ॥ (७६।२)

tridhātha pakvabījena sārayet pūrvavat kramāt ||

77.1७७.१

जारणा सारणा कार्या पुनः सारणजारणे । (७७।१)

jāraṇā sāraṇā kāryā punaḥ sāraṇajāraṇe |

77.2७७.२

अनेन क्रमयोगेन सप्तशृङ्खलिकाक्रमात् ॥ (७७।२)

anena kramayogena saptaśṛṅkhalikākramāt ||

78.1७८.१

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा कोटिवेधी भवेत्तु सः । (७८।१)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā koṭivedhī bhavettu saḥ |

78.2७८.२

तारे च ताम्रसंयुक्ते क्रामणान्तं नियोजयेत् ॥ (७८।२)

tāre ca tāmrasaṃyukte krāmaṇāntaṃ niyojayet ||

79.1७९.१

मेर्चुर्य्:: बन्धन (?)श्वेताभ्रतारघोषारद्रुतयः समुखे रसे । (७९।१)

mercury:: bandhana (?)śvetābhratāraghoṣāradrutayaḥ samukhe rase |

79.2७९.२

जार्याः समा यथापूर्वं तारबीजेन सारयेत् । (७९।२)

jāryāḥ samā yathāpūrvaṃ tārabījena sārayet |

79.3७९.३

त्रिधा तं पूर्ववज्जार्यं मुखं बद्ध्वाथ बन्धयेत् ॥ (७९।३)

tridhā taṃ pūrvavajjāryaṃ mukhaṃ baddhvātha bandhayet ||

80.1८०.१

तिन् => सिल्वेर्कांततारारद्रुतयो द्विगुणाः समुखे रसे । (८०।१)

tin => silverkāṃtatārāradrutayo dviguṇāḥ samukhe rase |

80.2८०.२

जारयेत्त्रिगुणा यावत् पक्वबीजेन चाथवा ॥ (८०।२)

jārayettriguṇā yāvat pakvabījena cāthavā ||

81.1८१.१

सारितं जारितं कुर्यात्पूर्ववच्छृङ्खलात्रयम् । (८१।१)

sāritaṃ jāritaṃ kuryātpūrvavacchṛṅkhalātrayam |

81.2८१.२

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा अयुतांशेन वेधयेत् ॥ (८१।२)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā ayutāṃśena vedhayet ||

82.0८२.०

द्रुते बंगे तु तत्तारं भवेत्कुंदेन्दुसन्निभम् ॥ (८२।०)

drute baṃge tu tattāraṃ bhavetkuṃdendusannibham ||

83.1८३.१

तिन्:: स्तम्भनतारतीक्ष्णघोषजाता द्रुतयः समुखे रसे । (८३।१)

tin:: stambhanatāratīkṣṇaghoṣajātā drutayaḥ samukhe rase |

83.2८३.२

कुर्यात् चतुर्गुणा यावत् तारबीजेन सारयेत् ॥ (८३।२)

kuryāt caturguṇā yāvat tārabījena sārayet ||

84.1८४.१

चतस्रः शृङ्खला यावन्मुखं बद्ध्वाथ बन्धयेत् । (८४।१)

catasraḥ śṛṅkhalā yāvanmukhaṃ baddhvātha bandhayet |

84.2८४.२

अनेन लक्षभागेन बंगस्तम्भो भवेद् दृढः ॥ (८४।२)

anena lakṣabhāgena baṃgastambho bhaved dṛḍhaḥ ||

85.1८५.१

मेर्चुर्य्:: कोटिवेधीतारा कांतद्रुतयो जार्या सप्तगुणा रसे । (८५।१)

mercury:: koṭivedhītārā kāṃtadrutayo jāryā saptaguṇā rase |

85.2८५.२

तत्सार्यं तारबीजेन सप्तशृंखलिका क्रमात् ॥ (८५।२)

tatsāryaṃ tārabījena saptaśṛṃkhalikā kramāt ||

86.0८६.०

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा कोटिवेधी भवेद्रसः ॥ (८६।०)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā koṭivedhī bhavedrasaḥ ||

87.1८७.१

सप्तशृङ्खलासमुखस्य रसेन्द्रस्य धान्याभ्रं पूर्वसंस्कृतम् । (८७।१)

saptaśṛṅkhalāsamukhasya rasendrasya dhānyābhraṃ pūrvasaṃskṛtam |

87.2८७.२

चारयेज्जारयेत्तद्वत् समांशं चाथ तस्य वै ॥ (८७।२)

cārayejjārayettadvat samāṃśaṃ cātha tasya vai ||

88.1८८.१

षड्गुणं द्वंद्विते व्योम्नि सर्वं जार्यं च पूर्ववत् । (८८।१)

ṣaḍguṇaṃ dvaṃdvite vyomni sarvaṃ jāryaṃ ca pūrvavat |

88.2८८.२

ततो माक्षिकसत्वं च पादांशं तस्य गर्भतः ॥ (८८।२)

tato mākṣikasatvaṃ ca pādāṃśaṃ tasya garbhataḥ ||

89.1८९.१

द्रावयेज्जारयेत्तद्वत्तावद्रसकसत्वकम् । (८९।१)

drāvayejjārayettadvattāvadrasakasatvakam |

89.2८९.२

पूर्ववद् द्रावितं जार्यं मूषायन्त्रे तु तत् क्रमात् ॥ (८९।२)

pūrvavad drāvitaṃ jāryaṃ mūṣāyantre tu tat kramāt ||

90.1९०.१

गर्भद्रावणकं बीजं द्रावितं जारयेत्पुनः । (९०।१)

garbhadrāvaṇakaṃ bījaṃ drāvitaṃ jārayetpunaḥ |

90.2९०.२

भवेच्चतुर्गुणं यावत्पश्चादभ्रसुवर्णयोः ॥ (९०।२)

bhaveccaturguṇaṃ yāvatpaścādabhrasuvarṇayoḥ ||

91.1९१.१

द्रुतिं समसमां सूते द्वंद्वयित्वाथ जारयेत् । (९१।१)

drutiṃ samasamāṃ sūte dvaṃdvayitvātha jārayet |

91.2९१.२

पूर्ववत्क्रमयोगेन कांतहेम्नो द्रुतिः पुनः ॥ (९१।२)

pūrvavatkramayogena kāṃtahemno drutiḥ punaḥ ||

92.1९२.१

प्रत्येकं जारयेत्तुल्यं स्वर्णतीक्ष्णद्रुतिस्तथा । (९२।१)

pratyekaṃ jārayettulyaṃ svarṇatīkṣṇadrutistathā |

92.2९२.२

द्वंद्वितां जारयेत्तुल्यां ततो रंजकबीजकम् ॥ (९२।२)

dvaṃdvitāṃ jārayettulyāṃ tato raṃjakabījakam ||

93.1९३.१

पूर्ववत्क्रमयोगेन जार्ये तस्मिन् चतुर्गुणम् । (९३।१)

pūrvavatkramayogena jārye tasmin caturguṇam |

93.2९३.२

ततस्तं पक्वबीजेन सारयेत्सारणात्रयम् ॥ (९३।२)

tatastaṃ pakvabījena sārayetsāraṇātrayam ||

94.1९४.१

तदेव जारितं कुर्यान्मूषायन्त्रे तु पूर्ववत् । (९४।१)

tadeva jāritaṃ kuryānmūṣāyantre tu pūrvavat |

94.2९४.२

इत्येवं सप्तवाराणि सारितं तत् त्रिधा त्रिधा ॥ (९४।२)

ityevaṃ saptavārāṇi sāritaṃ tat tridhā tridhā ||

95.1९५.१

पूर्ववज्जारणा कार्या ख्यातेयं सप्तशृङ्खला । (९५।१)

pūrvavajjāraṇā kāryā khyāteyaṃ saptaśṛṅkhalā |

95.2९५.२

सारणा यत्र यत्रोक्ता विज्ञेया वार्तिकैः पुनः ॥ (९५।२)

sāraṇā yatra yatroktā vijñeyā vārtikaiḥ punaḥ ||

96.1९६.१

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा कोटिवेधी भवेद्रसः । (९६।१)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā koṭivedhī bhavedrasaḥ |

96.2९६.२

क्रामणेन समायुक्तं चंद्रार्कं कांचनं भवेत् ॥ (९६।२)

krāmaṇena samāyuktaṃ caṃdrārkaṃ kāṃcanaṃ bhavet ||

97.1९७.१

कर्माष्टादशकेनैव क्रमाद् वेधः प्रकाशितः । (९७।१)

karmāṣṭādaśakenaiva kramād vedhaḥ prakāśitaḥ |

97.2९७.२

समुखं निर्मुखं बंधं रसबंधं तथेरितम् ॥ (९७।२)

samukhaṃ nirmukhaṃ baṃdhaṃ rasabaṃdhaṃ tatheritam ||

98.1९८.१

गोपितं शंभुना सिद्धैः सूचितं न प्रकाशितम् । (९८।१)

gopitaṃ śaṃbhunā siddhaiḥ sūcitaṃ na prakāśitam |

98.2९८.२

वार्तिकानां हितार्थाय मया तत्प्रकटीकृतम् ॥ (९८।२)

vārtikānāṃ hitārthāya mayā tatprakaṭīkṛtam ||

99.1९९.१

वज्रबीजवज्रभस्म शुद्धहेम व्योमसत्वमयोरजः । (९९।१)

vajrabījavajrabhasma śuddhahema vyomasatvamayorajaḥ |

99.2९९.२

चत्वारि समभागानि नागचूर्णं चतुःसमम् ॥ (९९।२)

catvāri samabhāgāni nāgacūrṇaṃ catuḥsamam ||

100.1१००.१

द्वंद्वमेलापलिप्तायां मूषायां चान्धितं धमेत् । (१००।१)

dvaṃdvamelāpaliptāyāṃ mūṣāyāṃ cāndhitaṃ dhamet |

100.2१००.२

एकीभूते समुद्धृत्य मूषायां प्रकटं धमेत् ॥ (१००।२)

ekībhūte samuddhṛtya mūṣāyāṃ prakaṭaṃ dhamet ||

101.1१०१.१

माक्षिकाद्धौतसत्त्वं च स्तोकं स्तोकं विनिक्षिपेत् । (१०१।१)

mākṣikāddhautasattvaṃ ca stokaṃ stokaṃ vinikṣipet |

101.2१०१.२

हेमवज्रावशेषं तु यावत्स्यादुद्धरेत्ततः ॥ (१०१।२)

hemavajrāvaśeṣaṃ tu yāvatsyāduddharettataḥ ||

102.1१०२.१

तस्मिन्नागं व्योमसत्त्वम् अयश्चूर्णं च पूर्ववत् । (१०२।१)

tasminnāgaṃ vyomasattvam ayaścūrṇaṃ ca pūrvavat |

102.2१०२.२

निक्षिपेद् द्वंद्वलिप्तायां मूषायां चान्धितं धमेत् ॥ (१०२।२)

nikṣiped dvaṃdvaliptāyāṃ mūṣāyāṃ cāndhitaṃ dhamet ||

103.1१०३.१

मिश्रीभूतं समुद्धृत्य मूषायां प्रकटं धमेत् । (१०३।१)

miśrībhūtaṃ samuddhṛtya mūṣāyāṃ prakaṭaṃ dhamet |

103.2१०३.२

स्वर्णवज्रावशेषं तद्यावज्जातं समुद्धरेत् ॥ (१०३।२)

svarṇavajrāvaśeṣaṃ tadyāvajjātaṃ samuddharet ||

104.1१०४.१

एवं पुनः पुनर्जार्यं व्योमसत्वायसं फणी । (१०४।१)

evaṃ punaḥ punarjāryaṃ vyomasatvāyasaṃ phaṇī |

104.2१०४.२

पूर्ववत् क्रमयोगेन षड्गुणं जारयेत्पुनः ॥ (१०४।२)

pūrvavat kramayogena ṣaḍguṇaṃ jārayetpunaḥ ||

105.1१०५.१

माक्षिकाद्धौतसत्त्वकम् [॥। औ६ ज़ेइछेन्झ्] । (१०५।१)

mākṣikāddhautasattvakam |

105.2१०५.२

क्षिपन् क्षिपन्धमेत्तं तु बाह्यमेवं तु षड्गुणम् ॥ (१०५।२)

kṣipan kṣipandhamettaṃ tu bāhyamevaṃ tu ṣaḍguṇam ||

106.0१०६.०

वज्रबीजमिदं ख्यातं जारणे परमं हितम् ॥ (१०६।०)

vajrabījamidaṃ khyātaṃ jāraṇe paramaṃ hitam ||

107.1१०७.१

वज्रबीजजारणेन स्पर्शवेधी शब्दवेधी रसःवासनामुखिते सूते द्वंद्वितं व्योमसत्वकम् । (१०७।१)

vajrabījajāraṇena sparśavedhī śabdavedhī rasaḥvāsanāmukhite sūte dvaṃdvitaṃ vyomasatvakam |

107.2१०७.२

पूर्ववत् क्रमयोगेन षड्गुणं जारयेत्पुनः ॥ (१०७।२)

pūrvavat kramayogena ṣaḍguṇaṃ jārayetpunaḥ ||

108.1१०८.१

तस्मिन् जार्यं वज्रबीजं व्योमसत्त्वक्रमेण वै । (१०८।१)

tasmin jāryaṃ vajrabījaṃ vyomasattvakrameṇa vai |

108.2१०८.२

ग्रसते कच्छपे यंत्रे यथाजीर्णं तथा फलम् ॥ (१०८।२)

grasate kacchape yaṃtre yathājīrṇaṃ tathā phalam ||

109.1१०९.१

द्विगुणे ऽयुतवेधी स्यात्त्रिगुणे लक्षवेधकः । (१०९।१)

dviguṇe 'yutavedhī syāttriguṇe lakṣavedhakaḥ |

109.2१०९.२

यदा चतुर्गुणं जीर्णं दशलक्षाणि विध्यति ॥ (१०९।२)

yadā caturguṇaṃ jīrṇaṃ daśalakṣāṇi vidhyati ||

110.1११०.१

कोटिवेधी पञ्चगुणे दशकोट्यस्तु षड्गुणे । (११०।१)

koṭivedhī pañcaguṇe daśakoṭyastu ṣaḍguṇe |

110.2११०.२

अर्बुदांशात् सप्तगुणे शङ्खवेध्यष्टमे गुणे ॥ (११०।२)

arbudāṃśāt saptaguṇe śaṅkhavedhyaṣṭame guṇe ||

111.1१११.१

नवमे खर्ववेधी स्याद्दशमे पद्मवेधकः । (१११।१)

navame kharvavedhī syāddaśame padmavedhakaḥ |

111.2१११.२

त्रयोदशगुणे जीर्णे स्पर्शवेधी भवेद्रसः ॥ (१११।२)

trayodaśaguṇe jīrṇe sparśavedhī bhavedrasaḥ ||

112.1११२.१

चतुर्दशगुणे जीर्णे भवेत्पाषाणवेधकः । (११२।१)

caturdaśaguṇe jīrṇe bhavetpāṣāṇavedhakaḥ |

112.2११२.२

त्रिपञ्चगुणिते जीर्णे सशैलवनकाननाम् ॥ (११२।२)

tripañcaguṇite jīrṇe saśailavanakānanām ||

113.1११३.१

वेधयेन्मेदिनीं सर्वां स भवेद् भूचरो रसः । (११३।१)

vedhayenmedinīṃ sarvāṃ sa bhaved bhūcaro rasaḥ |

113.2११३.२

एवं कलागुणे जीर्णे त्रैलोक्यव्यापको भवेत् ॥ (११३।२)

evaṃ kalāguṇe jīrṇe trailokyavyāpako bhavet ||

114.1११४.१

खेचरो रसराजेन्द्रो मुखस्थः खेगतिप्रदः । (११४।१)

khecaro rasarājendro mukhasthaḥ khegatipradaḥ |

114.2११४.२

जायते च यथाशक्त्या ततः सार्यं क्रमेण वै ॥ (११४।२)

jāyate ca yathāśaktyā tataḥ sāryaṃ krameṇa vai ||

115.1११५.१

वज्रबीजेन तुल्येन प्रथमा सारणा भवेत् । (११५।१)

vajrabījena tulyena prathamā sāraṇā bhavet |

115.2११५.२

पूर्ववज्जारणा कार्या द्विगुणेनानुसारयेत् ॥ (११५।२)

pūrvavajjāraṇā kāryā dviguṇenānusārayet ||

116.1११६.१

तथैव जारयेद् भूयः कर्तव्या प्रतिसारणा । (११६।१)

tathaiva jārayed bhūyaḥ kartavyā pratisāraṇā |

116.2११६.२

त्रिगुणेन तु तेनैव मुखं बद्ध्वाथ बन्धयेत् ॥ (११६।२)

triguṇena tu tenaiva mukhaṃ baddhvātha bandhayet ||

117.1११७.१

द्विसहस्रादिलक्षान्तं वेधकस्याप्ययं विधिः । (११७।१)

dvisahasrādilakṣāntaṃ vedhakasyāpyayaṃ vidhiḥ |

117.2११७.२

इत्येवं च पुनः कुर्यात्सारणां कोटिवेधके ॥ (११७।२)

ityevaṃ ca punaḥ kuryātsāraṇāṃ koṭivedhake ||

118.1११८.१

दशकोट्याद्यर्बुदान्ते च जारिते वेधके रसे । (११८।१)

daśakoṭyādyarbudānte ca jārite vedhake rase |

118.2११८.२

त्रिप्रकारा प्रकर्तव्या सारणा तु त्रिधा त्रिधा ॥ (११८।२)

triprakārā prakartavyā sāraṇā tu tridhā tridhā ||

119.1११९.१

चतुर्गुणा शङ्खवेधे तदूर्ध्वं पञ्चधा भवेत् । (११९।१)

caturguṇā śaṅkhavedhe tadūrdhvaṃ pañcadhā bhavet |

119.2११९.२

षड्गुणा पद्मवेधे तु मूलवेधे तु सप्तधा ॥ (११९।२)

ṣaḍguṇā padmavedhe tu mūlavedhe tu saptadhā ||

120.1१२०.१

अष्टधा स्पर्शवेधे तु दशधा शब्दवेधके । (१२०।१)

aṣṭadhā sparśavedhe tu daśadhā śabdavedhake |

120.2१२०.२

ततस्त्रयोदशगुणाः कलागुणे कलागुणाः ॥ (१२०।२)

tatastrayodaśaguṇāḥ kalāguṇe kalāguṇāḥ ||

121.1१२१.१

क्रमशः सारणा कार्या यथाशक्त्यानुसारतः । (१२१।१)

kramaśaḥ sāraṇā kāryā yathāśaktyānusārataḥ |

121.2१२१.२

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा पश्चाद्वेधं प्रकल्पयेत् ॥ (१२१।२)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā paścādvedhaṃ prakalpayet ||

122.1१२२.१

चंद्रार्के वा भुजंगे वा क्रामणेन समायुतम् । (१२२।१)

caṃdrārke vā bhujaṃge vā krāmaṇena samāyutam |

122.2१२२.२

इत्येवं पद्मपर्यन्तं संख्यावेधात्तु यो रसः ॥ (१२२।२)

ityevaṃ padmaparyantaṃ saṃkhyāvedhāttu yo rasaḥ ||

123.1१२३.१

तद्वेष्टितं मधूच्छिष्टैः कुंतवेधे तु योजयेत् । (१२३।१)

tadveṣṭitaṃ madhūcchiṣṭaiḥ kuṃtavedhe tu yojayet |

123.2१२३.२

तत्सर्वं कनकं दिव्यं जायते शंभुभाषितम् ॥ (१२३।२)

tatsarvaṃ kanakaṃ divyaṃ jāyate śaṃbhubhāṣitam ||

124.1१२४.१

धूमवेधविधिधूमवेधे रसं पिष्ट्वा तेन वस्त्रं प्रलेपयेत् । (१२४।१)

dhūmavedhavidhidhūmavedhe rasaṃ piṣṭvā tena vastraṃ pralepayet |

124.2१२४.२

ततो ज्योतिष्मतीतैले धृत्वा वर्तिं कल्पयेत् ॥ (१२४।२)

tato jyotiṣmatītaile dhṛtvā vartiṃ kalpayet ||

125.1१२५.१

ज्वलितां तां ताम्रकूटे योजयेत्पत्त्रतां गते । (१२५।१)

jvalitāṃ tāṃ tāmrakūṭe yojayetpattratāṃ gate |

125.2१२५.२

तद्धूमगंधमात्रेण सर्वं भवति कांचनम् ॥ (१२५।२)

taddhūmagaṃdhamātreṇa sarvaṃ bhavati kāṃcanam ||

126.1१२६.१

स्पर्शवेधविधिस्पर्शवेधी रसो योऽसौ गुटिकां तेन कारयेत् । (१२६।१)

sparśavedhavidhisparśavedhī raso yo'sau guṭikāṃ tena kārayet |

126.2१२६.२

द्रुतानामष्टलोहानां क्षिप्त्वा मध्ये समुद्धरेत् । (१२६।२)

drutānāmaṣṭalohānāṃ kṣiptvā madhye samuddharet |

126.3१२६.३

तद् भवेत्कांचनं दिव्यमसंख्यं नात्र संशयः ॥ (१२६।३)

tad bhavetkāṃcanaṃ divyamasaṃkhyaṃ nātra saṃśayaḥ ||

127.1१२७.१

शब्दवेधविधिशब्दवेधी रसो योऽसौ गुटिकां तेन कारयेत् । (१२७।१)

śabdavedhavidhiśabdavedhī raso yo'sau guṭikāṃ tena kārayet |

127.2१२७.२

धारयेद् वक्त्रमध्ये तु ततो लोहानि वेधयेत् । (१२७।२)

dhārayed vaktramadhye tu tato lohāni vedhayet |

127.3१२७.३

तत्सर्वं जायते स्वर्णं श्रुते शब्दे न संशयः ॥ (१२७।३)

tatsarvaṃ jāyate svarṇaṃ śrute śabde na saṃśayaḥ ||

128.1१२८.१

पाषाणवेधविधिपाषाणवेधको योऽसौ पर्वतानि तु तेन वै । (१२८।१)

pāṣāṇavedhavidhipāṣāṇavedhako yo'sau parvatāni tu tena vai |

128.2१२८.२

वेधयेदग्निना तप्तान् सर्वं भवति कांचनम् ॥ (१२८।२)

vedhayedagninā taptān sarvaṃ bhavati kāṃcanam ||

129.1१२९.१

मेदिनीवेधविधिमेदिनीवेधको योऽसौ राजिकार्धार्धमात्रकः । (१२९।१)

medinīvedhavidhimedinīvedhako yo'sau rājikārdhārdhamātrakaḥ |

129.2१२९.२

तेनैव वेधयेत्सर्वां सशैलवनकाननाम् । (१२९।२)

tenaiva vedhayetsarvāṃ saśailavanakānanām |

129.3१२९.३

मेदिनी सा स्वर्णमयी भवेत्सत्यं शिवोदितम् ॥ (१२९।३)

medinī sā svarṇamayī bhavetsatyaṃ śivoditam ||

130.1१३०.१

त्रैलोक्यव्यापकविधित्रैलोक्यव्यापको योऽसौ तं करे धारयेत्तु यः । (१३०।१)

trailokyavyāpakavidhitrailokyavyāpako yo'sau taṃ kare dhārayettu yaḥ |

130.3१३०.३

स भवेत्खेचरो दिव्यो महाकायो महाबलः ॥ (१३०।३)

sa bhavetkhecaro divyo mahākāyo mahābalaḥ ||

131.1१३१.१

स्वेच्छाचारी महावीरः शिवतुल्यो भवेत्तु सः । (१३१।१)

svecchācārī mahāvīraḥ śivatulyo bhavettu saḥ |

131.2१३१.२

तस्य मूत्रपुरीषाभ्यां सर्वलोहानि कांचनम् ॥ (१३१।२)

tasya mūtrapurīṣābhyāṃ sarvalohāni kāṃcanam ||

132.1१३२.१

जायन्ते नात्र संदेहस्तत्स्वेदस्पर्शनादपि । (१३२।१)

jāyante nātra saṃdehastatsvedasparśanādapi |

132.2१३२.२

रसकायो महासिद्धः सर्वलोकेषु पूज्यते ॥ (१३२।२)

rasakāyo mahāsiddhaḥ sarvalokeṣu pūjyate ||

133.1१३३.१

अवध्यो देवदैत्यानां यावच्चन्द्रार्कमेदिनी । (१३३।१)

avadhyo devadaityānāṃ yāvaccandrārkamedinī |

133.2१३३.२

भुञ्जानो दिव्यभोगांश्च क्रीडते भैरवो यथा ॥ (१३३।२)

bhuñjāno divyabhogāṃśca krīḍate bhairavo yathā ||

134.1१३४.१

रसबीजं शतवेधीभागत्रयं शुद्धसूतं भागैकं मृतवज्रकम् । (१३४।१)

rasabījaṃ śatavedhībhāgatrayaṃ śuddhasūtaṃ bhāgaikaṃ mṛtavajrakam |

134.2१३४.२

काकिनीरजसा मर्द्यं तप्तखल्वे दिनावधि ॥ (१३४।२)

kākinīrajasā mardyaṃ taptakhalve dināvadhi ||

135.1१३५.१

तेनैव पादभागेन हेमपत्राणि लेपयेत् । (१३५।१)

tenaiva pādabhāgena hemapatrāṇi lepayet |

135.2१३५.२

व्योमवल्लीरसैः पिष्टं कांतटंकणतालकम् ॥ (१३५।२)

vyomavallīrasaiḥ piṣṭaṃ kāṃtaṭaṃkaṇatālakam ||

136.1१३६.१

अनेन चाष्टमांशेन पूर्वलिप्तानि लेपयेत् । (१३६।१)

anena cāṣṭamāṃśena pūrvaliptāni lepayet |

136.2१३६.२

रुद्ध्वा स्वेद्यं दिवारात्रौ करीषाग्नौ ततः पुनः ॥ (१३६।२)

ruddhvā svedyaṃ divārātrau karīṣāgnau tataḥ punaḥ ||

137.1१३७.१

कदलीकंदसौवीरटंकणं च समं समम् । (१३७।१)

kadalīkaṃdasauvīraṭaṃkaṇaṃ ca samaṃ samam |

137.2१३७.२

कण्टकार्या द्रवैः पिष्ट्वा मूषा लेप्या त्वनेन वै ॥ (१३७।२)

kaṇṭakāryā dravaiḥ piṣṭvā mūṣā lepyā tvanena vai ||

138.1१३८.१

तन्मध्ये पूर्वपक्वं यद्रुद्ध्वा धाम्यं दृढाग्निना । (१३८।१)

tanmadhye pūrvapakvaṃ yadruddhvā dhāmyaṃ dṛḍhāgninā |

138.2१३८.२

तत्सर्वं जायते खोटं सौवीरं काचटंकणम् ॥ (१३८।२)

tatsarvaṃ jāyate khoṭaṃ sauvīraṃ kācaṭaṃkaṇam ||

139.1१३९.१

दत्त्वा दत्त्वा धमेत्खोटं जायते भास्करोपमम् । (१३९।१)

dattvā dattvā dhametkhoṭaṃ jāyate bhāskaropamam |

139.2१३९.२

रसबीजमिदं ख्यातं वेधके जारणे हितम् । (१३९।२)

rasabījamidaṃ khyātaṃ vedhake jāraṇe hitam |

139.3१३९.३

चंद्रार्के शतवेधी स्यात्कांचनं कुरुते शुभम् ॥ (१३९।३)

caṃdrārke śatavedhī syātkāṃcanaṃ kurute śubham ||

140.1१४०.१

शब्दवेधी रसःअथ वक्ष्ये रसेन्द्रस्य समांशस्य च भक्षणम् । (१४०।१)

śabdavedhī rasaḥatha vakṣye rasendrasya samāṃśasya ca bhakṣaṇam |

140.2१४०.२

पूर्वोक्तं रसबीजं तु समुखे चारयेद्रसे ॥ (१४०।२)

pūrvoktaṃ rasabījaṃ tu samukhe cārayedrase ||

141.1१४१.१

अभ्रसत्वप्रकारेण जारयेत्तत् क्रमेण वै । (१४१।१)

abhrasatvaprakāreṇa jārayettat krameṇa vai |

141.2१४१.२

पञ्चपञ्चांशगुणितं यदा ग्रसति पारदः ॥ (१४१।२)

pañcapañcāṃśaguṇitaṃ yadā grasati pāradaḥ ||

142.1१४२.१

ततस्तेनैव बीजेन सारणाक्रामणात्रयम् । (१४२।१)

tatastenaiva bījena sāraṇākrāmaṇātrayam |

142.2१४२.२

ततश्च जारितं कुर्यान्मुखं बद्ध्वाथ बन्धयेत् । (१४२।२)

tataśca jāritaṃ kuryānmukhaṃ baddhvātha bandhayet |

142.3१४२.३

शब्दवेधी भवेत्सो हि रसः शंकरभाषितम् ॥ (१४२।३)

śabdavedhī bhavetso hi rasaḥ śaṃkarabhāṣitam ||

143.1१४३.१

रसबीजं शतवेधिसमुखस्य रसेन्द्रस्य पक्वबीजं समांशकम् । (१४३।१)

rasabījaṃ śatavedhisamukhasya rasendrasya pakvabījaṃ samāṃśakam |

143.2१४३.२

जारयेच्चाभिषिक्तं तदभ्रसत्त्वक्रमेण वै ॥ (१४३।२)

jārayeccābhiṣiktaṃ tadabhrasattvakrameṇa vai ||

144.1१४४.१

मृतवज्रं षोडशांशं तस्मिन्सूते विनिक्षिपेत् । (१४४।१)

mṛtavajraṃ ṣoḍaśāṃśaṃ tasminsūte vinikṣipet |

144.2१४४.२

तालकं टंकणं कांतं तृतीयं चाष्टमांशकम् ॥ (१४४।२)

tālakaṃ ṭaṃkaṇaṃ kāṃtaṃ tṛtīyaṃ cāṣṭamāṃśakam ||

145.1१४५.१

दत्त्वा तस्मिंस्तदा खल्वे व्योमवल्लीद्रवैर्दिनम् । (१४५।१)

dattvā tasmiṃstadā khalve vyomavallīdravairdinam |

145.2१४५.२

तत्सर्वं मर्दितं कृत्वा छायाशुष्कं प्रयत्नतः ॥ (१४५।२)

tatsarvaṃ marditaṃ kṛtvā chāyāśuṣkaṃ prayatnataḥ ||

146.1१४६.१

द्वंद्वमेलापलिप्तायां मूषायां चान्धितं धमेत् । (१४६।१)

dvaṃdvamelāpaliptāyāṃ mūṣāyāṃ cāndhitaṃ dhamet |

146.2१४६.२

करीषाग्नौ दिवारात्रौ ध्माते खोटं भवेत्तु तत् ॥ (१४६।२)

karīṣāgnau divārātrau dhmāte khoṭaṃ bhavettu tat ||

147.1१४७.१

काचटंकणसौवीरैः शोधयेत्तं धमन् धमन् । (१४७।१)

kācaṭaṃkaṇasauvīraiḥ śodhayettaṃ dhaman dhaman |

147.2१४७.२

रसबीजमिदं ख्यातं पूर्ववत् शतवेधकम् । (१४७।२)

rasabījamidaṃ khyātaṃ pūrvavat śatavedhakam |

147.3१४७.३

जायते रसराजोऽयं कुरुते कनकं शुभम् ॥ (१४७।३)

jāyate rasarājo'yaṃ kurute kanakaṃ śubham ||

148.1१४८.१

मेर्चुर्य्:: रञ्जन:: रेदथवा समुखे सूते पूर्ववज्जारयेद्दिनम् । (१४८।१)

mercury:: rañjana:: redathavā samukhe sūte pūrvavajjārayeddinam |

148.2१४८.२

पञ्चपञ्चांशगुणितं यदा ग्रसति पारदः ॥ (१४८।२)

pañcapañcāṃśaguṇitaṃ yadā grasati pāradaḥ ||

149.1१४९.१

रसबीजेन चान्येन त्रिधा सार्यं क्रमेण वै । (१४९।१)

rasabījena cānyena tridhā sāryaṃ krameṇa vai |

149.2१४९.२

सारिते जारणा कार्या मुखं बद्ध्वाथ बन्धयेत् । (१४९।२)

sārite jāraṇā kāryā mukhaṃ baddhvātha bandhayet |

149.3१४९.३

शब्दवेधी भवेत्साक्षात्ताम्रं स्वर्णं करोति वै ॥ (१४९।३)

śabdavedhī bhavetsākṣāttāmraṃ svarṇaṃ karoti vai ||

150.1१५०.१

रसबीजम्पक्वबीजस्य चूर्णं तु पूर्ववच्चाभिषेकितम् । (१५०।१)

rasabījampakvabījasya cūrṇaṃ tu pūrvavaccābhiṣekitam |

150.2१५०.२

षोडशांशेन सूतस्य समुखस्य तु चारयेत् ॥ (१५०।२)

ṣoḍaśāṃśena sūtasya samukhasya tu cārayet ||

151.1१५१.१

द्व्यङ्गुल्यां मर्दनेनैव घर्मे चरति तत्क्षणात् । (१५१।१)

dvyaṅgulyāṃ mardanenaiva gharme carati tatkṣaṇāt |

151.2१५१.२

तद्बीजं जारयेत्तस्य स्वेदनैश्चाभ्रसत्ववत् ॥ (१५१।२)

tadbījaṃ jārayettasya svedanaiścābhrasatvavat ||

152.1१५२.१

अनेन क्रमयोगेन समं बीजं तु सारयेत् । (१५२।१)

anena kramayogena samaṃ bījaṃ tu sārayet |

152.2१५२.२

तद्वद् द्वादशभागेन पक्वबीजं तु तस्य वै ॥ (१५२।२)

tadvad dvādaśabhāgena pakvabījaṃ tu tasya vai ||

153.1१५३.१

चारयेन्मर्दयन्नेव कच्छपाख्ये ऽथ जारयेत् । (१५३।१)

cārayenmardayanneva kacchapākhye 'tha jārayet |

153.2१५३.२

अभ्रसत्वप्रकारेण समं यावच्च जारयेत् ॥ (१५३।२)

abhrasatvaprakāreṇa samaṃ yāvacca jārayet ||

154.1१५४.१

ततस्तस्याष्टमांशेन पक्वबीजं तु दापयेत् । (१५४।१)

tatastasyāṣṭamāṃśena pakvabījaṃ tu dāpayet |

154.2१५४.२

मर्दयेत्तप्तखल्वे तत् चरत्येव हि तत्क्षणात् ॥ (१५४।२)

mardayettaptakhalve tat caratyeva hi tatkṣaṇāt ||

155.1१५५.१

तं सूतं सूरणे कंदे गर्भे क्षिप्त्वा निरुध्य च । (१५५।१)

taṃ sūtaṃ sūraṇe kaṃde garbhe kṣiptvā nirudhya ca |

155.2१५५.२

लिप्त्वा कंदं पुटे पच्याद्यथा कंदो न दह्यते ॥ (१५५।२)

liptvā kaṃdaṃ puṭe pacyādyathā kaṃdo na dahyate ||

156.1१५६.१

तत्रैव ग्रसते सूतो जीर्णे ग्रासं तु दापयेत् । (१५६।१)

tatraiva grasate sūto jīrṇe grāsaṃ tu dāpayet |

156.2१५६.२

अनेन क्रमयोगेन समबीजं समं पुनः ॥ (१५६।२)

anena kramayogena samabījaṃ samaṃ punaḥ ||

157.1१५७.१

पादांशं पक्वबीजं तु दत्त्वा चार्यं च मर्दयेत् । (१५७।१)

pādāṃśaṃ pakvabījaṃ tu dattvā cāryaṃ ca mardayet |

157.2१५७.२

मूषायन्त्रे ततो जार्यं स्वेदनेन पुनः पुनः ॥ (१५७।२)

mūṣāyantre tato jāryaṃ svedanena punaḥ punaḥ ||

158.1१५८.१

अनेन क्रमयोगेन समबीजं च जारयेत् । (१५८।१)

anena kramayogena samabījaṃ ca jārayet |

158.2१५८.२

एवं चतुर्गुणे जीर्णे पक्वबीजे तु पारदे । (१५८।२)

evaṃ caturguṇe jīrṇe pakvabīje tu pārade |

158.3१५८.३

जायते कुंकुमाभस्तु रसेन्द्रो बलवत्तरः ॥ (१५८।३)

jāyate kuṃkumābhastu rasendro balavattaraḥ ||

159.1१५९.१

धूमवेधी शब्दवेधी पाषाणवेधी रसःअभ्रकं भ्रामकं ब्राह्मी मृतलोहाष्टकं तथा । (१५९।१)

dhūmavedhī śabdavedhī pāṣāṇavedhī rasaḥabhrakaṃ bhrāmakaṃ brāhmī mṛtalohāṣṭakaṃ tathā |

159.2१५९.२

महारसाश्चोपरसाः कटुतुम्ब्याश्च बीजकम् ॥ (१५९।२)

mahārasāścoparasāḥ kaṭutumbyāśca bījakam ||

160.1१६०.१

शङ्खनाभिर्मेषशृङ्गी वज्रकंदं समं समम् । (१६०।१)

śaṅkhanābhirmeṣaśṛṅgī vajrakaṃdaṃ samaṃ samam |

160.2१६०.२

मयूरस्य तु रक्तेन सर्वं पाच्यं दिनावधि ॥ (१६०।२)

mayūrasya tu raktena sarvaṃ pācyaṃ dināvadhi ||

161.1१६१.१

ततस्तं मर्दयेत्खोटं शिखिरक्ते दिनद्वयम् । (१६१।१)

tatastaṃ mardayetkhoṭaṃ śikhirakte dinadvayam |

161.2१६१.२

अनेन मृतवज्रं तु लेपितं कारयेत्ततः ॥ (१६१।२)

anena mṛtavajraṃ tu lepitaṃ kārayettataḥ ||

162.1१६२.१

मूषामाम्रफलाकारां द्विद्विलिप्तां तु कारयेत् । (१६२।१)

mūṣāmāmraphalākārāṃ dvidviliptāṃ tu kārayet |

162.2१६२.२

तन्मध्ये पूर्वसूतं तु पादांशं लिप्तवज्रकम् ॥ (१६२।२)

tanmadhye pūrvasūtaṃ tu pādāṃśaṃ liptavajrakam ||

163.1१६३.१

अथवा वज्रबीजं च पूर्वकल्केन लेपितम् । (१६३।१)

athavā vajrabījaṃ ca pūrvakalkena lepitam |

163.2१६३.२

अथवा द्वंद्वितं वज्रं समं स्वर्णेन यत्कृतम् ॥ (१६३।२)

athavā dvaṃdvitaṃ vajraṃ samaṃ svarṇena yatkṛtam ||

164.1१६४.१

तल्लिप्तं पूर्वकल्केन पादांशं तत्र निक्षिपेत् । (१६४।१)

talliptaṃ pūrvakalkena pādāṃśaṃ tatra nikṣipet |

164.2१६४.२

आच्छादितं धमेन्मन्दं मूषाधोमुखवायुना ॥ (१६४।२)

ācchāditaṃ dhamenmandaṃ mūṣādhomukhavāyunā ||

165.1१६५.१

किंचित् किंचिद् बिडं दत्त्वा जीर्णे तस्मात्समुद्धरेत् । (१६५।१)

kiṃcit kiṃcid biḍaṃ dattvā jīrṇe tasmātsamuddharet |

165.2१६५.२

पुनस्तल्लिप्तमूषायां क्षिप्त्वा वज्रेण संयुतम् । (१६५।२)

punastalliptamūṣāyāṃ kṣiptvā vajreṇa saṃyutam |

165.3१६५.३

पूर्ववत्क्रमयोगेन जीर्णे वज्रे समुद्धरेत् । (१६५।३)

pūrvavatkramayogena jīrṇe vajre samuddharet |

165.4१६५.४

अनेन क्रमयोगेन वज्रं वा वज्रबीजकम् ॥ (१६५।४)

anena kramayogena vajraṃ vā vajrabījakam ||

166.1१६६.१

स्वर्णद्वंद्वितवज्रं वा जारयेत्तत्पुनः पुनः । (१६६।१)

svarṇadvaṃdvitavajraṃ vā jārayettatpunaḥ punaḥ |

166.2१६६.२

एकादशगुणं यावत्तावज्जार्यं रसेन्द्रके ॥ (१६६।२)

ekādaśaguṇaṃ yāvattāvajjāryaṃ rasendrake ||

167.1१६७.१

सुदग्धां शङ्खनाभिं तु मातुलिंगरसैर्दिनम् । (१६७।१)

sudagdhāṃ śaṅkhanābhiṃ tu mātuliṃgarasairdinam |

167.2१६७.२

मर्दयेल्लोलयेत्तेन मुक्ताचूर्णं सुशोभनम् ॥ (१६७।२)

mardayellolayettena muktācūrṇaṃ suśobhanam ||

168.1१६८.१

द्रावितं मौक्तिकं वाथ पूर्ववज्जारयेद्धमन् । (१६८।१)

drāvitaṃ mauktikaṃ vātha pūrvavajjārayeddhaman |

168.2१६८.२

मूषायां बिडलिप्तायां पादं पादं शनैः शनैः ॥ (१६८।२)

mūṣāyāṃ biḍaliptāyāṃ pādaṃ pādaṃ śanaiḥ śanaiḥ ||

169.0१६९.०

एकादशगुणं यावत्तज्जार्यं कच्छपेन तत् ॥ (१६९।०)

ekādaśaguṇaṃ yāvattajjāryaṃ kacchapena tat ||

170.1१७०.१

नीलीनिर्याससंतुल्यं शिखिपित्तं विमर्दयेत् । (१७०।१)

nīlīniryāsasaṃtulyaṃ śikhipittaṃ vimardayet |

170.2१७०.२

इन्द्रनीलं च नीलं च तेन लिप्त्वाथ जारयेत् ॥ (१७०।२)

indranīlaṃ ca nīlaṃ ca tena liptvātha jārayet ||

171.1१७१.१

पूर्ववत्क्रमयोगेन धमनात्स्वेदनेन वा । (१७१।१)

pūrvavatkramayogena dhamanātsvedanena vā |

171.2१७१.२

विडलेपितमूषायाम् एकादशगुणं क्रमात् ॥ (१७१।२)

viḍalepitamūṣāyām ekādaśaguṇaṃ kramāt ||

172.1१७२.१

द्रावितं चेन्द्रनीलं वा नीलं च द्रावितं क्रमात् । (१७२।१)

drāvitaṃ cendranīlaṃ vā nīlaṃ ca drāvitaṃ kramāt |

172.2१७२.२

द्वंद्वितं रसराजस्य जार्यमभ्रद्रुतिर्यथा । (१७२।२)

dvaṃdvitaṃ rasarājasya jāryamabhradrutiryathā |

172.3१७२.३

इत्येवं जारयेन्नीलं द्रावितं कठिनं तु वा ॥ (१७२।३)

ityevaṃ jārayennīlaṃ drāvitaṃ kaṭhinaṃ tu vā ||

173.1१७३.१

शिखिपित्तनृरक्ताभ्यां लेपितं पद्मरागकम् । (१७३।१)

śikhipittanṛraktābhyāṃ lepitaṃ padmarāgakam |

173.2१७३.२

जारयेद्रसराजस्य त्वेकादशगुणं क्रमात् । (१७३।२)

jārayedrasarājasya tvekādaśaguṇaṃ kramāt |

173.3१७३.३

जार्यं वा द्रावितं तत्तु यथा चाभ्रद्रुतिः पुरा ॥ (१७३।३)

jāryaṃ vā drāvitaṃ tattu yathā cābhradrutiḥ purā ||

174.1१७४.१

रजनी तुल्यकंकुष्ठं ब्रह्मपुष्पद्रवैर्दिनम् । (१७४।१)

rajanī tulyakaṃkuṣṭhaṃ brahmapuṣpadravairdinam |

174.2१७४.२

भावितं तेन लिप्तं तु पुष्परागं तु जारयेत् ॥ (१७४।२)

bhāvitaṃ tena liptaṃ tu puṣparāgaṃ tu jārayet ||

175.1१७५.१

कठिनं द्रावितं वाथ रुद्रसंख्याक्रमेण वै । (१७५।१)

kaṭhinaṃ drāvitaṃ vātha rudrasaṃkhyākrameṇa vai |

175.2१७५.२

एवं रत्नैर्भवेत्तृप्तो रसराजो महाबलः ॥ (१७५।२)

evaṃ ratnairbhavettṛpto rasarājo mahābalaḥ ||

176.1१७६.१

अनेनैव शतांशेन मधूच्छिष्टेन लेपयेत् । (१७६।१)

anenaiva śatāṃśena madhūcchiṣṭena lepayet |

176.2१७६.२

शुद्धहाटकपत्राणि रुद्ध्वा गजपुटे पचेत् ॥ (१७६।२)

śuddhahāṭakapatrāṇi ruddhvā gajapuṭe pacet ||

177.1१७७.१

इंद्रगोपसमाकारं तत्स्वर्णं जायते शुभम् । (१७७।१)

iṃdragopasamākāraṃ tatsvarṇaṃ jāyate śubham |

177.2१७७.२

अनेनैव सुवर्णेन सारयेत्सारणात्रयम् ॥ (१७७।२)

anenaiva suvarṇena sārayetsāraṇātrayam ||

178.1१७८.१

रत्नतृप्तं सूतराजं मूषायन्त्रे विनिक्षिपेत् । (१७८।१)

ratnatṛptaṃ sūtarājaṃ mūṣāyantre vinikṣipet |

178.2१७८.२

शनैः शनैर्धमेत्तावद्यावत्सूतावशेषितम् ॥ (१७८।२)

śanaiḥ śanairdhamettāvadyāvatsūtāvaśeṣitam ||

179.1१७९.१

मुखं बद्ध्वा रसं बद्ध्वा धूमवेधी भवेत्तु तत् । (१७९।१)

mukhaṃ baddhvā rasaṃ baddhvā dhūmavedhī bhavettu tat |

179.2१७९.२

अनेन क्रमयोगेन पुनः सारणजारणा ॥ (१७९।२)

anena kramayogena punaḥ sāraṇajāraṇā ||

180.1१८०.१

कर्तव्यास्त्रिप्रकारा वै मुखं बद्ध्वाथ बन्धयेत् । (१८०।१)

kartavyāstriprakārā vai mukhaṃ baddhvātha bandhayet |

180.2१८०.२

शब्दवेधी रसेन्द्रोऽयं जायते खेगतिप्रदः ॥ (१८०।२)

śabdavedhī rasendro'yaṃ jāyate khegatipradaḥ ||

181.1१८१.१

पुनश्च त्रिविधा कार्या सारणाज्जारणा क्रमात् । (१८१।१)

punaśca trividhā kāryā sāraṇājjāraṇā kramāt |

181.2१८१.२

तस्यैव तु रसेन्द्रस्य मुखबन्धं च कारयेत् ॥ (१८१।२)

tasyaiva tu rasendrasya mukhabandhaṃ ca kārayet ||

182.1१८२.१

तेनैव वेधयेत्सर्वं गिरिपाषाणभूतलम् । (१८२।१)

tenaiva vedhayetsarvaṃ giripāṣāṇabhūtalam |

182.2१८२.२

जायते कनकं दिव्यं जाम्बूनदसमप्रभम् ॥ (१८२।२)

jāyate kanakaṃ divyaṃ jāmbūnadasamaprabham ||

183.1१८३.१

सिद्धैर्भूचरखेचरा शिवमुखात्प्राप्ता महाजारणा कृत्वा तां च रसे रसातलमिदं स्वर्णेन पूर्णं कृतम् । (१८३।१)

siddhairbhūcarakhecarā śivamukhātprāptā mahājāraṇā kṛtvā tāṃ ca rase rasātalamidaṃ svarṇena pūrṇaṃ kṛtam |

183.2१८३.२

तेषां कर्म विचार्य सारमखिलं स्पष्टीकृतं तन्मया यः कश्चिद् गुरुतन्त्रमन्त्रनिरतस्तस्यैव सिद्धं भवेत् ॥ (१८३।२)

teṣāṃ karma vicārya sāramakhilaṃ spaṣṭīkṛtaṃ tanmayā yaḥ kaścid gurutantramantraniratastasyaiva siddhaṃ bhavet ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

RRĀ, 3, 18

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit