लोहैर् महारसवरैर् विडपक्वबीजं कृत्वाथ पारदवरे विधिवच्च जार्यम् । (१।१)

योज्यं तथा सकलसारणकर्मयोगे तद्वक्ष्यते विविधबीजविडाधिकारम् ॥ (१।२)

पक्वबीज (१)ताम्रं समं शुद्धं द्रावितं लेपयेत्पुनः । (२।१)

साम्लेन ताप्यकल्केन धमेत्स्वर्णावशेषितम् ॥ (२।२)

एवं दशगुणं वाह्यं ताप्यं वा तुत्थसत्त्वकम् । (३।१)

पक्वबीजमिदं ख्यातं स्वर्णशेषं समाहरेत् ॥ (३।२)

पक्वबीजनागाभ्रं द्वंद्वितं तुल्यं स्वर्णे वाह्यं द्विषड्गुणम् । (४।१)

पूर्ववत्स्वर्णशेषं तु ग्राह्यं स्यात्पक्वबीजकम् ॥ (४।२)

पक्वबीज (३)स्वर्णं पीताभ्रसत्त्वं च तुल्यांशं द्वंद्वितं धमेत् । (५।१)

ताप्यं तालकवापेन स्वर्णशेषं समाहरेत् । (५।२)

एवं दशगुणं सत्त्वं वाह्यं स्यात्पक्वबीजकम् ॥ (५।३)

पक्वबीज (४)रसकाभ्रकयोः सत्त्वं ताम्रं नागं क्रमोत्तरम् ॥ (६।०)

चूर्णितं द्वंद्वलिप्तायां मूषायां चान्धितं धमेत् । (७।१)

तत्खोटं माक्षिकं तुत्थम् अम्लैः पिष्ट्वा पुटे पचेत् ॥ (७।२)

समुद्धृत्य पुनश्चाम्लैर्मर्द्यं रुद्ध्वा पुटे पचेत् । (८।१)

एवं पञ्चपुटैः पक्वं द्रुते स्वर्णे तु वाहयेत् । (८।२)

धमेद्दशगुणं यावत् तावत् स्यात् पक्वबीजकम् ॥ (८।३)

बीज:: ड़्रोम् लेअद्लोहस्य कुट्यमानस्य सुतप्तस्य दलानि वै । (९।१)

पतन्ति तानि स्वीकृत्य ख्यातोऽयं लोहपर्पटः ॥ (९।२)

लोहपर्पटमाक्षीकं कंकुष्ठं विमलाभ्रकम् । (१०।१)

मृतशुल्बं शिलासूतं दरदार्कस्नुहीपयः ॥ (१०।२)

एतैः समं नागचूर्णं मर्द्यं रुद्ध्वा पुटे पचेत् । (११।१)

पुनर्मर्द्यं पुनः पाच्यं यावद्वारांश्चतुर्दश ॥ (११।२)

एवं शतगुणं वाह्यं शुद्धहेम्नि धमन् धमन् । (१२।१)

तत्स्वर्णं नागबीजं स्याद्गोरोचननिभं भवेत् ॥ (१२।२)

बीज:: ड़्रोम् लेअद्:: पक्व:: रञ्जनखर्परस्थे द्रुते नागे ब्रह्मबीजदलानि हि । (१३।१)

क्षिप्त्वाग्निं ज्वालयेच्चण्डं ब्रह्मदण्डेन चालयेत् ॥ (१३।२)

चतुर्यामात्तु तद् भस्म जातं पात्रात्समुद्धरेत् । (१४।१)

रुद्ध्वा गजपुटे पच्यात् पादांशं गंधकं पुनः ॥ (१४।२)

दत्त्वाम्लमर्दितं पच्यादेवं वारांश्चतुर्दश । (१५।१)

रक्तवर्णं भवेद्भस्म तद्भागं खर्परे क्षिपेत् ॥ (१५।२)

भागत्रयं शिलाचूर्णं पृथक्पात्रे विनिक्षिपेत् । (१६।१)

पञ्चाङ्गं वासकाचूर्णं त्वक्चूर्णं चार्जुनस्य वै ॥ (१६।२)

शाककिंशुककोरण्टशिग्रूणां पुष्पमाहरेत् । (१७।१)

नागिनी नागकन्या च कुमारी चाहिमारकम् ॥ (१७।२)

सर्वेषां प्रतिभागैकं शिलामध्ये विनिक्षिपेत् । (१८।१)

सर्वं चतुर्गुणैर् मूत्रैश्छागजैः क्वाथमाचरेत् ॥ (१८।२)

पूर्वोक्तनागभूतैश्च खर्परस्थस्य संक्षिपेत् । (१९।१)

चालयेत्पाचयेच्चुल्ल्यां यावत्सप्तदिनावधि ॥ (१९।२)

यत्नेन मृतनागेन वापो देयो द्रुतस्य च । (२०।१)

पक्वबीजस्य वारांस्त्रीन् रञ्जितं जायते शुभम् ॥ (२०।२)

लेअद्:: मृत:: अल्छेम्। उसेदलानां चैव बीजानां पिष्टीस्तम्भे विशेषतः । (२१।१)

उच्चाटे क्रामणे योज्यं पूर्वोक्तं मृतनागकम् ॥ (२१।२)

बीज:: पक्व:: रञ्जनमञ्जिष्ठा ब्रह्मपुष्पं च पुष्पं च करवीरकम् ॥ (२२।०)

सर्वासां वृक्षजातीनां रक्तपुष्पाणि चाहरेत् । (२३।१)

खादिरं देवदारुं च द्विनिशा रक्तचन्दनम् ॥ (२३।२)

सर्वं लाक्षारसैः पिष्ट्वा क्षिप्त्वा तैलं चतुर्गुणम् । (२४।१)

पचेत्तैलावशेषं तु तस्मिंस्तैले निषेचयेत् । (२४।२)

त्रिसप्तधा पक्वबीजं रञ्जते जायते शुभम् ॥ (२४।३)

बीज:: पक्व, रञ्जित:: अल्छेम्। उसेगर्भद्रावैः प्रयोक्तव्यं तथा सर्वत्र सारणे । (२५।१)

समेन जारयेत्सूतं द्विगुणेन तु सारयेत् ॥ (२५।२)

त्रिगुणेन ह्यनेनैव कर्तव्यं प्रतिसारणम् । (२६।१)

सारितं क्रामणेनैव वेधकाले नियोजयेत् ॥ (२६।२)

बीज:: ड़्रोम् सिल्वेर्विमला तीक्ष्णचूर्णं च सत्त्वं श्वेताभ्रकस्य च । (२७।१)

रसकं तारमाक्षीकं समभागं विचूर्णयेत् ॥ (२७।२)

चूर्णाच्चतुर्गुणं वङ्गं द्वंद्वमेलापकं धमेत् । (२८।१)

मर्दयेदम्लयोगेन रुद्ध्वा गजपुटे पचेत् ॥ (२८।२)

एवं पञ्चपुटैः पक्वं ततस्तारे तु वाहयेत् । (२९।१)

धमन्दशगुणं यावत्तत्तारं तारबीजकम् ॥ (२९।२)

बीज:: ड़्रोम् सिल्वेर्ताप्येन मारयेद् बंगं यथा तालेन मारितम् । (३०।१)

तद् द्वात्रिंशगुणं तारे वाहयेत्तालवापतः । (३०।२)

ताम्रबीजं तु तच्छ्रेष्ठं सारणे रञ्जने हितम् ॥ (३०।३)

बीज:: ड़्रोम् सिल्वेर्कुटिलं विमला तीक्ष्णं समं चूर्णं प्रकल्पयेत् । (३१।१)

ध्मातव्यं द्वंद्वलिप्तायां खोटमम्लेन पेषितम् ॥ (३१।२)

पुटितं पञ्चवारं तु तारे वाह्यं शनैर्धमेत् । (३२।१)

यावद्दशगुणं तत्तु तारबीजं भवेच्छुभम् ॥ (३२।२)

बीज:: ड़्रोम् सिल्वेर्बंगं श्वेताभ्रसत्त्वं च तारमाक्षिकसत्त्वकम् । (३३।१)

द्वंद्वमूषागतं धाम्यं त्रितयं चूर्णितं समम् ॥ (३३।२)

वाह्यं दशगुणं तारे तारमाक्षिकवापतः । (३४।१)

तत्तारं जायते बीजं सर्वकार्यकरक्षमम् ॥ (३४।२)

तारबीजरञ्जनयथाप्राप्तैः श्वेतपुष्पैर् नानावृक्षसमुद्भवैः ॥ (३५।०)

रसं चतुर्गुणं योज्यं कङ्गुणीतैलवापतः । (३६।१)

पचेत्तैलावशेषं तु तस्मिंस्तैले निषेचयेत् ॥ (३६।२)

द्रावितं तारबीजं तु एकविंशतिवारकम् । (३७।१)

रञ्जितं जायते तत्तु रसराजस्य रञ्जकम् ॥ (३७।२)

सारणातैलज्योतिष्मतीकरञ्जाक्षकटुतुम्बीसमुद्भवम् । (३८।१)

तैलमेकं समादाय मण्डूकवसया समम् ॥ (३८।२)

कूर्मसूकरमेषाहिजलूकामत्स्यजापि वा । (३९।१)

एतेष्वेका वसा ग्राह्या पूर्वतैलं समाहरेत् ॥ (३९।२)

रक्तवर्गं पीतवर्गं कार्यं क्षीरैश्चतुर्गुणैः । (४०।१)

पुष्पाणां रक्तपीतानाम् एकैकानां द्रवं हरेत् ॥ (४०।२)

एतद्द्वंद्वविभागं स्यात्पूर्वक्वाथचतुष्टयम् । (४१।१)

पाटलीकाकतुण्ड्युत्थं महाराष्ट्रीद्रवं तथा ॥ (४१।२)

प्रत्येकं भागमेकैकं पूर्वतैलवसायुतम् । (४२।१)

योज्यं भागद्वयं तत्र भूलतामलताप्यकम् ॥ (४२।२)

द्वन्द्वमेलापयोर् एकं तैलात् षोडशकांशकम् । (४३।१)

प्रत्येकं योजयेत्तस्मिन् सर्वमेकत्र पाचयेत् ॥ (४३।२)

ग्राह्यं तैलावशेषं तु वस्त्रपूतं सुरक्षयेत् । (४४।१)

विख्यातं सारणातैलं रसराजस्य कर्मणि ॥ (४४।२)

क्रामण:: सुब्स्तन्चेस् ड़ोर् ~नागं वङ्गं मृतं तुल्यमम्लेन च वटीकृतम् । (४५।१)

क्रामणार्थे प्रयोक्तव्यं वेधकाले रसस्य तु ॥ (४५।२)

क्रामण:: सुब्स्तन्चेस् ड़ोर् सौराष्ट्रीं भावयेद् घर्मे गवां पित्तैः त्रिधाततः । (४६।१)

तत्सत्त्वं सोमवद् ग्राह्यं क्रामकं योजयेद्रसे ॥ (४६।२)

क्रामण:: सुब्स्तन्चेस् ड़ोर् ~मनःशिला विषं ताप्यं महिषीकर्णजं मलम् । (४७।१)

काकविट् खररक्तं च क्रामणं स्नुक्पयोऽन्वितम् ॥ (४७।२)

क्रामण:: सुब्स्तन्चेस् ड़ोर् ~नररक्तार्कदुग्धं च टंकणं भूलता शिला । (४८।१)

समांशं क्रामकं योज्यं वेधकाले रसस्य तु ॥ (४८।२)

क्रामणसत्त्व (५)इन्द्रगोपं विषं कांतं नररक्तं स्नुहीपयः । (४९।१)

रसकं दरदं तैलं सर्वमेकत्र मर्दयेत् । (४९।२)

क्रामकं क्षेपलेपाभ्यां वेधकाले नियोजयेत् ॥ (४९।३)

क्रामण:: सुब्स्तन्चेस् ड़ोर् ~; वेध:: ~रसं धान्याभ्रकं सत्त्वं काकविट् हरितालकम् । (५०।१)

नयनं सहदेवानां भूनागश्च समं समम् ॥ (५०।२)

पिण्डितं क्रामणे सिद्धं क्षेपे लेपे नियोजयेत् ॥ (५१।०)

क्रामणसत्त्व (७)कदलीकन्दसौवीरं कण्टकारीरसप्लुतम् । (५२।१)

क्रामणं सर्वधातूनां सर्वद्वंद्वेषु मेलनम् ॥ (५२।२)

क्रामणेन विना सूतो न क्रमेद्देहलोहयोः । (५३।१)

उक्तस्थानेषु योगेषु तस्मात् सर्वेषु योजयेत् ॥ (५३।२)

महाविडदग्धं शंखं रविक्षीरैर्भावितं शतधातपे । (५४।१)

ततः पञ्चपुटैः पक्वं रुद्ध्वा रुद्ध्वाथ संपुटे ॥ (५४।२)

तत्समं टंकणं क्षिप्त्वा ह्यम्लवर्गेण भावयेत् । (५५।१)

राजावर्तं प्रवालं च दरदं गंधकं शिला ॥ (५५।२)

पञ्चानां तु समं चूर्णं शङ्खतुल्यं नियोजयेत् । (५६।१)

सर्वं तदम्लवर्गेण मर्दयेद्दिवसत्रयम् ॥ (५६।२)

अयं महाविडः ख्यातः खोटानां जारणे हितः । (५७।१)

मूषालेपं तु सर्वत्र जारणे योजयेत्सदा ॥ (५७।२)

तत्क्षणाज्जरते सूतो वज्रादीनि न संशयः ॥ (५८।०)

विड (२)त्रिक्षारं पञ्चलवणं नवसारं कटुत्रयम् । (५९।१)

इन्द्रगोपं घनं शिग्रु सूरणं वनसूरणम् ॥ (५९।२)

भावयेदम्लवर्गेण त्रिदिनं ह्यातपे खरे । (६०।१)

अनेन मर्दितः सूतो भक्षयेद् अष्टलोहकम् ॥ (६०।२)

विड (३)व्योषं गंधकं कासीसं स्वर्णपुष्पी सुवर्चलम् । (६१।१)

सर्जी टंकणं सौवीरं सैन्धवं शिग्रुजैर्द्रवैः । (६१।२)

दशाहं भावयेद् घर्मे विडोऽयं जारणे हितः ॥ (६१।३)

विड (४)दग्धशङ्खं रविक्षीरैर्भावितं शतधातपे । (६२।१)

ततः पञ्चपुटैः पक्वं जारणे विडमुत्तमम् ॥ (६२।२)

विड (५)त्रिक्षारं पञ्चलवणम् अम्लवेतससंयुतम् । (६३।१)

अनेन मर्दयेत्सूतमभ्रसत्त्वं चरत्यलम् ॥ (६३।२)

विड (६)गोमूत्रं गंधकं घर्मे शतवारं विभावयेत् । (६४।१)

शिग्रुमूलद्रवैस् तद्वद् दग्धं शङ्खं विभावयेत् ॥ (६४।२)

एतद्गंधकशंखाभ्यां समांशं विषसैन्धवम् । (६५।१)

एतैर्विमर्दितं सूतं ग्रसते सर्वलोहकम् ॥ (६५।२)

वह्निमुखो विड (७)टंकणं शतधा भाव्यं द्रवैः पालाशवृक्षजैः । (६६।१)

विडो वह्निमुखो नाम हितः सर्वस्य जारणे ॥ (६६।२)

विड (८)गंधकं नवसारं वा मुखं कांतस्य चातपे । (६७।१)

शतधा मूत्रवर्गेण भावितं स्याद् विडं पृथक् ॥ (६७।२)

ज्वालामुखो विडः (९)त्रिक्षारं गंधकं तालं भूखगं नवसारकम् । (६८।१)

सैंधवं च समं सर्वं मूत्रवर्गैर्दिनं पचेत् ॥ (६८।२)

ज्वालामुखो विडो नाम हितः सर्वत्र जारणे ॥ (६९।०)

विड (१०)गंधकं शतधा भाव्यं वनशिग्रुशिफाद्रवैः । (७०।१)

जम्बीरैर्नवसारं वा भावितं स्याद्विडं पृथक् ॥ (७०।२)

विड:: वडवानलवासकैरंडकदली देवदाली पुनर्नवा । (७१।१)

वासापालाशनिचुलं तिलं काञ्चनमोक्षकम् ॥ (७१।२)

एतान् समूलान् आदाय नातिशुष्कान् विखण्डयेत् । (७२।१)

पञ्चाङ्गं मूलकं दग्ध्वा तिलकाण्डं च तत्समम् ॥ (७२।२)

एतत्क्षारैः पूर्वकल्कं मूत्रवर्गेण भावयेत् । (७३।१)

वस्त्रपूतं द्रवं पच्यात् मृद्वग्नौ लोहपात्रके ॥ (७३।२)

बाष्पाणां बुद्बुदानां च बहूनाम् उद्गमो यदा । (७४।१)

तदा कासीसं सौराष्ट्री क्षारत्रयं कटुत्रयम् ॥ (७४।२)

गंधकं पंचलवणं नवसारं च हिंगुलम् । (७५।१)

एतेषां निक्षिपेच्चूर्णं तस्मिन्पात्रेऽथ चालयेत् ॥ (७५।२)

गुडपाकं समुत्तार्य लोहसंपुटके क्षिपेत् । (७६।१)

सप्ताहं भूमिगर्भेऽथ धान्यराशौ तथा पुनः । (७६।२)

सप्ताहं संस्थितः सिद्धो विडोऽयं वडवानलः ॥ (७६।३)

विड:: ड़ोर् सत्त्वजारणभावयेन्निचुलक्षारं देवदालीदलद्रवैः । (७७।१)

एकविंशतिवारं तु बिडोऽयं सत्त्वजारणे ॥ (७७।२)

विड:: तीव्रानलदेवदालीशिफाबीजं गुंजासैंधवटंकणम् । (७८।१)

समांशं निचुलक्षारमम्लवर्गेण सप्तधा ॥ (७८।२)

कोशातकीदलरसैर्भावयेद्दिनसप्तकम् । (७९।१)

तीव्रानलो नाम बिडो विहितो हेमजारणे ॥ (७९।२)

विड:: ड़ोर् जारण ओड़् गोल्द्मूलकार्द्रकवह्नीनां क्षारं गोमूत्रलोलितम् । (८०।१)

वस्त्रपूतं द्रवं ग्राह्यं गंधकं तेन भावयेत् ॥ (८०।२)

शतवारं खरे घर्मे विडोऽयं हेमजारणे ॥ (८१।०)

विड:: ड़ोर् जारण ओड़् गोल्द्त्रिक्षारं पंचलवणं शङ्खं तालं मनःशिला । (८२।१)

दिनैकमम्लवर्गेण पक्वं स्याद्धेमजारणे ॥ (८२।२)

विड:: ड़ोर् जारण ओड़् गोल्द्गंधकं नवसारं च जम्बीराम्लेन मर्दयेत् । (८३।१)

शतवारं खरे घर्मे बिडोऽयं हेमजारणे ॥ (८३।२)

विड:: ड़ोर् जारणकन्याहयारिधत्तूरद्रवैर्भाव्यं तु गंधकम् । (८४।१)

शतधा तं खरे घर्मे विडोऽयं सर्वजारणे ॥ (८४।२)

अनेन ग्रसते शीघ्रं शुक्तिसंभवसंपुटे ॥ (८५।०)

विड:: ड़ोर् इम्प्रोवेमेन्त् ओड़् ग्रासनसैंधवं गंधकं तुल्यं ताम्रवल्लीद्रवैः प्लुतम् । (८६।१)

अनेन बिडयोगेन गगनं ग्रसते रसः ॥ (८६।२)

सिद्धविडशिलागंधकसिन्धूत्थं प्रत्येकं च पलं पलम् । (८७।१)

पलत्रयं च भूनागं सर्वमेकत्र मर्दयेत् ॥ (८७।२)

शोषयेच्च पुनर्देयं भूनागानां पलत्रयम् । (८८।१)

तद्वन्मर्द्यं पुनः शोष्यं पाचयेन्मन्दवह्निना ॥ (८८।२)

एवम् अष्टगुणं दत्त्वा मर्द्यं पाच्यं विचूर्णयेत् । (८९।१)

अयं सिद्धविडो योज्यो जारणे हेमकर्मणि ॥ (८९।२)

सम्यक् संस्कृतगंधकाद्युपरसं सत्त्वं ततो व्योमजं पश्चान्माक्षिकसत्त्वहाटकवरं गर्भद्रुतौ द्रावितम् । (९०।१)

रागै रञ्जितबीजजालम् अखिलं बाह्यां द्रुतिं द्वंद्वितां सूते सर्वमिदं क्रमेण विधिना सिद्धैर्बिडैर्जारयेत् ॥ (९०।२)