RRĀ, 1, 3
Select a line for its word-by-word analysis.
जारणपूर्वं मारणमथातो जारणापूर्वं बीजं मारणमुच्यते । (१।१)
jāraṇapūrvaṃ māraṇamathāto jāraṇāpūrvaṃ bījaṃ māraṇamucyate |
रसस्य समुखकरणम्संस्थाप्य गोमयं भूमौ पक्वमूषां ततः परम् । (३।१)
rasasya samukhakaraṇamsaṃsthāpya gomayaṃ bhūmau pakvamūṣāṃ tataḥ param |
तन्मध्ये कटुतुम्ब्युत्थं तैलं दत्त्वा रसं क्षिपेत् ॥ (३।२)
tanmadhye kaṭutumbyutthaṃ tailaṃ dattvā rasaṃ kṣipet ||
गन्धकं व्रीहिमात्रं च क्षिप्त्वा तं च निरोधयेत् ॥ (४।२)
gandhakaṃ vrīhimātraṃ ca kṣiptvā taṃ ca nirodhayet ||
तत्पृष्ठे पावको देयः पूर्णं वा वह्निखर्परम् । (५।१)
tatpṛṣṭhe pāvako deyaḥ pūrṇaṃ vā vahnikharparam |
स्वाङ्गशीतलतां ज्ञात्वा जीर्णे तैले च गन्धकम् ॥ (५।२)
svāṅgaśītalatāṃ jñātvā jīrṇe taile ca gandhakam ||
काकमाचीद्रवं चाग्नौ दत्त्वा दत्त्वा च जारयेत् । (६।१)
kākamācīdravaṃ cāgnau dattvā dattvā ca jārayet |
मूषाधो गोमयं चात्र दत्त्वा चोदधर्वं च पावकम् ॥ (६।२)
mūṣādho gomayaṃ cātra dattvā codadharvaṃ ca pāvakam ||
षड्गुणं गन्धकं जार्यं सूतस्यैवं मुखं भवेत् । (७।१)
ṣaḍguṇaṃ gandhakaṃ jāryaṃ sūtasyaivaṃ mukhaṃ bhavet |
समुखपारदस्य जारणापूर्वको मारणविधिःतं सूतं मर्दयेन्नीरैर्जम्बीरोत्थैः पुनः पुनः ॥ (७।२)
samukhapāradasya jāraṇāpūrvako māraṇavidhiḥtaṃ sūtaṃ mardayennīrairjambīrotthaiḥ punaḥ punaḥ ||
चतुःषष्ट्यंशकैः पूर्वैर् द्वात्रिंशांशं ततः पुनः । (८।१)
catuḥṣaṣṭyaṃśakaiḥ pūrvair dvātriṃśāṃśaṃ tataḥ punaḥ |
षोडशांशं शुद्धहेमपत्रं सूतेषु निक्षिपेत् ॥ (८।२)
ṣoḍaśāṃśaṃ śuddhahemapatraṃ sūteṣu nikṣipet ||
शिखिपित्तेन सम्पिष्टं तैलैश्च सर्षपोद्भवैः । (९।१)
śikhipittena sampiṣṭaṃ tailaiśca sarṣapodbhavaiḥ |
लिप्त्वा हेमं क्षिपेत्सूतं यामं जम्बीरजैर्द्रवैः ॥ (९।२)
liptvā hemaṃ kṣipetsūtaṃ yāmaṃ jambīrajairdravaiḥ ||
मर्द्यं तं पूर्ववत् पच्यान्मूषायां जम्बीरद्रवैः । (१०।१)
mardyaṃ taṃ pūrvavat pacyānmūṣāyāṃ jambīradravaiḥ |
पूरयेद् रोधयेच्चाग्निं दत्त्वा यत्नेन जारयेत् ॥ (१०।२)
pūrayed rodhayeccāgniṃ dattvā yatnena jārayet ||
ग्रासे ग्रासे च तन्मर्द्यं जम्बीराणां द्रवैः दृढम् । (११।१)
grāse grāse ca tanmardyaṃ jambīrāṇāṃ dravaiḥ dṛḍham |
पिष्ट्वा जम्बीरनीरेण हेमपत्रं प्रलेपयेत् । (१२।१)
piṣṭvā jambīranīreṇa hemapatraṃ pralepayet |
इत्येवं जारणा कार्या ततः सूतं च मारयेत् ॥ (१२।२)
ityevaṃ jāraṇā kāryā tataḥ sūtaṃ ca mārayet ||
विडनिर्माणविधिविडमत्र प्रवक्ष्यामि साधयेद्भिषजां वरः ॥ (१३।२)
viḍanirmāṇavidhiviḍamatra pravakṣyāmi sādhayedbhiṣajāṃ varaḥ ||
शंखचूर्णं रविक्षीरैश्चातपे भावयेद्दिनम् । (१४।१)
śaṃkhacūrṇaṃ ravikṣīraiścātape bhāvayeddinam |
तद्वज्जम्बीरजैर्द्रावैर् दिनैकं धूमसारकम् ॥ (१४।२)
tadvajjambīrajairdrāvair dinaikaṃ dhūmasārakam ||
सुवर्चलमजामूत्रैः क्वाथ्यं यामचतुष्टयम् । (१५।१)
suvarcalamajāmūtraiḥ kvāthyaṃ yāmacatuṣṭayam |
कण्टकारीं च संक्वाथ्यं दिनैकं नरमूत्रकैः ॥ (१५।२)
kaṇṭakārīṃ ca saṃkvāthyaṃ dinaikaṃ naramūtrakaiḥ ||
सज्जीक्षारं तिन्तिडीकं काशीशं च शिलाजतुम् । (१६।१)
sajjīkṣāraṃ tintiḍīkaṃ kāśīśaṃ ca śilājatum |
जम्बीरोत्थैर् द्रवैर् भाव्यं पृथग्यामं चतुष्टयम् ॥ (१६।२)
jambīrotthair dravair bhāvyaṃ pṛthagyāmaṃ catuṣṭayam ||
जयपालबीजं त्वग्घीनं मूलकानां द्रवैर् दिनम् । (१७।१)
jayapālabījaṃ tvagghīnaṃ mūlakānāṃ dravair dinam |
सैन्धवं टङ्कणं गुञ्जां शिग्रुमूलद्रवैर्दिनम् ॥ (१७।२)
saindhavaṃ ṭaṅkaṇaṃ guñjāṃ śigrumūladravairdinam ||
एतत्सर्वं समांशं तु मर्द्यं जम्बीरजैर्द्रवैः । (१८।१)
etatsarvaṃ samāṃśaṃ tu mardyaṃ jambīrajairdravaiḥ |
तद्गोलं रक्षयेद्यत्नाद्विडोऽयं वाडवानलः । (१८।२)
tadgolaṃ rakṣayedyatnādviḍo'yaṃ vāḍavānalaḥ |
विडयोगेन पारदादिमारणप्रकारःस्वर्णाभ्रकसर्वलोहानि यथेष्टानि च जारयेत् । (१९।१)
viḍayogena pāradādimāraṇaprakāraḥsvarṇābhrakasarvalohāni yatheṣṭāni ca jārayet |
पारदमारण (१)कुम्भीं समूलाम् उद्धृत्य गोमूत्रेण सुपेषयेत् । (२०।१)
pāradamāraṇa (1)kumbhīṃ samūlām uddhṛtya gomūtreṇa supeṣayet |
तद्द्रवैर् मर्दयेत्सूतं दिनैकं कान्तसम्पुटे ॥ (२०।२)
taddravair mardayetsūtaṃ dinaikaṃ kāntasampuṭe ||
लिप्त्वा नियामका देया ऊर्ध्वश्चाधस् तदन्वयेत् । (२१।१)
liptvā niyāmakā deyā ūrdhvaścādhas tadanvayet |
मृद्वग्निना दिनैकं तु पचेच्चुल्यां मृतो भवेत् ॥ (२१।२)
mṛdvagninā dinaikaṃ tu pacecculyāṃ mṛto bhavet ||
पारदमारण (२)गोघृतं गन्धकं सूतं पिष्ट्वा पिण्डीं प्रकल्पयेत् । (२२।१)
pāradamāraṇa (2)goghṛtaṃ gandhakaṃ sūtaṃ piṣṭvā piṇḍīṃ prakalpayet |
कुमारीदलमध्यस्थं कृत्वा सूत्रेण वेष्टयेत् ॥ (२२।२)
kumārīdalamadhyasthaṃ kṛtvā sūtreṇa veṣṭayet ||
तं कान्तसम्पुटे रुद्ध्वा त्रिभिर् लघुपुटैः पचेत् । (२३।१)
taṃ kāntasampuṭe ruddhvā tribhir laghupuṭaiḥ pacet |
ततो ध्माते भवेद्भस्म चान्धमूषे क्षयं ध्रुवम् ॥ (२३।२)
tato dhmāte bhavedbhasma cāndhamūṣe kṣayaṃ dhruvam ||
पारदमारण (३)शाकवृक्षस्य पक्वानि फलान्यादाय शोधयेत् । (२४।१)
pāradamāraṇa (3)śākavṛkṣasya pakvāni phalānyādāya śodhayet |
तन्मध्ये सूतकं रुद्ध्वा ध्मातो भस्मत्वमाप्नुयात् ॥ (२५।२)
tanmadhye sūtakaṃ ruddhvā dhmāto bhasmatvamāpnuyāt ||
पारदमारण (४)कर्कोटकीं काकमाचीं च कञ्चुकीं कटुतुम्बिकाम् । (२६।१)
pāradamāraṇa (4)karkoṭakīṃ kākamācīṃ ca kañcukīṃ kaṭutumbikām |
काकजङ्घां काकतुण्डीं काकिनीं काकमञ्जरीः ॥ (२६।२)
kākajaṅghāṃ kākatuṇḍīṃ kākinīṃ kākamañjarīḥ ||
पिष्ट्वैतान् वज्रमूषास्तैर्लेपं कृत्वा रसं क्षिपेत् । (२७।१)
piṣṭvaitān vajramūṣāstairlepaṃ kṛtvā rasaṃ kṣipet |
मर्दितं दिनमेकं तु तैरेवार्द्रोत्थितै रसैः ॥ (२७।२)
marditaṃ dinamekaṃ tu tairevārdrotthitai rasaiḥ ||
रुद्ध्वाथ भूधरे पच्याद् अष्टवारं पुनः पुनः । (२८।१)
ruddhvātha bhūdhare pacyād aṣṭavāraṃ punaḥ punaḥ |
मर्दयेल्लिप्तमूषास्ता रुद्ध्वा ध्मातो मृतो भवेत् ॥ (२८।२)
mardayelliptamūṣāstā ruddhvā dhmāto mṛto bhavet ||
पारदमारण (५)रसैर्नियामकैर् मर्द्यो दृढं यामचतुष्टयम् । (२९।१)
pāradamāraṇa (5)rasairniyāmakair mardyo dṛḍhaṃ yāmacatuṣṭayam |
द्विगुणैर्गन्धतैलैश्च पचेन्मृद्वग्निना शनैः ॥ (२९।२)
dviguṇairgandhatailaiśca pacenmṛdvagninā śanaiḥ ||
यावत् खोटो भवेत्तत्तद्रोधयेल्लौहसम्पुटे । (३०।१)
yāvat khoṭo bhavettattadrodhayellauhasampuṭe |
हरीतकीं जले पिष्ट्वा लौहकिट्टेन मूषिकाम् ॥ (३०।२)
harītakīṃ jale piṣṭvā lauhakiṭṭena mūṣikām ||
कृत्वा तन्मध्यतः क्षिप्त्वा सम्पुटं चान्धयेत्पुनः । (३१।१)
kṛtvā tanmadhyataḥ kṣiptvā sampuṭaṃ cāndhayetpunaḥ |
तस्योर्ध्वं स्रावकाकारं हृत्वा नागद्रुतं क्षिपेत् ॥ (३१।२)
tasyordhvaṃ srāvakākāraṃ hṛtvā nāgadrutaṃ kṣipet ||
कठिनेन धमेत्तावद्यावन्नागो द्रुतो भवेत् । (३२।१)
kaṭhinena dhamettāvadyāvannāgo druto bhavet |
न धमेच्च पुनस्तावद्यावत् कठिनतां व्रजेत् ॥ (३२।२)
na dhamecca punastāvadyāvat kaṭhinatāṃ vrajet ||
एवं पुनः पुनर्ध्मातस्त्रियामैर् म्रियते रसः । (३३।१)
evaṃ punaḥ punardhmātastriyāmair mriyate rasaḥ |
नियामकौषध्यःनियामकास्ततो वक्ष्ये सूतस्य मारकर्मणि ॥ (३३।२)
niyāmakauṣadhyaḥniyāmakāstato vakṣye sūtasya mārakarmaṇi ||
सर्पाक्षी क्षीरिणी वन्ध्या मत्स्याक्षी शरपुङ्खिका । (३४।१)
sarpākṣī kṣīriṇī vandhyā matsyākṣī śarapuṅkhikā |
काकजङ्घा शिखिशिखा ब्रह्मदण्ड्य् आखुपर्णिका ॥ (३४।२)
kākajaṅghā śikhiśikhā brahmadaṇḍy ākhuparṇikā ||
वर्षाभूः कञ्चुकी मूर्वा पद्मकोत्पलचिञ्चिका । (३५।१)
varṣābhūḥ kañcukī mūrvā padmakotpalaciñcikā |
मण्डूकपर्णी पाटली चित्रको ग्रीष्मसुन्दरः । (३६।१)
maṇḍūkaparṇī pāṭalī citrako grīṣmasundaraḥ |
गुडूची मूषली पुङ्खा भृङ्गराड्रक्तचित्रकम् ॥ (३७।२)
guḍūcī mūṣalī puṅkhā bhṛṅgarāḍraktacitrakam ||
सैन्धवं श्वेतवर्षाभूः साम्भरं हिंगु माक्षिकम् ॥ (३८।२)
saindhavaṃ śvetavarṣābhūḥ sāmbharaṃ hiṃgu mākṣikam ||
विष्णुकान्ता सोमवल्ली व्रणघ्नी यक्षलोचनम् । (३९।१)
viṣṇukāntā somavallī vraṇaghnī yakṣalocanam |
व्याघ्रपादी हंसपदी वृश्चिकाली कुरण्टकम् ॥ (३९।२)
vyāghrapādī haṃsapadī vṛścikālī kuraṇṭakam ||
स्वयम्भूकुसुमं कुञ्ची हस्तिशुण्डीन्द्रवारुणी । (४०।१)
svayambhūkusumaṃ kuñcī hastiśuṇḍīndravāruṇī |
एताः समस्ता व्यस्ता वा देया ह्यष्टादशाधिकाः । (४१।१)
etāḥ samastā vyastā vā deyā hyaṣṭādaśādhikāḥ |
मारणे मूर्च्छने बन्धे रसस्यैतानि योजयेत् ॥ (४१।२)
māraṇe mūrcchane bandhe rasasyaitāni yojayet ||
रसस्य जारणमारणविधिःअप्रसूतगवां मूत्रैः पिष्ट्वा पूर्वनियामिकाः । (४२।१)
rasasya jāraṇamāraṇavidhiḥaprasūtagavāṃ mūtraiḥ piṣṭvā pūrvaniyāmikāḥ |
तद्द्रवैर्मर्दयेत् सूतं यथा पूर्वोदितं क्रमात् ॥ (४२।२)
taddravairmardayet sūtaṃ yathā pūrvoditaṃ kramāt ||
इत्येवं जारणं प्रोक्तं मारणं परिकीर्तितम् । (४३।१)
ityevaṃ jāraṇaṃ proktaṃ māraṇaṃ parikīrtitam |
रसभस्मपरीक्षापरीक्षा मारिते सूते कर्तव्या च यथोदिता ॥ (४३।२)
rasabhasmaparīkṣāparīkṣā mārite sūte kartavyā ca yathoditā ||
अधस्तुषाग्निना तप्तो ह्यक्षीणस्तिष्ठते यदा । (४४।१)
adhastuṣāgninā tapto hyakṣīṇastiṣṭhate yadā |
तदा भस्म विजानीयाच्चुल्ल्यां यामं निरीक्षयेत् ॥ (४४।२)
tadā bhasma vijānīyāccullyāṃ yāmaṃ nirīkṣayet ||
मूर्छितो व्याधिनाशाय बद्धः सर्वत्र योजयेत् ॥ (४६।०)
mūrchito vyādhināśāya baddhaḥ sarvatra yojayet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.