रसस्य १८ संस्काराःसिद्धैः सूतवरस्य कर्म विविधं ख्यातं विचित्रैः क्रमैः साध्यासाध्यविवेकतो ह्य् अनुभवन् दृष्ट्वा समस्तं मया । (१।१)

युक्त्याष्टादशधा विशेषविधिना स्वेदादिवेधान्तकं दक्षाणां सुखसाध्यमेव सुखदं संतन्यते साम्प्रतम् ॥ (१।२)

२० संस्कारस्स्वेदनं मर्दनं मूर्छोत्थापनं पातनं त्रिधा । (२।१)

निरोधनं नियामश्च दीपनं चानुवासनम् ॥ (२।२)

जारणं चारणं चैव गर्भबाह्यद्रुतिस् तथा । (३।१)

रञ्जनं सारणं चानुसारणा प्रतिसारणा क्रामणं देहलोहेषु ॥ (३।२)

काञ्जिक:: प्रोदुच्तिओन्नानाधान्यैर्यथाप्राप्तैस् तुषवर्जैर् जलान्वितैः । (४।१)

मृद्भाण्डं पूरितं रक्षेद्यावदम्लत्वमाप्नुयात् ॥ (४।२)

तन्मध्ये भृङ्गराङ्मुण्डी विष्णुक्रान्ता पुनर्नवा । (५।१)

मीनाक्षी चैव सर्पाक्षी सहदेवी शतावरी ॥ (५।२)

त्रिफला गिरिकर्णी च हंसपादी च चित्रकम् । (६।१)

समूलं खण्डयित्वा तु यथालाभं निवेशयेत् ॥ (६।२)

पूर्वाम्लभाण्डमध्ये तु धान्याम्लकमिदं भवेत् । (७।१)

काञ्ज्क:: उसेस्वेदनादिषु सर्वत्र रसराजस्य योजयेत् । (७।२)

काञ्जिक:: सुब्स्तितुतेद् ब्य् आरनालअत्यम्लम् आरनालं वा तदभावे नियोजयेत् ॥ (७।३)

स्वेदनम्त्र्यूषणं लवणं राजी चित्रकं त्रिफलार्द्रकम् । (८।१)

महाबला नागबला मेघनादः पुनर्नवा ॥ (८।२)

मेषशृङ्गी चित्रकं च नवसारं समं समम् । (९।१)

एतत् समस्तं व्यस्तं वा पूर्वाम्लेनैव मर्दयेत् ॥ (९।२)

तत्कल्केन लिम्पेद् वस्त्रे यावद् अङ्गुलमात्रकम् । (१०।१)

तन्मध्ये निक्षिपेत्सूतं बद्ध्वा पच्याद्दिनत्रयम् । (१०।२)

दोलायन्त्रे ऽम्लसंयुक्ते स्वेदितो जायते रसः ॥ (१०।३)

मर्दनम्प्रक्षाल्य काञ्जिकैः सोष्णैस् तमादाय विमर्दयेत् । (११।१)

अत्यम्लम् आरनालं तत्तदभावे नियोजयेत् ॥ (११।२)

गृहधूमेष्टिकाचूर्णं दग्धोर्णा लवणं गुडम् । (१२।१)

राजिका त्रिफला कन्या चित्रकं बृहती कणा ॥ (१२।२)

वन्ध्याकर्कोटकी चाथ व्यस्तं वाथ समस्तकम् । (१३।१)

क्वाथयेदारनालेन तेन मर्द्यं त्र्यहं रसम् । (१३।२)

प्रक्षाल्य काञ्जिकेनैव समादाय विमूर्छयेत् ॥ (१३।३)

मूर्छनम्मेषशृङ्गी कृष्णधूर्तो बला श्वेतापराजिता ॥ (१४।०)

कन्याग्नित्रिफला चैव सर्पाक्षी सूरणं वचा । (१५।१)

गोजिह्वा चाङ्गुली नीली मुरुण्डी क्षीरकन्दकम् ॥ (१५।२)

राजिका काकमाची च रविक्षीरं च काञ्चनम् । (१६।१)

व्यस्तानां वा समस्तानां द्रावैश्चैषां विमर्दयेत् ॥ (१६।२)

यामैकं रसराजं च मूषायां संनिरोधयेत् । (१७।१)

पुटैकेन पचेत्तं तु भूधरे वाथ मर्दयेत् ॥ (१७।२)

सर्वद्रावैर् यथापूर्वं रुद्ध्वा रुद्ध्वा विपाचयेत् । (१८।१)

इत्येवं सप्तधा कुर्याज्जायते मूर्छितो रसः ॥ (१८।२)

उत्थापनम्जलैः सोष्णारनालैर् वा लोलनादुत्थितो भवेत् । (१९।१)

अथवा पातनायन्त्रे पाचनादुत्थितो भवेत् । (१९।२)

एवमुत्थापितः सूतस्त्रिधा पात्यः क्रमेण तु ॥ (१९।३)

ऊर्ध्वपातनम्काकमाची जया ब्राह्मी चाङ्गेरी रक्तचित्रकम् । (२०।१)

अङ्कोली राजवृक्षश्च तिलपर्णी कुमारिका ॥ (२०।२)

मण्डूकी चित्रकं पाठा काकजङ्घा शतावरी । (२१।१)

भूपाटली देवदाली निर्गुण्डी गिरिकर्णिका ॥ (२१।२)

शणपुष्प्यार्द्रकं शृङ्गी गोजिह्वा क्षीरकन्दकम् । (२२।१)

नीली चैषां समस्तानां व्यस्तानां च द्रवैर्दिनम् ॥ (२२।२)

ताम्रपादयुतं सूतं मर्दयेदम्लकैः सह । (२३।१)

तत्पिष्टः पातयेद्यन्त्रे चोर्ध्वपातनके पुनः ॥ (२३।२)

आदाय मर्दयेत्तद्वत्ताम्रचूर्णेन संयुतम् । (२४।१)

पातयेन्मर्दयेच्चैव ताम्रं दत्त्वा पुनः पुनः । (२४।२)

इत्येवं सप्तधा कुर्यान्मर्दनं पातनं क्रमात् ॥ (२४।३)

ऊर्ध्वलग्नं समादाय अधःपातेन पातयेत् ॥ (२५।०)

अधःपातनम्त्रिफला राजिका शिग्रुस्त्र्यूषं लवणचित्रकम् । (२६।१)

सूततुल्यं तु तत्सर्वं काञ्जिकैर् मर्दयेद्दिनम् ॥ (२६।२)

तेन लिम्पेद् ऊर्ध्वभाण्डं पृष्ठे देयं पुटं लघु । (२७।१)

अधःपातनयन्त्रे तु पातितं तु समुद्धरेत् ॥ (२७।२)

तिर्यक्पातनम्त्रिफला राजिका शिग्रुस्त्र्यूषं लवणचित्रकम् । (२८।१)

धान्याभ्रकं रसं सर्वं मर्दयेदारनालकैः ॥ (२८।२)

नष्टपिष्टं तु तत् पात्यं तिर्यग्यन्त्रे दृढाग्निना ॥ (२९।०)

निरोधनम्लवणेनाम्बुपिष्टेन हण्डिकान्तर्गतं रसम् । (३०।१)

आच्छाद्याथ जलं किंचित् क्षिप्त्वा श्रावेण रोधयेत् । (३०।२)

ऊर्ध्वं लघुपुटं देयं लब्ध्वाप्यधो भवेद्रसः ॥ (३०।३)

दीपनम्त्रिक्षारं पञ्चलवणं भूखगं शिग्रुमूलकम् । (३१।१)

स्वर्णपुष्पी च कासीसं मरिचं राजिका मधु ॥ (३१।२)

क्षीरकन्दो जया कन्या विजया गिरिकर्णिका । (३२।१)

काकजङ्घा शोणपुष्पी पातालगरुडी कणा ॥ (३२।२)

वन्ध्याकर्कोटकी वह्निर्व्यस्तं वाथ समस्तकम् । (३३।१)

पेषयेदम्लवर्गेण तद्द्रवैर्मर्दयेद्रसम् ॥ (३३।२)

दिनान्ते बन्धयेद्वस्त्रे दोलायन्त्रे त्र्यहं पचेत् । (३४।१)

पूर्वद्रावैर्घटे पूर्णे ग्रासार्थी जायते रसः ॥ (३४।२)

अनुवासनम्दीपितं रसराजं तु जम्बीररससंयुतम् । (३५।१)

दिनैकं धारयेद् घर्मे मृत्पात्रे वासितो भवेत् ॥ (३५।२)

स्वेदनादिशुभकर्मसंस्कृतः सप्तकञ्चुकविवर्जितो भवेत् । (३६।१)

अष्टमांशम् अवशिष्यते तदा शुद्धसूत इति कथ्यते बुधैः ॥ (३६।२)