RRĀ, 1, 6
Select a line for its word-by-word analysis.
अभ्र:: अशुद्ध:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसशुद्धाभ्रं निहन्त्यायुर् वर्धयेन्मारुतं कफम् । (१।१)
abhra:: aśuddha:: medic. propertiesaśuddhābhraṃ nihantyāyur vardhayenmārutaṃ kapham |
अभ्र:: सुब्त्य्पेस्कृष्णं पीतं सितं रक्तं योज्यं योगे रसायने । (२।१)
abhra:: subtypeskṛṣṇaṃ pītaṃ sitaṃ raktaṃ yojyaṃ yoge rasāyane |
पिनाकं दर्दुरं नागं वज्रं चेति चतुर्विधम् ॥ (२।२)
pinākaṃ darduraṃ nāgaṃ vajraṃ ceti caturvidham ||
पिनाकाद्यास्त्रयो वर्ज्या वज्रं यत्नात्समाहरेत् । (३।१)
pinākādyāstrayo varjyā vajraṃ yatnātsamāharet |
पिनाक:: परीक्षामुञ्चत्यग्नौ विनिक्षिप्ते पिनाको दलसंचयम् ॥ (३।२)
pināka:: parīkṣāmuñcatyagnau vinikṣipte pināko dalasaṃcayam ||
दर्दुरदर्दुरो निहितो ह्यग्नौ कुरुते दर्दुरध्वनिम् ॥ (४।२)
darduradarduro nihito hyagnau kurute darduradhvanim ||
नागनागश्चाग्निगतः शब्दं फूत्कारं च विमुञ्चति । (५।१)
nāganāgaścāgnigataḥ śabdaṃ phūtkāraṃ ca vimuñcati |
स च देहगतो नित्यं व्याधिं कुर्याद्भगन्दरम् ॥ (५।२)
sa ca dehagato nityaṃ vyādhiṃ kuryādbhagandaram ||
वज्राभ्रवज्राभ्रकं वह्निसंस्थं न किंचिद् विकृतिं व्रजेत् । (६।१)
vajrābhravajrābhrakaṃ vahnisaṃsthaṃ na kiṃcid vikṛtiṃ vrajet |
तस्माद्वज्राभ्रकं योज्यं व्याधिवार्द्धक्यमृत्युजित् ॥ (६।२)
tasmādvajrābhrakaṃ yojyaṃ vyādhivārddhakyamṛtyujit ||
धान्याभ्रक:: प्रोदुच्तिओन्धमेद्वज्राभ्रकं वह्नौ ततः क्षीरे निषेचयेत् । (७।१)
dhānyābhraka:: productiondhamedvajrābhrakaṃ vahnau tataḥ kṣīre niṣecayet |
भिन्नपत्रं तु तं ज्ञात्वा मेघनादद्रवाम्लयोः ॥ (७।२)
bhinnapatraṃ tu taṃ jñātvā meghanādadravāmlayoḥ ||
भावयेदष्टयामं तद्धान्याभ्रं कारयेत्सुधीः । (८।१)
bhāvayedaṣṭayāmaṃ taddhānyābhraṃ kārayetsudhīḥ |
धान्याभ्रक:: प्रोदुच्तिओनथवाभ्रस्य भागौ द्वौ टङ्कश्चैकं जलैः सह ॥ (८।२)
dhānyābhraka:: productionathavābhrasya bhāgau dvau ṭaṅkaścaikaṃ jalaiḥ saha ||
द्विदिनं स्थापयेत्पात्रे सूक्ष्मं कृत्वा प्रपेषयेत् । (९।१)
dvidinaṃ sthāpayetpātre sūkṣmaṃ kṛtvā prapeṣayet |
बद्ध्वा धान्ययुतं वस्त्रे मर्दयेत्काञ्जिकैः सह ॥ (९।२)
baddhvā dhānyayutaṃ vastre mardayetkāñjikaiḥ saha ||
अधो यद्गालितं सूक्ष्मं शुद्धं धान्याभ्रकं भवेत् ॥ (१०।०)
adho yadgālitaṃ sūkṣmaṃ śuddhaṃ dhānyābhrakaṃ bhavet ||
अभ्र:: मारण:: निश्चन्द्रपुनर्नवामेघनादद्रवैर् धान्याभ्रकं दिनम् । (११।१)
abhra:: māraṇa:: niścandrapunarnavāmeghanādadravair dhānyābhrakaṃ dinam |
मर्द्यं गजपुटे पच्यात्पुनश्चिञ्चाथ सूरणैः ॥ (११।२)
mardyaṃ gajapuṭe pacyātpunaściñcātha sūraṇaiḥ ||
द्रवैर्मुस्तभवैर्मर्द्यं पृथग्देयं पुटत्रयम् । (१२।१)
dravairmustabhavairmardyaṃ pṛthagdeyaṃ puṭatrayam |
एवं मर्कदलैर् वेष्ट्यं देयं वा मोचसम्पुटे ॥ (१२।२)
evaṃ markadalair veṣṭyaṃ deyaṃ vā mocasampuṭe ||
निश्चन्द्रं जायते ह्यभ्रं यथा दोषेषु योजयेत् । (१३।१)
niścandraṃ jāyate hyabhraṃ yathā doṣeṣu yojayet |
अभ्र:: मारण:: निश्चन्द्रगोघृतैस्त्रिफलां क्वाथैः पक्त्वा च पूर्ववत् पचेत् ॥ (१३।२)
abhra:: māraṇa:: niścandragoghṛtaistriphalāṃ kvāthaiḥ paktvā ca pūrvavat pacet ||
पञ्चविंशत्पुटैरेव कासमर्द्याः द्रवैः पचेत् । (१४।१)
pañcaviṃśatpuṭaireva kāsamardyāḥ dravaiḥ pacet |
देयं पुटत्रयं क्षीरैर् मर्दयेच्च पुटे पुटे ॥ (१४।२)
deyaṃ puṭatrayaṃ kṣīrair mardayecca puṭe puṭe ||
निश्चन्द्रं जायते ह्यभ्रं जरामृत्युरुजापहम् । (१५।१)
niścandraṃ jāyate hyabhraṃ jarāmṛtyurujāpaham |
अभ्र:: मारणधान्याभ्रकस्य भागैकं द्वौ भागौ टंकणस्य च ॥ (१५।२)
abhra:: māraṇadhānyābhrakasya bhāgaikaṃ dvau bhāgau ṭaṃkaṇasya ca ||
पिष्ट्वा तदन्धमूषायां रुद्ध्वा तीव्राग्निना पचेत् । (१६।१)
piṣṭvā tadandhamūṣāyāṃ ruddhvā tīvrāgninā pacet |
धान्याभ्रक:: मारणधान्याभ्रकमम्लंपिष्टं पुटे तप्तेऽम्लसेचनम् । (१७।१)
dhānyābhraka:: māraṇadhānyābhrakamamlaṃpiṣṭaṃ puṭe tapte'mlasecanam |
तत् पिष्ट्वा धारयेत् खल्वे भाव्यमम्लारनालकैः ॥ (१७।२)
tat piṣṭvā dhārayet khalve bhāvyamamlāranālakaiḥ ||
तप्तं तप्तं चारनालैः पाच्यं शोध्यं पुनः पुनः । (१८।१)
taptaṃ taptaṃ cāranālaiḥ pācyaṃ śodhyaṃ punaḥ punaḥ |
पुटे वा धमने पाच्यं विंशद्वारं पुनः पुनः ॥ (१८।२)
puṭe vā dhamane pācyaṃ viṃśadvāraṃ punaḥ punaḥ ||
तप्तं तप्तं क्षिपेद्दुग्धे पिष्ट्वाथ शोषयेत्पुनः । (१९।१)
taptaṃ taptaṃ kṣipeddugdhe piṣṭvātha śoṣayetpunaḥ |
दुग्धतप्तं पुटं पच्यात्तप्तं दुग्धेन सेचयेत् ॥ (१९।२)
dugdhataptaṃ puṭaṃ pacyāttaptaṃ dugdhena secayet ||
एवं त्रिसप्तवाराणि शोष्यं पेष्यं पुटे पचेत् । (२०।१)
evaṃ trisaptavārāṇi śoṣyaṃ peṣyaṃ puṭe pacet |
पेषयित्वा पचेत्स्थाल्यां लौहदर्व्या विचालयेत् ॥ (२०।२)
peṣayitvā pacetsthālyāṃ lauhadarvyā vicālayet ||
दुग्धस्थं च ततो दुग्धैः पुटे पच्यात्पुनः पुनः । (२१।१)
dugdhasthaṃ ca tato dugdhaiḥ puṭe pacyātpunaḥ punaḥ |
एवं सप्तदिनं पच्याद्दिवा चैकं पुटे निशि ॥ (२१।२)
evaṃ saptadinaṃ pacyāddivā caikaṃ puṭe niśi ||
एभिश्च पेषयेच्चाभ्रं प्रत्येकं तं त्र्यहं त्र्यहम् । (२३।१)
ebhiśca peṣayeccābhraṃ pratyekaṃ taṃ tryahaṃ tryaham |
स्थित्वा तप्ते पुटे पश्चात्प्रत्येकेन पुनः पुनः ॥ (२३।२)
sthitvā tapte puṭe paścātpratyekena punaḥ punaḥ ||
पिष्ट्वा पुनः पुटे घृष्टं कज्जलाभं मृतं भवेत् ॥ (२४।०)
piṣṭvā punaḥ puṭe ghṛṣṭaṃ kajjalābhaṃ mṛtaṃ bhavet ||
अभ्र:: मारण:: निश्चन्द्रधान्याभ्रकस्य शुद्धस्य दशांशं मरिचं क्षिपेत् । (२५।१)
abhra:: māraṇa:: niścandradhānyābhrakasya śuddhasya daśāṃśaṃ maricaṃ kṣipet |
पेषयेदम्लवर्गेण चाम्ले भाव्यं दिनत्रयम् ॥ (२५।२)
peṣayedamlavargeṇa cāmle bhāvyaṃ dinatrayam ||
तं शुष्कं सम्पुटे धाम्यं खदिराङ्गारकैर् दृढम् । (२६।१)
taṃ śuṣkaṃ sampuṭe dhāmyaṃ khadirāṅgārakair dṛḍham |
ऊर्ध्वपात्रं निरूप्याथ सेचयेदम्लकेन तत् ॥ (२६।२)
ūrdhvapātraṃ nirūpyātha secayedamlakena tat ||
अगस्त्यशिग्रुवर्षाभूमूलैस्तं पत्रजै रसैः । (२७।१)
agastyaśigruvarṣābhūmūlaistaṃ patrajai rasaiḥ |
पिष्ट्वाभ्रं सेचयेत्तेन यद् वान्याम्लरसेन च ॥ (२७।२)
piṣṭvābhraṃ secayettena yad vānyāmlarasena ca ||
सितामध्वाज्यगोक्षीरैर् दध्नाम्लं पेष्यम् अभ्रकम् । (२८।१)
sitāmadhvājyagokṣīrair dadhnāmlaṃ peṣyam abhrakam |
मत्स्याक्ष्याः करवीरायाः द्रवैः पिष्ट्वा त्रिधा पचेत् ॥ (२८।२)
matsyākṣyāḥ karavīrāyāḥ dravaiḥ piṣṭvā tridhā pacet ||
ततो गजपुरे पाच्यं निश्चन्द्रं जायतेऽभ्रकम् । (२९।१)
tato gajapure pācyaṃ niścandraṃ jāyate'bhrakam |
अभ्र:: मारण:: निश्चन्द्रधान्याभ्रकं द्रवैर्मर्द्यं मत्स्याक्षीतुलसीद्रवैः ॥ (२९।२)
abhra:: māraṇa:: niścandradhānyābhrakaṃ dravairmardyaṃ matsyākṣītulasīdravaiḥ ||
व्याघ्रीकन्दपुनर्नवया दिनम् एतैर् विमर्दयेत् ॥ (३०।२)
vyāghrīkandapunarnavayā dinam etair vimardayet ||
कुञ्जराख्यैः पुटैः सप्त पिष्ट्वा पिष्ट्वा पचेत् पुनः । (३१।१)
kuñjarākhyaiḥ puṭaiḥ sapta piṣṭvā piṣṭvā pacet punaḥ |
तद्वत्पञ्चामृतैः पाच्यं पिष्ट्वा पिष्ट्वा तु सप्तधा ॥ (३१।२)
tadvatpañcāmṛtaiḥ pācyaṃ piṣṭvā piṣṭvā tu saptadhā ||
एवं निश्चन्द्रतां याति सर्वरोगेषु योजयेत् ॥ (३२।०)
evaṃ niścandratāṃ yāti sarvarogeṣu yojayet ||
अभ्र:: मारण:: निश्चन्द्रधान्याभ्रं टंकणं तुल्यं गोमूत्रैस्तुलसीदलैः । (३३।१)
abhra:: māraṇa:: niścandradhānyābhraṃ ṭaṃkaṇaṃ tulyaṃ gomūtraistulasīdalaiḥ |
वाकुच्याः सूरणैर् अल्पैर् दिनं पिष्ट्वा पुटे पचेत् ॥ (३३।२)
vākucyāḥ sūraṇair alpair dinaṃ piṣṭvā puṭe pacet ||
जयन्त्याश्च द्रवैः पश्चान्मर्द्यं मर्द्य त्रिधा पुटेत् । (३४।१)
jayantyāśca dravaiḥ paścānmardyaṃ mardya tridhā puṭet |
चतुर्गजपुटेनैवं निश्चन्द्रं सर्वरोगजित् ॥ (३४।२)
caturgajapuṭenaivaṃ niścandraṃ sarvarogajit ||
अभ्र:: मारणधान्याभ्रकं रविक्षीरैः रविमूलद्रवैश्च वा । (३५।१)
abhra:: māraṇadhānyābhrakaṃ ravikṣīraiḥ ravimūladravaiśca vā |
मर्द्यं मर्द्यं पुटे पच्यात्सप्तधा म्रियते ध्रुवम् ॥ (३५।२)
mardyaṃ mardyaṃ puṭe pacyātsaptadhā mriyate dhruvam ||
अभ्र:: मारणधान्याभ्रकं तुषाम्लाम्लैरातपे स्थापयेद्दिनम् । (३६।१)
abhra:: māraṇadhānyābhrakaṃ tuṣāmlāmlairātape sthāpayeddinam |
यामं मर्द्यं चतुर्गोलं रुद्ध्वा गजपुटे पचेत् ॥ (३६।२)
yāmaṃ mardyaṃ caturgolaṃ ruddhvā gajapuṭe pacet ||
एवं गोक्षीरमध्यस्थं स्थाप्यं मर्द्य पुटे पचेत् । (३७।१)
evaṃ gokṣīramadhyasthaṃ sthāpyaṃ mardya puṭe pacet |
एवं कार्पासतोयेन स्थाप्यं पेष्यं पुटे पचेत् ॥ (३७।२)
evaṃ kārpāsatoyena sthāpyaṃ peṣyaṃ puṭe pacet ||
ततोऽम्लैश्चैव कार्पासैर् गवां क्षीरैः पुनः पुनः । (३८।१)
tato'mlaiścaiva kārpāsair gavāṃ kṣīraiḥ punaḥ punaḥ |
घर्मपाकं मर्दनं च पुटं चैवम् अनुक्रमात् ॥ (३८।२)
gharmapākaṃ mardanaṃ ca puṭaṃ caivam anukramāt ||
एवं विंशत्पुटे प्राप्ते मृतो भवति निश्चितम् ॥ (३९।०)
evaṃ viṃśatpuṭe prāpte mṛto bhavati niścitam ||
अभ्र:: मृत:: अमृतीकरणसर्वेषां घातिताभ्राणाममृतीकरणं शृणु । (४०।१)
abhra:: mṛta:: amṛtīkaraṇasarveṣāṃ ghātitābhrāṇāmamṛtīkaraṇaṃ śṛṇu |
गोमूत्रस्य पलान्यष्टौ मृताभ्रस्य पलान्दश । (४१।१)
gomūtrasya palānyaṣṭau mṛtābhrasya palāndaśa |
द्रवे जीर्णे समादाय सर्वं रोगेषु योजयेत् । (४२।१)
drave jīrṇe samādāya sarvaṃ rogeṣu yojayet |
अभ्र:: मेदिच्। प्रोपेर्तिएसनुपानं विना ह्यभ्रं जरामृत्युरुजापहम् ॥ (४२।२)
abhra:: medic. propertiesanupānaṃ vinā hyabhraṃ jarāmṛtyurujāpaham ||
मृतं चाभ्रं हरेद् रोगान् जरामृत्युमनेकधा ॥ (४३।२)
mṛtaṃ cābhraṃ hared rogān jarāmṛtyumanekadhā ||
सेवितं देहदार्ढ्यं च रूपवीर्यं विवर्धयेत् ॥ (४४।०)
sevitaṃ dehadārḍhyaṃ ca rūpavīryaṃ vivardhayet ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.