YSBhā zu YS, 1, 2.1
Select a line for its word-by-word analysis.
सर्वशब्दाग्रहणात् सम्प्रज्ञातो ऽपि योग इत्य् आख्यायते । (१।१)
sarvaśabdāgrahaṇāt samprajñāto 'pi yoga ity ākhyāyate |
चित्तं हि प्रख्याप्रवृत्तिस्थितिशीलत्वात् त्रिगुणम् । (१।२)
cittaṃ hi prakhyāpravṛttisthitiśīlatvāt triguṇam |
प्रख्यारूपं हि चित्तसत्त्वम् रजस्तमोभ्यां संसृष्टम् ऐश्वर्यविषयप्रियं भवति । (१।३)
prakhyārūpaṃ hi cittasattvam rajastamobhyāṃ saṃsṛṣṭam aiśvaryaviṣayapriyaṃ bhavati |
तद् एव तमसा अनुविद्धम् अधर्माज्ञानावैराग्यानैश्वर्योपगं भवति । (१।४)
tad eva tamasā anuviddham adharmājñānāvairāgyānaiśvaryopagaṃ bhavati |
तद् एव प्रक्षीणमोहावरणं सर्वतः प्रद्योतमानम् अनुविद्धं रजोमात्रया धर्मज्ञानवैराग्यैश्वर्योपगं भवति । (१।५)
tad eva prakṣīṇamohāvaraṇaṃ sarvataḥ pradyotamānam anuviddhaṃ rajomātrayā dharmajñānavairāgyaiśvaryopagaṃ bhavati |
तद् एव रजोलेशमलापेतं स्वरूपप्रतिष्ठं सत्त्वपुरुषान्यताख्यातिमात्रं धर्ममेघध्यानोपगं भवति । (१।६)
tad eva rajoleśamalāpetaṃ svarūpapratiṣṭhaṃ sattvapuruṣānyatākhyātimātraṃ dharmameghadhyānopagaṃ bhavati |
तत् परं प्रसंख्यानम् इत्य् आचक्षते ध्यायिनः । (१।७)
tat paraṃ prasaṃkhyānam ity ācakṣate dhyāyinaḥ |
चितिशक्तिर् अपरिणामिनी अप्रतिसंक्रमा दर्शितविषया शुद्धा चानन्ता च । (१।८)
citiśaktir apariṇāminī apratisaṃkramā darśitaviṣayā śuddhā cānantā ca |
सत्त्वगुणात्मिका चेयम् अतो विपरीता विवेकख्यातिर् इति । (१।९)
sattvaguṇātmikā ceyam ato viparītā vivekakhyātir iti |
अतस् तस्यां विरक्तं चित्तं ताम् अपि ख्यातिं निरुणद्धि तदवस्थं चित्तं संस्कारोपगं भवति स निर्बीजः समाधिः न तत्र किंचित् सम्प्रज्ञायत इति असंप्रज्ञातः । (१।१०)
atas tasyāṃ viraktaṃ cittaṃ tām api khyātiṃ niruṇaddhi tadavasthaṃ cittaṃ saṃskāropagaṃ bhavati sa nirbījaḥ samādhiḥ na tatra kiṃcit samprajñāyata iti asaṃprajñātaḥ |
तदवस्थे चेतसि स्वविषयाभावात् बुद्धिबोधात्मा पुरुषः किंस्वभावः इति ॥ (२।१)
tadavasthe cetasi svaviṣayābhāvāt buddhibodhātmā puruṣaḥ kiṃsvabhāvaḥ iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.