YSBhā zu YS, 1, 24.1
Select a line for its word-by-word analysis.
अविद्यादयः क्लेशाः कुशलाकुशलानि कर्माणि तत्फलं विपाकः तदनुगुणा वासना आशयाः । (१।१)
avidyādayaḥ kleśāḥ kuśalākuśalāni karmāṇi tatphalaṃ vipākaḥ tadanuguṇā vāsanā āśayāḥ |
ते च मनसि वर्तमानाः पुरुषे व्यपदिश्यन्ते स हि तत्फलस्य भोक्तेति । (१।२)
te ca manasi vartamānāḥ puruṣe vyapadiśyante sa hi tatphalasya bhokteti |
यथा जयः पराजयो वा योद्धृषु वर्तमानः स्वामिनि व्यपदिश्यते । (१।३)
yathā jayaḥ parājayo vā yoddhṛṣu vartamānaḥ svāmini vyapadiśyate |
यो ह्य् अनेन भोगेनापरामृष्टः स पुरुषविशेष ईश्वरः । (१।४)
yo hy anena bhogenāparāmṛṣṭaḥ sa puruṣaviśeṣa īśvaraḥ |
कैवल्यं प्राप्तास् तर्हि सन्ति च बहवः केवलिनः ते हि त्रीणि बन्धनानि छित्त्वा कैवल्यं प्राप्ताः । (१।५)
kaivalyaṃ prāptās tarhi santi ca bahavaḥ kevalinaḥ te hi trīṇi bandhanāni chittvā kaivalyaṃ prāptāḥ |
यथा मुक्तस्य पूर्वा बन्धकोटिः प्रज्ञायते नैवम् ईश्वरस्य । (१।७)
yathā muktasya pūrvā bandhakoṭiḥ prajñāyate naivam īśvarasya |
यथा वा प्रकृतिलीनस्योत्तरा बन्धकोटिः संभाव्यते नैवम् ईश्वरस्य । (१।८)
yathā vā prakṛtilīnasyottarā bandhakoṭiḥ saṃbhāvyate naivam īśvarasya |
यो ऽसौ प्रकृष्टसत्त्वोपादानाद् ईश्वरस्य शाश्वतिक उत्कर्षः स किं सनिमित्त आहोस्विन् निर्निमित्त इति । (१।१०)
yo 'sau prakṛṣṭasattvopādānād īśvarasya śāśvatika utkarṣaḥ sa kiṃ sanimitta āhosvin nirnimitta iti |
एतयोः शास्त्रोत्कर्षयोर् ईश्वरसत्त्वे वर्तमानयोर् अनादिः संबन्धः । (१।१४)
etayoḥ śāstrotkarṣayor īśvarasattve vartamānayor anādiḥ saṃbandhaḥ |
एतस्माद् एतद् भवति सदैवेश्वरः सदैव मुक्त इति । (१।१५)
etasmād etad bhavati sadaiveśvaraḥ sadaiva mukta iti |
तच् च तस्यैश्वर्यं साम्यातिशयविनिर्मुक्तम् न तावद् ऐश्वर्यान्तरेण तद् अतिशय्यते । (१।१६)
tac ca tasyaiśvaryaṃ sāmyātiśayavinirmuktam na tāvad aiśvaryāntareṇa tad atiśayyate |
तस्माद् यत्र काष्ठाप्राप्तिर् ऐश्वर्यस्य स ईश्वरः । (१।१८)
tasmād yatra kāṣṭhāprāptir aiśvaryasya sa īśvaraḥ |
द्वयोस् तुल्ययोर् एकस्मिन् युगपत् कामिते ऽर्थे नवम् इदम् अस्तु पुराणम् इदम् अस्त्व् इत्य् एकस्य सिद्धाव् इतरस्य प्राकाम्यविधाताद् ऊनत्वं प्रसक्तम् । (१।२१)
dvayos tulyayor ekasmin yugapat kāmite 'rthe navam idam astu purāṇam idam astv ity ekasya siddhāv itarasya prākāmyavidhātād ūnatvaṃ prasaktam |
द्वयोश्च तुल्ययोर् युगपत् कामितार्थप्राप्तिर् नास्ति अर्थस्य विरुद्धत्वात् । (१।२२)
dvayośca tulyayor yugapat kāmitārthaprāptir nāsti arthasya viruddhatvāt |
तस्माद् यस्य साम्यातिशयैर् निविर्मुक्तम् ऐश्वर्यं स एवेश्वरः स पुरुषविशेष इति ॥ (१।२३)
tasmād yasya sāmyātiśayair nivirmuktam aiśvaryaṃ sa eveśvaraḥ sa puruṣaviśeṣa iti ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.