योगसूत्रभाष्यYogasūtrabhāṣya

YSBhā zu YS, 1, 24.1

23 of 137 · 24 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

1.1१.१

अविद्यादयः क्लेशाः कुशलाकुशलानि कर्माणि तत्फलं विपाकः तदनुगुणा वासना आशयाः । (१।१)

avidyādayaḥ kleśāḥ kuśalākuśalāni karmāṇi tatphalaṃ vipākaḥ tadanuguṇā vāsanā āśayāḥ |

1.2१.२

ते च मनसि वर्तमानाः पुरुषे व्यपदिश्यन्ते स हि तत्फलस्य भोक्तेति । (१।२)

te ca manasi vartamānāḥ puruṣe vyapadiśyante sa hi tatphalasya bhokteti |

1.3१.३

यथा जयः पराजयो वा योद्धृषु वर्तमानः स्वामिनि व्यपदिश्यते । (१।३)

yathā jayaḥ parājayo vā yoddhṛṣu vartamānaḥ svāmini vyapadiśyate |

1.4१.४

यो ह्य् अनेन भोगेनापरामृष्टः स पुरुषविशेष ईश्वरः । (१।४)

yo hy anena bhogenāparāmṛṣṭaḥ sa puruṣaviśeṣa īśvaraḥ |

1.5१.५

कैवल्यं प्राप्तास् तर्हि सन्ति च बहवः केवलिनः ते हि त्रीणि बन्धनानि छित्त्वा कैवल्यं प्राप्ताः । (१।५)

kaivalyaṃ prāptās tarhi santi ca bahavaḥ kevalinaḥ te hi trīṇi bandhanāni chittvā kaivalyaṃ prāptāḥ |

1.6१.६

ईश्वरस्य च तत्संबन्धो न भूतो न भावी । (१।६)

īśvarasya ca tatsaṃbandho na bhūto na bhāvī |

1.7१.७

यथा मुक्तस्य पूर्वा बन्धकोटिः प्रज्ञायते नैवम् ईश्वरस्य । (१।७)

yathā muktasya pūrvā bandhakoṭiḥ prajñāyate naivam īśvarasya |

1.8१.८

यथा वा प्रकृतिलीनस्योत्तरा बन्धकोटिः संभाव्यते नैवम् ईश्वरस्य । (१।८)

yathā vā prakṛtilīnasyottarā bandhakoṭiḥ saṃbhāvyate naivam īśvarasya |

1.9१.९

स तु सदैव मुक्तः सदैवेश्वर इति । (१।९)

sa tu sadaiva muktaḥ sadaiveśvara iti |

1.10१.१०

यो ऽसौ प्रकृष्टसत्त्वोपादानाद् ईश्वरस्य शाश्वतिक उत्कर्षः स किं सनिमित्त आहोस्विन् निर्निमित्त इति । (१।१०)

yo 'sau prakṛṣṭasattvopādānād īśvarasya śāśvatika utkarṣaḥ sa kiṃ sanimitta āhosvin nirnimitta iti |

1.11१.११

तस्य शास्त्रं निमित्तम् । (१।११)

tasya śāstraṃ nimittam |

1.12१.१२

शास्त्रं पुनः किंनिमित्तम् । (१।१२)

śāstraṃ punaḥ kiṃnimittam |

1.13१.१३

प्रकृष्टसत्त्वनिमित्तम् । (१।१३)

prakṛṣṭasattvanimittam |

1.14१.१४

एतयोः शास्त्रोत्कर्षयोर् ईश्वरसत्त्वे वर्तमानयोर् अनादिः संबन्धः । (१।१४)

etayoḥ śāstrotkarṣayor īśvarasattve vartamānayor anādiḥ saṃbandhaḥ |

1.15१.१५

एतस्माद् एतद् भवति सदैवेश्वरः सदैव मुक्त इति । (१।१५)

etasmād etad bhavati sadaiveśvaraḥ sadaiva mukta iti |

1.16१.१६

तच् च तस्यैश्वर्यं साम्यातिशयविनिर्मुक्तम् न तावद् ऐश्वर्यान्तरेण तद् अतिशय्यते । (१।१६)

tac ca tasyaiśvaryaṃ sāmyātiśayavinirmuktam na tāvad aiśvaryāntareṇa tad atiśayyate |

1.17१.१७

यद् एवातिशयि स्यात् तद् एव तत् स्यात् । (१।१७)

yad evātiśayi syāt tad eva tat syāt |

1.18१.१८

तस्माद् यत्र काष्ठाप्राप्तिर् ऐश्वर्यस्य स ईश्वरः । (१।१८)

tasmād yatra kāṣṭhāprāptir aiśvaryasya sa īśvaraḥ |

1.19१.१९

न च तत्समानम् ऐश्वर्यम् अस्ति । (१।१९)

na ca tatsamānam aiśvaryam asti |

1.20१.२०

कस्मात् । (१।२०)

kasmāt |

1.21१.२१

द्वयोस् तुल्ययोर् एकस्मिन् युगपत् कामिते ऽर्थे नवम् इदम् अस्तु पुराणम् इदम् अस्त्व् इत्य् एकस्य सिद्धाव् इतरस्य प्राकाम्यविधाताद् ऊनत्वं प्रसक्तम् । (१।२१)

dvayos tulyayor ekasmin yugapat kāmite 'rthe navam idam astu purāṇam idam astv ity ekasya siddhāv itarasya prākāmyavidhātād ūnatvaṃ prasaktam |

1.22१.२२

द्वयोश्च तुल्ययोर् युगपत् कामितार्थप्राप्तिर् नास्ति अर्थस्य विरुद्धत्वात् । (१।२२)

dvayośca tulyayor yugapat kāmitārthaprāptir nāsti arthasya viruddhatvāt |

1.23१.२३

तस्माद् यस्य साम्यातिशयैर् निविर्मुक्तम् ऐश्वर्यं स एवेश्वरः स पुरुषविशेष इति ॥ (१।२३)

tasmād yasya sāmyātiśayair nivirmuktam aiśvaryaṃ sa eveśvaraḥ sa puruṣaviśeṣa iti ||

2.1२.१

किंच ॥ (२।१)

kiṃca ||

Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.

YSBhā zu YS, 1, 24.1

Word analysis

Select a line of the text

Each word appears with its dictionary form and grammar. Select a word to read its meanings in the DCS, Apte and Monier-Williams dictionaries.

j k next and previous line · ← → chapters

Analysis: Digital Corpus of Sanskrit