YSBhā zu YS, 3, 35.1

101 of 137 · 9 verses

Select a line for its word-by-word analysis.

बुद्धिसत्त्वं प्रख्याशीलं समानसत्त्वोपनिबन्धने रजस्तमसी वशीकृत्य सत्त्वपुरुषान्यताप्रत्ययेन परिणतम् ॥ (१।१)

buddhisattvaṃ prakhyāśīlaṃ samānasattvopanibandhane rajastamasī vaśīkṛtya sattvapuruṣānyatāpratyayena pariṇatam ||

तस्माच् च सत्त्वात् परिणामिनो ऽत्यन्तविधर्मा शुद्धो ऽन्यश्चितिमात्ररूपः पुरुषः ॥ (२।१)

tasmāc ca sattvāt pariṇāmino 'tyantavidharmā śuddho 'nyaścitimātrarūpaḥ puruṣaḥ ||

तयोर् अत्यन्तासंकीर्णयोः प्रत्ययाविशेषो भोगः पुरुषस्य दर्शितविषयत्वात् ॥ (३।१)

tayor atyantāsaṃkīrṇayoḥ pratyayāviśeṣo bhogaḥ puruṣasya darśitaviṣayatvāt ||

स भोगप्रत्ययः सत्त्वस्य परार्थत्वाद् दृश्यः ॥ (४।१)

sa bhogapratyayaḥ sattvasya parārthatvād dṛśyaḥ ||

यस् तु तस्माद् विशिष्टश्चितिमात्ररूपो ऽन्यः पौरुषेयः प्रत्ययस् तत्र संयमात् पुरुषविषया प्रज्ञा जायते ॥ (५।१)

yas tu tasmād viśiṣṭaścitimātrarūpo 'nyaḥ pauruṣeyaḥ pratyayas tatra saṃyamāt puruṣaviṣayā prajñā jāyate ||

न च पुरुषप्रत्ययेन बुद्धिसत्त्वात्मना पुरुषो दृश्यते पुरुष एव तं प्रत्ययं स्वात्मावलम्बनं पश्यति ॥ (६।१)

na ca puruṣapratyayena buddhisattvātmanā puruṣo dṛśyate puruṣa eva taṃ pratyayaṃ svātmāvalambanaṃ paśyati ||

तथा ह्युक्तम् । (७।१)

tathā hyuktam |

विज्ञातारम् अरे केन विजानीयात् । (७।२)

vijñātāram are kena vijānīyāt |

इति ॥ (७।३)

iti ||