YSBhā zu YS, 2, 34.1
Select a line for its word-by-word analysis.
तत्र हिंसा तावत् कृता कारितानुमोदितेति त्रिधा ॥ (१।१)
tatra hiṃsā tāvat kṛtā kāritānumoditeti tridhā ||
लोभेन मांसचर्मार्थेन क्रोधेनापकृतम् अनेनेति मोहेन धर्मो मे भविष्यतीति ॥ (३।१)
lobhena māṃsacarmārthena krodhenāpakṛtam aneneti mohena dharmo me bhaviṣyatīti ||
लोभक्रोधमोहाः पुनस् त्रिविधा मृदुमध्याधिमात्रा इति ॥ (४।१)
lobhakrodhamohāḥ punas trividhā mṛdumadhyādhimātrā iti ||
तथा मृदुमध्यो मध्यमध्यस् तीव्रमध्य इति ॥ (८।१)
tathā mṛdumadhyo madhyamadhyas tīvramadhya iti ||
तथा मृदुतीव्रो मध्यतीव्रो ऽधिमात्रतीव्र इति ॥ (९।१)
tathā mṛdutīvro madhyatīvro 'dhimātratīvra iti ||
सा पुनर् नियमविकल्पसमुच्चयभेदाद् असंख्येया प्राणभृद्भेदस्यापरिसंख्येयत्वाद् इति ॥ (११।१)
sā punar niyamavikalpasamuccayabhedād asaṃkhyeyā prāṇabhṛdbhedasyāparisaṃkhyeyatvād iti ||
ते खल्वमी वितर्का दुःखाज्ञानानन्तफला इति प्रतिपक्षभावनम् ॥ (१३।१)
te khalvamī vitarkā duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam ||
दुःखम् अज्ञानं चानन्तं फलं येषाम् इति प्रतिपक्षभावनम् ॥ (१४।१)
duḥkham ajñānaṃ cānantaṃ phalaṃ yeṣām iti pratipakṣabhāvanam ||
तथा च हिंसकस् तावत् प्रथमं वध्यस्य वीर्यम् आक्षिपति ततश्च शस्त्रादिनिपातेन दुःखयति ततो जीविताद् अपि मोचयति ततो वीर्याक्षेपाद् अस्य चेतनाचेतनम् उपकरणं क्षीणवीर्यं भवति दुःखोत्पादान् नरकतिर्यक्प्रेतादिषु दुःखम् अनुभवति जीवितव्यपरोपणात् प्रतिक्षणं च जीवितात्यये वर्तमानो मरणम् इच्छन्न् अपि दुःखविपाकस्य नियतविपाकवेदनीयत्वात् कथंचिद् एवोच्छ्वसति ॥ (१५।१)
tathā ca hiṃsakas tāvat prathamaṃ vadhyasya vīryam ākṣipati tataśca śastrādinipātena duḥkhayati tato jīvitād api mocayati tato vīryākṣepād asya cetanācetanam upakaraṇaṃ kṣīṇavīryaṃ bhavati duḥkhotpādān narakatiryakpretādiṣu duḥkham anubhavati jīvitavyaparopaṇāt pratikṣaṇaṃ ca jīvitātyaye vartamāno maraṇam icchann api duḥkhavipākasya niyatavipākavedanīyatvāt kathaṃcid evocchvasati ||
यदि च कथंचित् पुण्यावापगता हिंसा भवेत् तत्र सुखप्राप्तौ भवेद् अल्पायुर् इति ॥ (१६।१)
yadi ca kathaṃcit puṇyāvāpagatā hiṃsā bhavet tatra sukhaprāptau bhaved alpāyur iti ||
एवं वितर्काणां चामुम् एवानुगतं विपाकम् अनिष्टं भावयन् न वितर्केषु मनः प्रणिदधीत ॥ (१८।१)
evaṃ vitarkāṇāṃ cāmum evānugataṃ vipākam aniṣṭaṃ bhāvayan na vitarkeṣu manaḥ praṇidadhīta ||
प्रतिपक्षभावनाहेतोर् हेया वितर्का यदास्य स्युर् अप्रसवधर्माणस् तदा तत्कृतम् ऐश्वर्यं योगिनः सिद्धिसूचकं भवति ॥ (१९।१)
pratipakṣabhāvanāhetor heyā vitarkā yadāsya syur aprasavadharmāṇas tadā tatkṛtam aiśvaryaṃ yoginaḥ siddhisūcakaṃ bhavati ||
Data courtesy of The Digital Corpus of Sanskrit.